Chả nổi

Chương 10: Chả nổi

Huấn ký gia hạn với nhà máy một năm, không phải hai.

Anh mất ba ngày để đi tới đó, và một cuộc điện thoại dài với chị Hạnh Vi để chị chịu cắt hợp đồng xuống còn một năm. Rồi anh viết thư trả lời chuỗi siêu thị ở Sài Gòn, viết đi viết lại bảy lần, Dĩnh sửa chính tả hai lần. Thư nói xưởng còn ràng buộc một hợp đồng độc quyền tới tháng Năm năm sau, xin được gặp lại vào lúc đó, kèm lời cảm ơn và một thùng chả mẫu gửi biếu, ghi rõ không phải hàng chào bán. Người quản lý ngành hàng trả lời một dòng: "Anh giữ liên lạc nhé." Huấn nghĩ vậy là hết.

Hai tuần sau khi ký gia hạn, dịch bệnh tràn tới.

Quán ăn đóng cửa. Bếp ăn công nghiệp đóng cửa. Sáu quán bún của anh Hiển ở Sài Gòn kéo cửa cuốn xuống, anh Hiển gọi cho Huấn, giọng vẫn vui như cũ mà nói chậm hơn, xin ngưng lấy hàng tới khi mở lại, không biết bao giờ. Quán bún quanh Quy Nhơn đóng gần hết. Quán của bà Thiềm cũng đóng. Mỗi sáng bà vẫn dậy lúc ba giờ, ngồi trước cái cối đá, rồi không biết quết cho ai.

Mà chả cá đông lạnh trên kệ siêu thị thì bán hết veo. Người ta ở nhà, người ta mua đồ đông lạnh trữ trong tủ, mua bằng thùng. Chị Hạnh Vi gọi lúc mười giờ đêm, lần đầu tiên chị gọi sau giờ làm.

– Huấn, em làm được năm tấn một tuần không? Bảy tấn? Hàng em lên kệ ba ngày là hết.

Năm đó, xưởng ở mé đầm sống bằng chính cái hợp đồng mà Huấn đã ngồi nhìn bên cạnh tờ thư của chuỗi siêu thị, cái hợp đồng anh đã nghĩ là lựa chọn của người hèn. Xưởng chạy ba ca, công nhân ăn ngủ tại chỗ những tuần phải làm theo phương án ba tại chỗ, nằm trên chiếu trải giữa gian đóng gói, sáng dậy rửa mặt ở bồn inox. Thằng Thảo lấy vợ trong một tuần như vậy, đám cưới làm qua điện thoại, cô dâu ở nhà mẹ đẻ, chú rể mặc áo bảo hộ trắng đứng giữa xưởng, ba chục công nhân vỗ tay. Chị Rớt nấu một nồi chè đậu xanh to bằng cái thúng làm tiệc.

Nếu năm đó Huấn ký với chuỗi siêu thị, anh sẽ có năm tấn hàng nằm trên kệ bốn mươi siêu thị với tên của má, đúng lúc người ta mua đồ đông lạnh bằng thùng. Và tiền thì về sau bốn mươi lăm ngày, trong khi tiền cá, tiền lương phải trả mỗi tuần, trong khi không ngân hàng nào cho một xưởng chả cá vay thêm giữa mùa dịch. Anh ngồi tính chuyện đó một đêm, ra một con số, rồi xé tờ giấy đi. Không ai biết được cái gì sẽ xảy ra trên con đường mình không đi.

Phiên tòa xử Đoàn Sĩ Hoạch bị hoãn hai lần vì dịch, cuối cùng được mở vào một ngày cuối năm, ở Sài Gòn. Huấn bay vào một mình. Trong phòng xử, anh ngồi hàng ghế bị hại, cạnh người làm khô mực ở Phan Rí, cái người viết toàn chữ hoa trong nhóm chat, hóa ra là một người đàn ông gầy, đen, chừng năm mươi, mặc áo sơ mi trắng mới mua còn nếp gấp. Ông ta không nói gì suốt buổi sáng, chỉ cầm một cái nón vải trên đùi, vo tròn vành nón.

Hoạch gầy hơn nhiều so với người đàn ông áo xanh sờn cổ đi qua bể nhúng ủng năm nào. Tóc ông ta đã bạc ở thái dương. Lúc chủ tọa hỏi về lô chả cá Quy Nhơn, ông ta nói giọng chậm rãi như cũ, rằng ông ta có ý định trả, rằng việc kinh doanh gặp khó khăn. Rồi kiểm sát viên đọc to tin nhắn ông ta gửi cho Đảm: "Hàng Quy Nhơn, chả xịn, xả nhanh, giá nào cũng xả." Hoạch cúi đầu.

Đảm ngồi ở hàng ghế người làm chứng, áo sơ mi xanh nhạt, tóc cắt ngắn. Huấn nhận ra Đảm đã mặc chiếc áo giống hệt màu áo của Hoạch năm đó, rồi nghĩ chắc chỉ là trùng hợp. Đảm khai lại mọi thứ, không thêm, không bớt, giọng không còn là giọng Đảm Loa. Có một lúc luật sư bào chữa hỏi Đảm có biết hàng mình mua là hàng chưa thanh toán không. Đảm im khá lâu, rồi nói: "Lúc mua thì không. Sau thì tôi biết, mà tôi vẫn bán thêm hai tấn." Cả phòng xử im lặng.

Hoạch bị tuyên phạt nhiều năm tù, buộc bồi thường cho các bị hại. Ra tới hành lang, người làm khô mực ở Phan Rí nắm tay Huấn, lắc mạnh, rồi đi luôn, không nói câu nào. Ông ta đội cái nón vải đã bị vo nhàu.

Huấn và Đảm ăn trưa ở một quán cơm bình dân gần tòa, hai dĩa cơm sườn, hai ly trà đá. Họ nói về giá cá, về thằng Thảo mới có con, về chị gái Đảm đã cho Đảm về ở lại sau khi Đảm trả xong khoản hai trăm triệu, từng đồng một, bằng tiền làm thuê cho một kho hàng ở Phú Tài và bằng mười hai triệu rưỡi mỗi tháng mùng mười. Họ không nói về chuyện cũ. Lúc trả tiền, Đảm giành trả, Huấn để Đảm trả.

– Mầy tính lên kệ siêu thị hông? – Đảm hỏi, khi hai đứa đứng chờ xe ở vỉa hè.

– Tháng Năm năm sau hết hợp đồng nhà máy. Tao tính.

– Siêu thị trong này trả tiền bốn mươi lăm ngày, có chỗ sáu chục ngày. Họ trả sòng, mà trả chậm. Mầy cần một thằng chạy theo họ mà đòi.

Huấn nhìn Đảm.

– Tao trả hoa hồng. Hông góp vốn. Hông chữ mạ vàng.

Đảm cười. Lần đầu tiên sau ba năm Huấn nghe Đảm cười ra tiếng.

– Danh thiếp tao tự in. – Đảm nói. – Giấy trắng chữ đen.

Tiền bồi thường của Hoạch về theo kiểu tiền của người đã mất hết: chậm, lẻ tẻ, qua cơ quan thi hành án, mỗi lần vài chục triệu, chia đều cho mười một người. Tới năm thứ năm, tổng cộng Huấn nhận được một trăm tám mươi hai triệu trên chín trăm chín mươi lăm triệu. Dĩnh ghi từng khoản vào một dòng riêng trong sổ sách công ty, tên dòng đó Dĩnh tự đặt: "Tiền chả Tết."

Chả Cá Bà Thiềm lên kệ bốn mươi siêu thị vào mùa thu năm sau đó. Rồi sáu mươi. Rồi một chuỗi cửa hàng tiện lợi. Đảm chạy theo các phòng kế toán siêu thị như ngày trước chạy theo các chủ quán bún với cái chảo điện, có điều lần này không chiên chả, chỉ cầm theo một tập đối chiếu công nợ Dĩnh in sẵn. Không có tháng nào tiền về trễ quá một tuần.

Mùa hè năm thứ chín, một buổi chiều, Dĩnh, giờ là giám đốc tài chính của một công ty có một trăm mấy chục công nhân, ngồi đối diện Huấn trong văn phòng, đẩy qua một bảng tính.

– Anh Hai, xưởng mới cần thêm vốn lưu động. Em đề xuất một chuyện. Hiện giờ mình trả tiền cá cho nậu với ghe trong bảy ngày. Các công ty lớn trả ba mươi ngày, có nơi bốn mươi lăm. Nếu mình kéo lên ba mươi ngày, mình có thêm gần hai tỷ tiền mặt quay vòng mà không phải vay.

Huấn đọc bảng tính. Con số đúng. Dĩnh làm bảng tính chưa bao giờ sai.

– Dì Năm bây giờ còn bán cá không? – Anh hỏi.

– Dì nghỉ rồi. Con gái dì làm. Mình là mối lớn nhất của nó.

– Ghe Ba Tửng?

– Thằng con ổng chạy. Ghe mới đóng, nợ ngân hàng.

Huấn đặt bảng tính xuống.

– Bảy ngày. – Anh nói. – Vốn lưu động mình đi vay. Lãi mình chịu.

Dĩnh nhìn anh một lúc, rồi gật đầu, rồi gạch bỏ dòng đề xuất bằng bút đỏ.

Tối đó, chạy xe về nhà ngang con đường ven đầm, Huấn nhớ tới cái gối vải thêu hai con chim sẻ bạc màu, cái khăn tay gói hai cây vàng. Nhớ câu má nói lúc đưa vàng: đừng làm cái gì mà mầy phải đi cạy gối của người khác. Chín năm, anh mới hiểu.

Xưởng mới khánh thành vào một sáng tháng Mười, trong một khu công nghiệp phía tây thành phố. Một trăm bốn mươi công nhân. Hai cái máy xay quết năm mươi ký, cối áo lạnh, có màn hình hiện nhiệt độ từng giây. Một phòng kiểm nghiệm nhỏ có máy đo độ bền gel giống cái của Min-ji. Huấn không làm lễ cắt băng. Anh mời công nhân, mời dì Năm Huệ, mời anh Hiển từ Sài Gòn ra, mời chị Hạnh Vi, mời Đảm, ăn một bữa bún chả cá ngay trong nhà ăn của xưởng, chả của mẻ đầu tiên.

Trước bữa ăn, Huấn làm một việc anh đã định từ lâu. Anh mời má lên. Ở sảnh vào xưởng, anh đã cho đóng một cái hộp kính, trong hộp đặt cái cối đá xanh và cây chày gỗ me, bên dưới một tấm biển đồng nhỏ ghi: "Cối và chày của bà Thiềm, sáu mươi năm quết chả."

Bà Thiềm sáu mươi bốn tuổi, lưng đã còng, đi chậm, Dĩnh đỡ một bên. Bà đứng trước hộp kính, nhìn cây chày nằm sau lớp kính sạch bóng, nhìn tấm biển đồng. Bà không nói gì một lúc lâu. Mấy công nhân trẻ đứng sau lưng bà, chờ.

– Đem cho má một cái chén nước. – Bà nói.

Thằng Thảo chạy đi. Bà Thiềm đi tới bàn inox ở đầu dây chuyền, nơi những khay chả sống mẻ đầu tiên đang chờ vào tủ cấp đông. Bà véo một viên bằng đầu ngón tay, thả vào chén.

Viên chả chìm một nhịp, rồi nổi lên, lềnh bềnh trên mặt nước.

Có ai đó vỗ tay. Rồi cả sảnh vỗ tay. Bà Thiềm không nhìn ai, chỉ nhìn viên chả trong chén, rồi quay lại nhìn cái hộp kính.

– Huấn. – Bà nói. – Chày để quết. Hông phải để ngó. Mầy mở cái hộp đó ra, má đem về.

Huấn đứng im mấy giây. Rồi anh lấy chìa khóa mở hộp kính. Bà Thiềm cầm cây chày lên, bàn tay khép đúng vào chỗ thắt eo, như cây chày được tiện ra cho vừa tay bà. Đảm đứng dưới, bước lên ôm cái cối đá xuống, nặng tới mức Đảm loạng choạng, Huấn phải đỡ một bên. Hai người khiêng cái cối ra xe, như hồi lớp tám khiêng cái bàn học bị gãy chân ra khỏi lớp.

Cái hộp kính để trống, Huấn chưa biết bỏ gì vào. Tấm biển đồng vẫn ở đó.

Đêm đó Huấn ngủ ở nhà cũ trong hẻm, căn nhà cấp bốn mái tôn mà ba anh mua bằng mười năm đi biển, cái sổ hồng đã được ngân hàng trả lại từ ba năm trước, nằm trong ngăn tủ của má. Cái võng của ba vẫn treo ngoài hiên, không ai nằm, mà không ai gỡ.

Gần ba giờ sáng, Huấn nghe tiếng động dưới bếp.

Đùm đụp. Đùm đụp. Nhịp đều, chậm hơn ngày xưa một chút, như tiếng máy ghe lúc ghe sắp vào bến. Thứ Bảy, Chủ nhật, quán bún đầu hẻm vẫn mở bán buổi sáng. Ba cái bàn nhựa thấp. Tô bún giờ ba mươi lăm nghìn. Chả không lấy ở xưởng.

Huấn nằm im trong bóng tối, không dậy. Anh nằm nghe cho tới khi tiếng chày ngừng, tới khi nghe tiếng nước rót vào chén, và một khoảng lặng ngắn, ngắn vừa đủ cho một viên chả chìm xuống, rồi nổi lên.

— Hết —