Cuốn sổ gửi tiền bìa xanh

Chương 2: Cuốn sổ gửi tiền bìa xanh

Mạ phát hiện ra tôi khi đã đi được nửa đường, đúng chỗ cái miếu nhỏ ở ngã ba, vì con lợn quay đầu lại kêu với tôi.

– Về! – Mạ chỉ tay về phía xóm. – Tau đã dặn mi rồi.

– Con đi bán lợn giúp mạ. – Tôi nói. – Mạ một mình dắt con lợn bảy chục cân, nó lồng lên thì mạ giữ răng nổi.

Mạ nhìn con lợn, nhìn tôi. Con lợn nhân lúc ấy giật mạnh sợi dây, kéo mạ chúi về phía trước ba bước. Tôi chụp lấy sợi dây phía sau.

Mạ không nói gì nữa. Hai mẹ con dắt con lợn đi tiếp, trong cái lạnh tê dại của trời chưa sáng, qua những ruộng khoai cát mà mỗi gốc khoai được che bằng một tàu lá dừa khô cho đỡ gió.

Chợ xã họp sát đường cái, mấy dãy lều lợp tôn, đất nhão bùn vì mưa phùn đêm qua. Góc bán lợn có chừng mười con, con nào cũng bị trói chân nằm trên đất, kêu váng lên. Lái lợn là một ông đội mũ cối, đi đôi ủng cao su, cầm cái cân đòn to tướng. Ông vác con lợn nhà tôi lên móc cân, gẩy quả cân dọc đòn, nheo mắt.

– Sáu mươi tám cân. – Ông nói.

– Bảy mươi hai. – Mạ nói. – Ở nhà tôi cân rồi.

– Cân nhà chị cân bằng chi? Bằng mắt à?

Kiếp trước tôi không có mặt ở đây, nên tôi không biết mạ đã bán con lợn được bao nhiêu. Nhưng tôi đã đứng ở chợ đầu mối hai mươi năm mua thịt cho căng tin, và tôi biết cái trò bấm ngón tay lên đòn cân. Tôi nhìn bàn tay ông lái. Ngón cái ông đè lên đầu đòn, chỗ gần móc.

– Chú ơi, – tôi nói, giọng con nít, – chú bỏ tay ra cho con coi với. Con chưa thấy cân đòn bao giờ.

Ông lái liếc tôi. Mấy bà bán rau ngồi gần đó bật cười. Ông bỏ tay ra. Quả cân trượt về phía ngoài một nấc.

– Bảy mốt. – Ông nói, không nhìn ai. – Bảy mốt, không có hơn.

Mạ cầm tiền, đếm hai lần, xếp vào gói ni lông. Lúc đi ra khỏi góc chợ, mạ nói, không quay lại:

– Mi học cái trò ni ở mô?

– Con thấy người ta làm.

– Thấy ai?

Tôi không trả lời. Mạ cũng không hỏi nữa.

Hợp tác xã tín dụng nằm trong một căn nhà ngói ba gian ngay cạnh trụ sở xã, quét vôi vàng, cửa sổ có chấn song sắt sơn xanh. Trên bậc thềm đã có hơn chục người đứng chờ. Phần đông là đàn bà, áo nâu, khăn vuông, tay ôm gói ni lông giống hệt mạ. Có hai ông già đội mũ phớt cũ. Một cô giáo cấp một tôi nhận ra là cô dạy thằng Khoái.

Bên trong, sau cái bàn gỗ dài phủ tấm vải nhựa kẻ ô, có hai cô thủ quỹ và một ông kế toán đeo kính. Trên tường treo một tấm bảng gỗ đen ghi lãi suất bằng phấn trắng. Ông Ba Thục ngồi ở bàn trong cùng, mặc áo sơ mi trắng bỏ trong quần tây, đi đôi giày da bóng lộn giữa cái xã mà ai cũng đi chân đất hoặc dép nhựa. Ông đang uống chè, cười nói với một ông khách.

Tôi đứng cạnh mạ, nép sau lưng mạ, và nhìn.

Kiếp trước tôi đã làm việc ở một căng tin công ty mà mỗi tháng ông chủ thầu lại đổi một nhà cung cấp thực phẩm, vì ông nợ nhà cũ không trả được. Tôi đã thấy cái kiểu lấy chỗ này đắp chỗ kia nhiều đến mức nó có mùi riêng. Ở đây nó có mùi đó.

Cô thủ quỹ bên trái nhận tiền gửi của một bà áo nâu, đếm, ghi sổ, rồi không bỏ tiền vào két sắt phía sau. Cô để xấp tiền ấy trên bàn. Năm phút sau, một ông đến lấy lãi tháng, cô thủ quỹ bên phải với tay lấy chính xấp tiền ấy, đếm ra, đưa cho ông. Ông cầm tiền lãi, cảm ơn rối rít, và hỏi luôn: "Rứa gửi thêm được không cô?"

Rồi có một người đàn bà đứng chặn ngay cửa, không chịu xếp hàng. Bà gầy, tóc bạc nửa đầu, giọng rít lên:

– Tôi xin rút cả gốc. Con tôi ốm nằm viện tỉnh. Tôi xin từ tuần trước rồi.

Ông kế toán đứng dậy, vẫy tay:

– Bác ơi, đã bảo bác rồi, rút gốc trước hạn thì phải báo trước một tháng. Hợp tác xã còn quay vòng vốn cho bà con vay. Ra giêng bác lên, có đủ.

– Ra giêng con tôi chết rồi!

Ông Ba Thục ngẩng lên. Ông đặt chén chè xuống, đi ra, nắm lấy cánh tay bà, nói nhỏ gì đó. Bà khóc. Ông móc ví của chính ông, rút ra mấy tờ, nhét vào tay bà. Bà đi ra, vừa đi vừa cảm ơn.

Những người đứng xếp hàng xì xào: "Ông Ba tốt bụng thật", "Rứa mới là người làm ăn tử tế".

Tôi thấy lạnh dọc sống lưng. Không phải vì ông Ba Thục ác. Mà vì tôi hiểu ông. Ông đang cố. Ông đang cầm một cái thúng thủng đáy và chạy, mong sao trước khi thóc rơi hết thì tới được chỗ nào đó.

Tới lượt mạ. Mạ cởi gói ni lông ở cạp quần, đặt lên bàn cùng cuốn sổ bìa xanh. Tôi nắm lấy vạt áo mạ.

– Mạ.

– Chi?

– Mạ xin rút một ít trước. Một trăm nghìn thôi. Mạ nói để mua lưới mới trước Tết.

Mạ quay lại nhìn tôi, cái nhìn bực bội của người lớn bị con nít xen vào chuyện nghiêm túc. Nhưng mạ vừa thấy cái người đàn bà kia. Tôi biết mạ vừa thấy, vì tay mạ dừng lại trên gói tiền, không đẩy nó về phía cô thủ quỹ nữa.

– Cô ơi, – mạ nói, – tôi định gửi thêm, nhưng nhà tôi cần cái lưới. Tôi rút ra một trăm nghìn được không?

Cô thủ quỹ liếc về phía ông kế toán. Ông kế toán lật sổ, cau mày.

– Chị Kỷ gửi kỳ hạn mười hai tháng, mới được tám tháng. Rút trước thì mất lãi.

– Mất lãi thì thôi. – Tôi nói, rồi tự bịt miệng mình.

Mạ véo vào tay tôi một cái đau điếng, nhưng mạ không cãi lại câu ấy.

Ông kế toán nhìn ra phía ông Ba Thục. Ông Ba Thục đi tới, cười, cái cười của người quen vỗ vai.

– Chị Kỷ đó à? Anh Kỷ dạo ni khỏe không? – Ông quay sang tôi. – Con bé ni là đứa thứ mấy?

– Dạ, đứa thứ ba. – Mạ đáp.

– Lớn nhanh quá. – Ông nói. Rồi ông nhìn mạ, cái nhìn ấy đứng lâu hơn một cái nhìn xã giao. – Chị Kỷ cần tiền gấp à?

– Dạ, mua lưới. – Mạ nói.

Ông Ba Thục im một lúc. Tôi thấy ông nuốt nước bọt.

– Chị Kỷ còn nhớ năm bảy tám không? – Ông hỏi, giọng hạ thấp hẳn. – Thằng Lộc nhà tôi đuối nước ở cửa lạch, anh Kỷ bơi ra vớt nó lên.

– Nhớ chớ.

– Ừ. – Ông gật đầu. Rồi ông quay sang cô thủ quỹ, nói bằng cái giọng to và vui vẻ cho cả hàng người nghe thấy: – Chị Kỷ là chỗ thân tình, cần thì cho chị rút. Chị rút bao nhiêu?

Mạ nhìn tôi. Tôi nhìn mạ. Rồi tôi làm một việc mà nếu mạ biết tôi đã nghĩ trước, có lẽ mạ đã đánh tôi: tôi giơ cả bàn tay lên, xòe năm ngón, rồi xòe thêm một ngón nữa.

Mạ hiểu. Tôi thấy mạ hiểu, và tôi thấy mạ sợ.

– Tôi... rút hết. – Mạ nói. – Anh Ba thông cảm. Tôi tính cho con Thoa đi học sớm, tôi muốn giữ tiền trong nhà.

Ông Ba Thục không cười nữa. Ông đứng yên một lúc lâu đến mức cô thủ quỹ phải ngẩng lên nhìn. Rồi ông tự tay mở két sắt phía sau, lấy ra mấy xấp tiền buộc dây chun, đếm đủ sáu trăm nghìn, không tính lãi tám tháng, không trừ đồng nào. Ông gạch cuốn sổ bìa xanh bằng hai nét bút bi đỏ và ký tên.

Khi đưa xấp tiền cho mạ, ông nói rất nhỏ, chỉ đủ cho mạ và tôi nghe:

– Đi thẳng về nhà. Đừng nói với ai.

Hai mẹ con đi bộ về. Mạ không nói một lời suốt sáu cây số. Gói tiền buộc vào cạp quần, cộng cả tiền con lợn, cộm lên dưới lớp áo, và mạ đi một tay ôm bụng như người đau dạ dày.

Đến cái miếu ở ngã ba, mạ dừng lại, ngồi xuống bậc miếu. Mạ hỏi:

– Mi biết chi?

Tôi ngồi xuống cạnh mạ.

– Con thấy cô thủ quỹ lấy tiền người ni gửi đem trả lãi cho người kia, mạ ạ. Con thấy cái bà có con nằm viện xin mãi không rút được. Con thấy ông Ba móc tiền túi mình ra để bà ấy khỏi kêu.

Mạ nhìn tôi rất lâu.

– Con mười lăm tuổi, – mạ nói, như nói với chính mình, – mà mi nhìn người ta như bà già bảy mươi.

Tôi không biết phải trả lời làm sao, nên tôi cầm lấy tay mạ. Tay mạ lạnh và cứng như cái mái chèo.

Tết năm ấy nhà tôi có bánh chưng, có nồi thịt kho nước mắm với trứng vịt, có một cân mứt gừng mạ mua ở chợ ngoài đường cái. Mạ không gửi tiền lại nữa. Mạ chia làm ba phần. Một phần gói trong ni lông, cho vào cái hũ sành, chôn dưới chân cột bếp. Một phần mạ đem mua một tấm lưới mới thật. Phần còn lại mạ đổi ra hai chỉ vàng ở tiệm vàng trên đường cái, bỏ vào một cái túi vải, khâu vào lót áo bông của mệ nội. Mệ nội không biết. Mệ chỉ thấy năm ni cái áo bông ấm hơn.

Ngày mùng mười tháng Giêng, hợp tác xã tín dụng đóng cửa.

Người ta kể lại, sáng hôm đó cửa vẫn mở, nhưng trong két chỉ còn mấy tờ tiền lẻ. Ông Ba Thục đi Vinh từ hôm mùng tám, không thấy về. Đến trưa thì bậc thềm ngôi nhà ngói vàng đã có hơn hai trăm người. Có người khóc, có người chửi, có người đập cửa sổ. Công an xã phải ra giữ trật tự.

Mệ Tịu nhà bên mất bốn trăm nghìn. Đó là tiền mệ dành dụm ba năm bán bánh đúc, định để sửa cái mái nhà đã dột ba mùa mưa.

Tối đó mạ sang nhà mệ Tịu ngồi đến khuya. Tôi đứng ngoài hiên, nghe tiếng mệ Tịu khóc, rồi tiếng mạ nói đều đều. Tôi nghe mệ Tịu nói một câu làm tôi đứng chết lặng:

– Chị Kỷ bảo tôi rồi. Hôm hăm ba ông Táo chị bảo tôi rồi. Tôi không nghe.

Mạ đã bảo. Tôi không biết. Mạ không kể với tôi chuyện ấy.

Gần nửa đêm mạ mới về. Mạ ngồi xuống cạnh tôi trên bậc cửa, chỗ mệ nội vẫn ngồi nhai trầu. Ngoài kia trăng non mỏng như cái móng tay, biển tối đen, chỉ có tiếng sóng.

– Mạ cho mệ Tịu mượn năm chục nghìn sửa mái. – Mạ nói. – Không lấy lãi.

– Dạ.

– Mi không hỏi răng à?

– Con không hỏi.

Mạ quay sang nhìn tôi, gương mặt nửa sáng nửa tối dưới ánh trăng.

– Nhút, – mạ nói, – mạ hỏi thật. Răng mi biết?

Tôi đã định nói dối lần nữa. Nhưng đúng lúc ấy có tiếng bước chân ngoài ngõ. Hai bóng người đi qua cổng, lén lút, khiêng giữa họ một cái thùng phuy nhỏ loại đựng dầu hỏa. Tôi nhận ra cái dáng lom khom của anh Đường. Người kia là anh Tạo, con trai lão Hưng thợ rèn.

Họ không vào nhà. Họ đi vòng ra sau, chỗ cái chái chứa lưới.

Tôi đếm ngày trong đầu. Mùng mười tháng Giêng. Còn ba mươi lăm ngày nữa là rằm tháng Hai.

— Hết chương 2 —