Ngọn đèn lồng giấy dầu

Chương 7: Ngọn đèn lồng giấy dầu

Bông kể, nước mắt nước mũi chảy ròng ròng, tay quệt ngang mặt bằng ống tay áo.

Mùa bão năm ngoái, chiếc thuyền vó của cha nó chìm ở cửa Cồn Gáo. Người thì vớt lên được, thuyền thì không. Thuyền ấy cha nó mua chịu của chủ nậu, còn nợ ba mươi lượng. Chủ nậu cho khất tới rằm tháng Tư. Qua rằm tháng Tư không trả thì lấy nhà. Nhà nó có năm đứa em, đứa út mới bốn tuổi.

– Tao gửi lương về được có bảy lượng. – Bông nói. – Tao tính rồi, ba năm nữa cũng không đủ.

Mười ngày trước, quản sự Quách Bảo gọi nó vào kho. Lão không hỏi gì về Nghi. Lão chỉ hỏi chuyện nhà nó, hỏi chiếc thuyền, hỏi ba mươi lượng. Lão biết hết, biết cả tên chủ nậu. Rồi lão bảo: mày giúp tao một việc nhỏ, tao trả nợ thay cho.

– Việc gì?

– Lão bảo: con Nghi bỏ gì vào lò, mày biết thì nói. – Bông nói. – Tao không nói. Tao chạy ra. Rồi tối hôm kia, sau buổi xử ở Giới Luật Đường, em tao nhắn lên, chủ nậu tới đo đất làm nhà rồi. Tao đi tìm lão Quách.

Nó lại úp mặt vào đầu gối.

– Lão trả rồi. Sáng qua em tao nhắn lên là chủ nậu trả lại giấy nợ. – Giọng nó nghẹn. – Tao không biết lão cho người đập lò. Thề có trời đất, tao không biết.

Nghi ngồi xuống cạnh nó, trên nền đá chỗ không có đường lửa. Cô ngồi im, đợi tiếng nấc của Bông thưa dần.

– Mày nói với lão những gì? – Cô hỏi. – Nói đúng từng chữ.

Bông ngẩng lên, ngơ ngác. Nó tưởng sẽ bị mắng, bị tát, bị đuổi khỏi phòng. Câu hỏi này nó không chuẩn bị.

– Tao nói… cỏ mực. Mày bỏ cỏ mực. Lão hỏi bao nhiêu, tao bảo nửa nắm, lần đầu cả nắm thì hỏng. Lão hỏi bỏ lúc nào, tao bảo nén hương thứ ba, lúc thuốc bắt đầu khét. Lão hỏi còn gì nữa không.

– Mày nói sao?

– Tao bảo không biết. – Bông nói. – Lúc gần xong tao lên múc nước. Tao xuống thì đan ra rồi.

Nghi gật đầu chậm rãi. Cô nhìn qua Tề. Tề đang đứng cạnh cái lò vỡ, nhìn lại cô. Anh cũng đã nhớ ra. Cái đêm ấy, khi nén hương thứ năm gần tàn, Bông lên múc nước, và Nghi đã nói với anh: mai tôi kể.

– Mày lên múc nước đúng lúc. – Nghi nói.

– Hả?

– Không có gì. – Nghi đứng dậy, phủi tay. – Ba mươi lượng là nhà mày. Tao mà là mày, có khi tao còn nói nhiều hơn.

Bông nhìn cô, miệng méo xệch, rồi òa lên khóc to hơn.

Đêm ấy, khi Bông đã lên phòng, Nghi ngồi với Tề bên cái lò vỡ. Tề nhặt từng mảnh gốm, xếp lại thành hình cái lò như người ghép mảnh bát vỡ.

– Lão Quách biết nửa đầu. – Tề nói. – Lão kể với đường chủ.

– Ừ.

– Còn nửa sau thì không ai biết. Trừ cô với tôi.

– Với mẹ tôi. – Nghi nói. – Với đường chủ.

Tề ngừng tay.

– Mẹ tôi là Mai Hồi Lan. – Nghi nói. Cô nói ra câu ấy lần đầu tiên, và thấy nó nặng hơn cô tưởng. – Hai mươi lăm năm trước, mẹ tôi kể với đường chủ cả phương, cả nửa đầu lẫn nửa sau. Ông ấy biết hết. Ông ấy bỏ đi.

Cô kể cho Tề nghe chuyện ở chợ Cầu Tre. Cô kể chuyện mẹ ở dưới mỏ một tháng, chuyện mười một ngày luyện liền, chuyện mẹ bị đuổi, chuyện mẹ lấy cha, chuyện cái sạp dưới gốc gạo. Cô không kể chuyện ai đẩy lửa. Cô đã hứa.

Tề nghe hết. Rồi anh hỏi một câu duy nhất:

– Mẹ cô có giận không?

– Mẹ tôi bảo bốn vòng hay năm vòng là chuyện trên núi.

Tề gật đầu, như thể câu ấy là câu trả lời đúng nhất anh từng nghe.

Ba ngày sau, Tề xuống hầm với một cái lò mới. Không mới hẳn. Là một cái lò phế từ kho của Trận Đường, lò đồng nhỏ, quai gãy một bên, nhưng thân lành. Anh khiêng nó trên vai, xuống bảy mươi hai bậc, đặt cạnh đường lửa số mười ba. Rồi anh lấy trong giỏ ra một cái đèn lồng giấy dầu, loại người ta treo ở hiên nhà miền núi, thắp lên, treo trên cái đinh đóng vào vách đá.

– Hầm có lửa trận rồi mà. – Nghi nói.

– Lửa trận màu đỏ. – Tề nói. – Nhìn lâu mỏi mắt. Đèn lồng màu vàng.

Nghi nhìn cái đèn. Ánh vàng hắt lên vách đá, làm cái hầm nóng bức tự dưng giống một gian bếp.

– Nhà tôi trên núi Mây Rẫy có cái đèn như thế. – Tề nói. Anh hiếm khi kể chuyện nhà. – Cha tôi đắp bờ ruộng bậc thang. Cả đời đắp bờ. Hồi nhỏ tôi hỏi cha: sao không đắp bờ thật cao cho nước khỏi tràn. Cha bảo: bờ cao quá thì ruộng úng, bờ thấp quá thì ruộng khô. Bờ đúng là bờ vừa đủ để nước dừng lại một lúc, rồi đi tiếp xuống ruộng dưới.

– Thế là anh học trận.

– Thế là tôi học trận. – Tề nói. – Trận cũng là đắp bờ cho lửa thôi.

– Anh định giữ cái hầm này bao lâu?

– Hai năm nữa. Bị phạt mà.

– Hết hai năm thì sao?

Tề nhìn cô. Ánh đèn lồng làm mắt anh sáng lên một chút.

– Chưa biết. – Anh nói. – Còn tùy cô có ở đây không.

Nghi không trả lời. Cô quay lại nhìn cái lò mới, giả vờ kiểm tra cái quai gãy. Tai cô nóng ran, mà cô biết không phải vì hầm.

Tối hôm sau, Mặc xuống hầm. Lần này anh không ngồi, không thở dốc. Anh đứng ở chân cầu thang, mặt xám như tro.

– Ba lò. – Anh nói. – Ba ngày, ba lò Thanh Mạch theo phương của bác. Hai lò bốn vòng. Một lò ba vòng rưỡi. Hai mươi ngày nữa là Đan Hội.

– Anh có bỏ cỏ mực không?

– Bác cấm. – Mặc nói. – Hôm kia lão Quách mang một bó cỏ mực vào nhà bác. Bác cầm ném vào lò sưởi. Rồi bác gọi tôi vào, bảo: thằng Mặc, nghe cho rõ. Cỏ mực là thứ làm nổ lò năm Canh Thân. Là thứ giết cha mày. Đứa nào bỏ thứ ấy vào lò thì đứa ấy muốn mày chết.

Nghi im lặng.

Thì ra là thế. Cô nghĩ về bàn tay ném bó cỏ mực vào lửa ở bếp bà Thoa hai mươi lăm năm trước. Cô vẫn tưởng là vì ghét cái mùi. Hóa ra không phải. Hóa ra đường chủ tin rằng chính cỏ mực đã làm lò nổ. Đêm ấy trong lò có cỏ mực, có lửa đẩy, có tiếng nổ. Ông chọn tin rằng cỏ mực là thủ phạm. Bỏ cỏ mực, đan chỉ bốn vòng, nhưng hai mươi lăm năm Đan Đường không một cái lò nào nổ. Bốn vòng là cái giá ông chịu trả.

Và nếu ông tin rằng cỏ mực là thủ phạm, thì ông không cần phải tin rằng em trai mình đã đẩy lửa.

– Cô nói đi. – Mặc nói. – Bác tôi nói có đúng không?

Nghi nhìn anh, không chớp mắt. Cô nhớ lời hứa dưới ngọn đèn dầu ở chợ Cầu Tre. Đừng lôi cái đêm ấy ra.

– Cỏ mực giữ dầu ngân hoa khi lửa văn. – Cô nói, chọn từng chữ như mẹ chọn từng lát thuốc. – Khi lửa vũ thì không giữ được. Dầu ngân hoa gặp lửa vũ thì bốc. Cỏ mực không làm lò nổ. Lửa làm lò nổ.

– Vậy năm ấy là lửa.

– Tôi chỉ nói về thuốc.

Mặc nhìn cô. Đôi mắt như nước sắp sôi ấy giờ đỏ lên.

– Dạy tôi. – Anh nói.

– Bác anh cấm.

– Bác tôi cấm tôi bỏ cỏ mực vào lò Đan Đường. – Mặc nói. – Hầm này là của Trận Đường. Cô dạy tôi cái luật đó trước Giới Luật Đường mà.

Nghi suýt bật cười.

– Một điều kiện. – Cô nói.

– Cô nói đi.

– Đan Hội, tôi làm phụ lò cho anh.

Mặc sững người. Rồi anh hiểu. Phụ lò đứng ở bàn thuốc, không cầm ấn lửa. Lệnh Cấm Lò không cấm phụ lò.

– Bác tôi sẽ không bao giờ cho.

– Bác anh cho hay không thì tính sau. – Nghi nói. – Câu đó tôi học của anh Tề.

Ở đầu đường lửa số mười ba, Tề quay lưng lại, vai rung lên. Nghi biết anh đang cười.

Từ đêm ấy, Mặc xuống hầm luyện mỗi tối. Tề giữ đường lửa, nhưng lần này người bấm ấn là Mặc. Nghi đứng cạnh, nhìn thuốc.

Lò thứ nhất, Mặc làm đúng tới nén hương thứ ba. Thuốc trở mùi, Nghi gật đầu, Mặc thả nửa nắm cỏ mực. Thuốc lặng đi rồi sôi êm. Sang nén thứ tư, Nghi thấy tay phải Mặc bắt đầu động đậy. Ngón trỏ, ngón giữa nhấp nhổm trên ấn lửa, như người ngồi chờ đò mà cứ nhìn ra bến. Màu lá non lên chậm hơn phương cũ. Phương cũ, nén thứ tư đã xanh. Phương này, nén thứ tư vẫn còn ngà ngà.

– Chậm quá. – Mặc lẩm bẩm. – Đẩy lên một chút…

Nghi đặt tay lên cổ tay anh. Không giữ, chỉ đặt.

– Đừng.

– Nó chậm quá.

– Nó chậm vì nó đang giữ dầu. – Nghi nói. – Mẹ tôi bảo nấu cao mà nóng ruột thì khê.

Mặc nhìn bàn tay cô trên cổ tay mình, rồi nhìn vào lò. Ngón tay anh dừng lại. Lửa đứng yên.

Lò ấy ra năm vòng.

Lò thứ hai, ba, bốn, đều năm vòng. Tới lò thứ năm, Mặc không cần ai đặt tay lên cổ tay nữa. Nhưng Nghi để ý, tới nén thứ tư, anh vẫn nhắm mắt, mím môi, như người đang cố nín một cơn ho.

Đêm thứ bảy, lò xong, đan ra năm viên, năm vòng, nước trong. Mặc không vui như mọi lần. Anh đứng nhìn cái lò, tay vẫn đặt trên thành đồng ấm.

– Tôi đẩy lửa ở lò số chín. – Anh nói. – Đêm ấy, nén thứ năm, tôi nóng ruột. Nếu đêm ấy trong lò có cỏ mực…

– Thì lò nổ. – Nghi nói.

Mặc gật đầu. Anh quay lại nhìn cô. Đèn lồng giấy dầu hắt lên mặt anh một màu vàng đục.

– Bà Thoa kể với tôi rồi. – Anh nói. – Hôm qua tôi xuống bếp. Bà kể chuyện cô Mai Hồi Lan. Bà bảo không tin cô ấy làm nổ lò. Bà bảo cô ấy cẩn thận tới mức thái thuốc còn đếm nhát.

Nghi không nói gì.

– Đêm ấy chỉ có hai người bên lò. – Mặc nói. – Cô Lan và cha tôi. Cô ấy không đẩy lửa. Vậy thì ai?

Hầm im. Lửa trong mạch đá rì rì như tiếng ong. Ngọn đèn lồng khẽ đung đưa vì hơi nóng bốc lên.

Nghi nhìn anh rất lâu. Rồi cô nói, rất khẽ:

– Anh hỏi bác anh.

— Hết chương 7 —