Mệ biết

Chương 3: Mệ biết

Tôi đặt đôi đũa xuống. Miếng khoai còn kẹp giữa hai đầu đũa rơi xuống bát, lăn một vòng.

Mệ Lành vẫn nhìn tôi. Ngọn đèn dầu lạc lắc lư giữa hai người. Thằng Mót ngồi bên cạnh, đang mải gặm củ khoai, không để ý gì. Ở góc nhà, ông Thuận đã ngủ, tiếng thở khò khè đều đều.

Bảy năm bán hàng trên mạng, tôi đã nói dối không biết bao nhiêu lần. Vải này không phai màu đâu chị. Hàng này em nhập chính hãng. Mẫu này còn có mấy cái thôi. Những lời nói dối nhỏ, vô hại, ai bán hàng cũng nói. Tôi có thể nói dối bây giờ. Tôi có thể bảo sốt nắng làm tôi quên, làm tay tôi đổi. Mệ Lành mắt mờ, già yếu, có lẽ bà sẽ tin.

Nhưng tôi nhìn đôi mắt mờ đục ấy, và tôi biết bà sẽ không tin. Bà đã nuôi con Đậu hai mươi hai năm.

– Mót. – Mệ Lành nói, không quay đầu. – Ra ngoài sân coi con heo đã ngủ chưa.

Thằng Mót ngơ ngác, nhưng vẫn cầm củ khoai đi ra. Khi tiếng chân nó đã xa, mệ Lành nói tiếp, giọng vẫn nhỏ:

– Mi là ai?

– Con không biết nói làm sao cho mệ hiểu. – Tôi nói. – Con tên Nguyên. Con ở một chỗ xa lắm, xa đến mức con cũng không biết đường mà về. Con đang làm việc thì tối sầm lại, mở mắt ra thì con nằm trên cái phản nhà mình, trong cái thân này.

– Còn con Đậu?

Tôi im lặng rất lâu.

– Con không biết, mệ. Con không biết con Đậu đi mô.

Mệ Lành không nói gì. Bà ngồi yên, hai bàn tay khô gầy đặt trên đùi. Ngọn đèn dầu lạc soi một bên mặt bà, những nếp nhăn sâu như những rãnh cát sau cơn gió.

– Hôm đó, – bà nói, rất chậm, – nhà ông Hương bưng mâm về từ sáng sớm. Con Đậu ra ngõ đứng nhìn. Tau gọi vô, nó không vô. Nắng lên, nắng gắt, tau gọi lần nữa, nó cũng không vô. Nó đứng ngoài ngõ từ sáng đến trưa, nhìn theo cái đường người ta đi. Đến trưa thì nó ngã.

Bà ngừng một lúc.

– Thằng Mót cõng nó vô. Nó nằm trên phản, người nóng như hòn than. Tau lau người cho nó, tau gọi nó. Nó không trả lời. Rồi nó mở mắt. – Bà quay sang nhìn tôi. – Mi mở mắt.

Tôi không nói được gì. Cổ họng tôi nghẹn lại.

– Hắn thương thằng Phúc nhà ông Hương từ năm mười lăm tuổi. – Mệ Lành nói tiếp. – Hai đứa đi chợ phiên gặp nhau, hắn về nhà cứ cười một mình. Năm hắn mười sáu, nhà ông Hương sang hỏi. Rồi bọ hắn gãy chân, rồi nhà ni cầm khung cửi, rồi thiếu thuế. Hắn biết trước rồi. Hắn biết mà hắn không chịu tin.

Bà đưa tay lên dụi mắt. Tôi không biết bà dụi vì khói đèn hay vì cái gì khác.

Hai người ngồi im cho đến khi ngọn đèn lụi xuống một nấc. Ngoài sân, thằng Mót đang nói chuyện với con heo, tiếng nó khe khẽ, vui vẻ, như không biết trong nhà vừa có một người chết.

Rồi mệ Lành thở ra một hơi dài.

– Bọ hắn không biết chuyện ni. – Bà nói. – Thằng Mót cũng không. Tau già rồi, tau chịu được. Bọ hắn đang gãy chân, nằm một chỗ, mà biết con gái mình… thì hắn không chịu nổi.

– Mệ muốn con làm chi?

– Mi ở trong cái thân con Đậu thì mi làm con Đậu cho tử tế. – Mệ Lành nói. – Mi lo cho cái nhà ni như con Đậu lo. Mi gọi tau là mệ, gọi bọ hắn là bọ, gọi thằng Mót là em. Mi làm được không?

Tôi nhìn bà. Ở cái thế giới của tôi, mẹ tôi mất năm tôi mười chín tuổi, bố tôi đi bước nữa và chuyển vào Sài Gòn, mỗi năm gọi điện về đúng hai lần. Tôi sống một mình bảy năm trong căn phòng trọ mười hai mét vuông, đêm nào cũng ngồi trước cái điện thoại, nói chuyện với hàng trăm người lạ mà không có một người nào hỏi tôi đã ăn cơm chưa.

– Dạ, con làm được, mệ.

Mệ Lành gật đầu. Rồi bà làm một việc mà tôi không ngờ: bà đưa tay sang, nắm lấy bàn tay phải của tôi, xoa xoa mấy ngón tay.

– Còn chuyện cầm đũa, – bà nói, – mi cứ cầm tay mặt. Ai hỏi thì nói sốt nắng đổi tay. Ở làng ni người ta tin chuyện nắng làm đổi người còn hơn tin chuyện chi khác.

Đêm hôm ấy, khi cả nhà đã ngủ, mệ Lành thắp đèn, ngồi xuống bên cạnh tôi trên phản, đặt vào lòng tôi một nắm sợi gai trắng ngà và một cái con suốt tre.

– Mi không biết dệt, phải không?

– Dạ, con không biết.

– Con Đậu dệt giỏi nhất làng sau tau. – Mệ Lành nói. – Mi ở trong cái thân hắn thì mi phải biết dệt. Không có khung cửi thì học từ cái sợi trước.

Bà dạy tôi cách nối sợi. Hai đầu sợi gai đặt chéo lên nhau, xe giữa hai ngón tay cái và ngón trỏ cho chúng xoắn vào nhau, rồi thấm một chút nước bọt cho sợi dính. Bà làm một lần, nhanh như chớp, đầu sợi nối liền không nhìn ra chỗ nối. Tôi làm mười lần, lần nào cũng tuột.

– Ngón tay mi cứng như que củi. – Bà nói. – Con Đậu ngón tay mềm như lá hẹ.

– Ngón tay của con Đậu đó, mệ. – Tôi nói. – Chỉ có cái đầu là của con.

Mệ Lành ngừng tay, nhìn tôi, rồi bật cười. Tiếng cười của bà khàn khàn, ngắn ngủn, như tiếng một cánh cửa cũ lâu ngày không mở.

– Rứa thì cái đầu mi phải học theo ngón tay hắn.

Ba đêm liền, mệ Lành dạy tôi nối sợi, xe sợi, cuộn sợi vào suốt. Tôi học chậm, rất chậm. Nhưng đến đêm thứ ba, có một lúc tôi để đầu óc trống không, để mặc cho hai bàn tay tự làm, và hai bàn tay ấy tự xe, tự nối, tự cuộn, như chúng đã làm hàng nghìn lần. Mệ Lành ngồi bên cạnh, nghiêng đầu nghe tiếng sợi xoắn, rồi gật đầu.

– Đó. Để cho tay nó làm. Mi đừng có nghĩ.

Sáng hôm sau, lúc tôi bưng cháo vào cho ông Thuận, ông nắm lấy cổ tay tôi. Bàn tay ông to, chai sần, nóng hầm hập vì cơn sốt âm ỉ của cái chân gãy.

– Đậu. – Ông nói. – Bọ xin lỗi con.

Tôi đứng sững, bát cháo trên tay.

– Bọ mà không ngã cái xe bò đó, nhà ni không phải cầm khung cửi. Không cầm khung cửi thì không thiếu thuế. Không thiếu thuế thì nhà ông Hương không trả lễ. – Ông nói một hơi, như đã nghĩ câu ấy suốt mấy tháng nằm trên chiếu. – Bọ nằm đây, nghe mệ con thức dệt, nghe thằng Mót đi bắt cá, nghe con đi gánh nước, mà bọ không làm được cái chi. Bọ là cái của nợ của nhà ni.

Tôi đặt bát cháo xuống, ngồi xuống mép chiếu. Tôi không biết người cha thật của con Đậu sẽ muốn nghe gì. Tôi chỉ biết người cha của tôi, ở một thế giới khác, chưa bao giờ nói với tôi một câu như thế.

– Bọ không phải là của nợ. – Tôi nói. – Bọ nằm thì bọ cuộn sợi vô suốt giùm con. Mệ con mắt mờ, con thì tay vụng. Nhà mình đang cần một người tay khéo mà ngồi yên một chỗ.

Ông Thuận nhìn tôi. Rồi ông buông cổ tay tôi ra, quay mặt vào vách. Nhưng chiều hôm ấy, khi tôi đi ruộng về, tôi thấy bên cạnh chiếu của ông có một cái rổ, trong rổ là mười hai con suốt tre cuộn sợi gai đều tăm tắp, chặt như những con kén.

Ban ngày tôi ra ruộng khoai tưới dứa dại. Ban đêm tôi ngồi xe sợi với mệ. Và trong những đêm ấy, mệ Lành kể cho tôi nghe về làng Bàu Nhum, về những người tôi phải biết.

Bà kể về lái Kình. Lái Kình người làng Hà Tân, ngoài bốn mươi, có cái xe bò hai con bò vàng, mỗi tháng đi bốn chuyến lên chợ phủ. Đường lên phủ phải qua đèo Lò Vôi, năm ngoái lái Kình bị cướp hai lần, một lần mất nửa xe vải, một lần bị đánh gãy hai cái răng.

– Lái Kình không ác. – Mệ Lành nói. – Hắn mua rẻ vì hắn liều. Không ai dám đi đèo Lò Vôi ngoài hắn. Hắn mua rẻ của làng mình, rồi hắn cũng liều mạng mang lên phủ bán.

Bà kể về bà Hai Cỏ. Bà Hai Cỏ với mệ Lành ngày xưa là bạn dệt, hai người ngồi chung một khung cửi hồi mệ mới về làm dâu. Rồi một năm nọ có chuyện gì đó, mệ không nói rõ, hai người không nói chuyện với nhau nữa. Bốn mươi năm rồi.

– Hắn cười mi vì hắn ghét tau. – Mệ Lành nói. – Không phải vì hắn ghét mi.

Bà kể về thầy thơ lại Lưu. Thầy Lưu đến làm thơ lại ở phủ Triệu An được năm năm. Từ ngày thầy về, năm nào làng Bàu Nhum cũng thiếu thuế vải.

– Năm nào cũng thiếu? – Tôi hỏi. – Trước ngày thầy về thì sao, mệ?

– Trước ngày thầy về thì có năm thiếu, có năm đủ. – Mệ Lành nói. – Từ ngày thầy về thì năm mô cũng thiếu. Nhà mô cũng thiếu một tấm, hai tấm. Thầy bảo vải mình dệt ngắn. Bảo vải mình dệt thưa. Bảo vải mình có sọc lỗi.

– Thế rồi các nhà thiếu thì làm sao?

– Thì đi vay. – Mệ Lành nói. – Nhà mô thiếu thì sang Hà Tân mượn vải của lái Kình mà nộp, năm sau trả gấp rưỡi. Năm sau lại thiếu, lại mượn. Cả làng ni nợ lái Kình.

Tôi ngồi im. Trong đầu tôi, những mảnh rời rạc đang tự xếp lại với nhau, như những sợi gai đang tự xoắn lại trong hai bàn tay con Đậu. Cây thước dài hơn bình thường. Vải năm nào cũng thiếu. Người thiếu thì mượn vải của lái Kình. Lái Kình mua vải rẻ, bán vải đắt, cho vay vải lấy lãi.

– Mệ, – tôi hỏi, – thầy Lưu với lái Kình có quen nhau không?

Mệ Lành ngẩng lên. Đôi mắt mờ đục của bà dừng trên mặt tôi. Lần đầu tiên từ khi tôi biết bà, tôi thấy trong đôi mắt ấy có một cái gì đó giống như sự sợ hãi.

– Thầy Lưu cưới em gái vợ lái Kình. – Bà nói. – Hai đứa là anh em cột chèo. Cả làng ai cũng biết. Mà cả làng không ai dám nói.

— Hết chương 3 —