Đĩa cân của Khuê

Chương 9: Đĩa cân của Khuê

Gà gáy canh năm thì tôi bắt đầu đào.

Tôi đào bằng cái cuốc con chị Xuyến phát cho tôi từ ngày đầu lên núi, lưỡi cuốc đã mòn vẹt. Tôi đào một vòng quanh gốc cây chè, cách gốc hai gang tay, sâu tới đầu gối, cẩn thận không chạm vào rễ cái. Đất sỏi trộn lá mục tôi ủ năm năm trước giờ đã thành đất đen, tơi, mùi ẩm ngai ngái. Giun đất bò ra, ngoe nguẩy. Tôi nhấc cả bầu đất lên, đặt vào một cái chậu sành to mượn của nhà bếp, chèn đất vào xung quanh, tưới một gáo nước.

Cây chè cao ngang đầu tôi. Cả chậu nặng chừng một tạ. Người Rèn Xương bê được.

Khuê đứng ở cửa phòng, nhìn tôi làm từ đầu tới cuối. Nó không hỏi. Khi tôi bê chậu lên vai, nó bước tới, đỡ một bên. Tôi không từ chối.

Hai đứa bê cây chè lên đỉnh Mỏ Hạc lúc trời còn tối.

Cân Trời đứng đó trong ánh sáng xám của buổi rạng đông, đòn cân đồng đen vắt ngang bầu trời, những mắt xích to bằng vòng tay đung đưa trong gió, kêu lách cách. Một bên là khối đồng đen chưa từng bị nhấc. Một bên là đĩa đồng trống, rộng như sân phơi thóc, đọng sương.

Cả tông môn đã đứng quanh sân đỉnh núi. Chưởng môn ngồi trên chiếc ghế đá đặt cạnh cột cân. Trưởng lão Phí Đăng Quỳnh đứng sát cột, áo dài đen, tay cầm thước ngà. Chị Xuyến đứng ở hàng ngoại môn, tai phải hướng về phía cân.

Người ta nhìn cái chậu chè. Có tiếng thì thầm. Tôi đặt nó xuống mép sân, cạnh chỗ tôi đứng.

Trưởng lão Quỳnh gọi tên đầu tiên.

– Phí Đăng Khuê.

Khuê bước lên đĩa cân. Nó mặc áo the thiên thanh cũ, đầu không cài trâm. Trong tay nó cầm một gói giấy dó gấp bốn, buộc lạt sờn, và một nút cỏ tranh khô, xoắn hai vòng.

Nó đứng giữa đĩa cân. Rồi nó làm một việc không ai làm ở Lễ Cân. Nó nói to.

– Cháu đặt lên đây tình bạn với Giáp Văn Bừng.

Cả đỉnh núi im phăng phắc. Chỉ có gió rít qua mắt xích. Tôi thấy mấy vị trưởng lão quay sang nhìn nhau. Tôi thấy chưởng môn hơi nhổm người. Tôi thấy mặt trưởng lão Quỳnh, lần đầu tiên, mất đi cái vẻ đều đều như người đọc sổ thóc.

Khuê quỳ xuống. Nó đặt gói chè và cái nút cỏ lên mặt đĩa đồng, hai bàn tay úp lên chúng.

Đĩa cân hạ.

Không chậm. Không rung. Nó hạ như có ai cắt dây, nhanh tới mức mấy người đứng gần lùi lại. Đòn cân đồng đen rên lên một tiếng dài, trầm, như tiếng trâu rống trong đêm. Ở đầu bên kia, khối đồng đen chưa từng bị nhấc lên khỏi gờ đã nhấc lên. Một gang tay. Hai gang tay. Đĩa cân bên này chạm gờ, một tiếng đồng va vào đá vang khắp đỉnh núi, rồi vọng xuống thung lũng, vọng lại.

Không ai nói gì. Không ai thở.

Tôi đứng đó, nhìn cái đĩa đồng chìm sâu tới mức không thể chìm thêm. Tôi biết cân không hỏi cái gì ngọt, cái gì đắng. Cân không hỏi vì sao. Cân chỉ hỏi cái gì nặng. Và tôi biết, như biết lúc nào chè tới, rằng thứ trong lòng Khuê là thật. Nặng tới mức nhấc được khối đồng chưa ai nhấc nổi.

– Buông tay. – Trưởng lão Quỳnh nói. Giọng ông khàn đi.

Khuê không buông.

Nó quỳ đó, hai bàn tay úp lên gói chè và nút cỏ, đầu cúi xuống. Rất lâu. Gió thổi tóc nó bay ngược. Mặt trời đã nhô lên khỏi dãy núi phía đông, nắng vàng đầu tiên rọi lên đỉnh Mỏ Hạc, rọi lên đòn cân, lên lưng áo thiên thanh bạc màu.

– Khuê. Buông tay. – Ông Quỳnh nói lần nữa, to hơn.

Khuê ngẩng lên. Nó không nhìn chú nó. Nó nhìn tôi.

Rồi nó nhấc tay lên. Nó cầm gói chè và cái nút cỏ lên khỏi mặt đĩa, ôm vào ngực.

Đĩa cân bật lên. Đòn cân rên một tiếng nữa, ngắn, như tiếng thở ra. Khối đồng đen đầu bên kia rơi xuống gờ, một tiếng uỳnh làm rung cả mặt đá dưới chân.

Khuê đứng dậy, bước xuống khỏi đĩa cân.

– Cháu làm gì thế? – Trưởng lão Quỳnh nói. Không còn đều đều. Không còn như đọc sổ thóc. Giọng một người đàn ông già đứng giữa gió.

– Cháu chỉ muốn biết nó có thật không. – Khuê nói. – Giờ cháu biết rồi.

– Cháu biết như thế nghĩa là gì. Gia phả. Mẹ cháu.

– Cháu biết. – Khuê nói. – Mẹ cháu về nhà ngoại thì cháu về theo. Nhà ngoại cháu ở Lạng Kiều, bán vải. Không chết ai.

Nó đi xuống khỏi sân cân, đi qua đám đông đang dạt ra hai bên, đi thẳng tới chỗ tôi đứng cạnh cái chậu chè, rồi đứng lại đó. Không nói gì. Chỉ đứng cạnh tôi.

Đám đông vẫn chưa hết xôn xao. Một vị trưởng lão ngồi gần chưởng môn đứng hẳn dậy, chỉ tay về phía Khuê, hỏi to: thằng bé vừa nói gì, đặt tình bạn với ai, đứa ngoại môn nào. Có người trả lời. Có người quay sang nhìn tôi. Tôi nghe thấy chữ "nuôi cân" lần đầu tiên được nói to trên đỉnh Mỏ Hạc, không phải thì thầm, mà nói to, từ miệng này sang miệng khác, như lửa bén theo một vệt dầu.

Chưởng môn giơ tay. Đám đông im.

– Phí Đăng Khuê. – Ông nói, giọng già nhưng vang. – Thứ con vừa đặt rồi lại nhấc về, có ai bảo con đặt không?

Khuê đứng cạnh tôi, không trả lời ngay. Nó nhìn lên cột cân, nơi chú nó đang đứng.

– Có ạ. – Nó nói. – Nhưng nhấc về là cháu tự nhấc.

Chưởng môn gật đầu, chậm rãi, rồi quay sang nói với ông Quỳnh câu gì đó, rất khẽ. Ông Quỳnh đứng bên cột cân, tay cầm thước ngà, không trả lời. Ông nhìn xuống đĩa cân trống, nhìn rất lâu.

Rồi ông gõ thước vào cột, gọi tên tiếp theo.

Đàm Thị Lựu lên cân. Chị đặt một chiếc khăn tay thêu, đĩa cân hạ chậm, chạm gờ. Thước ngà gõ boong. Chị Lập Thần. Hứa Văn Tiệp lên cân, đặt nhiều thứ, đĩa cân lưng chừng, anh xin xuống. Tôi không nhìn rõ những chuyện ấy. Tôi chỉ đứng đó, nghe hơi thở Khuê bên cạnh mình, và nghĩ.

Đêm qua tôi đã nghĩ tới việc đặt chính cái tình bạn ấy. Tôi đã nghĩ: nó là thứ người khác nuôi cho mình để lấy đi, thì mình đặt nó trước, cho xong. Đến lúc ấy, nhìn đĩa cân của Khuê chìm xuống, tôi biết tôi không đặt nữa. Không phải vì nó không nặng. Mà vì Khuê đã nhấc nó về, cho cả hai đứa.

– Giáp Văn Bừng.

Tôi cúi xuống, bê cái chậu sành lên. Cây chè rung rinh, lá xào xạc. Tôi bước lên đĩa đồng, đặt chậu chè xuống giữa đĩa.

Có tiếng xì xào. Ai đó cười khẽ. Một cây chè. Đứa ngoại môn căn sợi tơ đem một cây chè lên Cân Trời.

Đĩa cân hạ.

Hạ chậm. Chậm như sương rỉ xuống từ mái tranh. Hạ được một gang tay, rồi hai gang. Rồi dừng lại. Lơ lửng. Cách gờ còn chừng một gang nữa.

Tôi biết vì sao. Căn tôi kém. Ngưỡng Lập Thần với tôi nặng như núi. Một cây chè năm năm rưỡi, với người khác có khi đã đủ, với tôi thì chưa.

Tôi quỳ xuống bên chậu. Tôi không đặt thêm thứ gì. Tôi chỉ đặt tay lên thân cây, cái thân xám nhạt lốm đốm như vỏ cây chè tổ, và nghĩ. Không phải nghĩ về cây chè như một vật. Nghĩ về những buổi sáng. Hai hốc đất không bao giờ lên mầm. Bốn mươi ngày chờ, ngày thứ bốn mươi mốt cái mầm cong như móc câu. Đêm sương muối, bao tải trùm ngọn, hai lần dậy ra xem. Sâu róm, tay sưng vù mười ngày, hũ mỡ trăn Khuê xin ở nhà bếp. Hai giỏ lá mục chị Xuyến mang từ rừng sồi lên. Gói giấy dó ba hạt chè bà dúi vào tay tôi trước khi đẩy tôi lên xe bò. "Nhớ nhà thì ra hái." Lứa búp đầu tiên. Mùi cốm non trong gian bếp tối. Khuê ngồi xổm quạt lửa. Khuê uống một ngụm, ngồi im, bảo ngọt ở dưới cổ.

Đĩa cân hạ thêm. Từng chút. Như chè săn lại trong chảo. Chạm gờ.

Không phải một tiếng cạch. Một tiếng boong ngân dài, ngân mãi, như tiếng chuông chùa xa.

– Buông tay. – Trưởng lão Quỳnh nói.

Tôi nhìn cây chè. Những búp non mùa thu ở đầu cành, lông tơ trắng mịn đọng sương, lấp lánh dưới nắng sớm. Tôi biết khi tôi buông tay, cây chè sẽ thành tro. Nhưng tôi cũng biết, như tôi biết cái lúc nhấc chảo, rằng những buổi sáng ấy không thành tro. Những buổi sáng ấy đã xong rồi. Đã là của tôi rồi. Cân chỉ lấy được cái cây.

Tôi buông tay.

Lá chè xám lại trước, từ đầu cành xuống. Rồi thân cây. Rồi cả chậu đất. Không có lửa, không có khói. Cây chè chỉ nhạt dần, nhạt dần, như một bức tranh bị mưa xóa, cho tới khi trên đĩa đồng chỉ còn một ụ tro xám nhỏ hình cái chậu. Gió đỉnh núi thổi qua. Tro bay lên, tản ra, bay xuống phía thung lũng, phía tây, về hướng những dãy đồi xa.

Thước ngà gõ vào cột cân.

Một luồng mát lạnh, không ấm như lúc Mở Mạch, không nóng như lúc Rèn Xương, tràn lên từ ngực, lên cổ, lên đỉnh đầu. Như ai mở cửa sổ một gian nhà kín. Tôi ngẩng lên. Tôi nhìn thấy xa. Xa hơn bao giờ hết. Tôi nhìn thấy dòng suối Đá Bạc như một sợi chỉ bạc vắt qua thung lũng. Tôi nhìn thấy những rặng đồi thông. Và ở tận cuối tầm mắt, phía tây, nơi tro cây chè vừa bay về, tôi nhìn thấy những đồi chè xanh thẫm, chạy vòng như đường vân trên đầu ngón tay.

Tôi không biết đường về đó. Tôi vẫn không biết. Nhưng tôi nhìn thấy nó.

Đó là Lập Thần.

Tôi bước xuống khỏi Cân Trời. Khuê vẫn đứng ở mép sân, cạnh chỗ cái chậu chè lúc nãy. Chị Xuyến đã đi tới đứng cạnh nó. Hai người không nói gì. Tôi cũng không nói gì. Tôi đứng vào giữa hai người, quay lại nhìn cái đĩa đồng trống trơn, sạch bong, không còn lấy một hạt tro.

— Hết chương 9 —