Cái cân con

Chương 5: Cái cân con

Cây chè sau dãy nhà thứ ba ra lứa búp đầu tiên vào mùa xuân năm tôi mười bảy tuổi.

Nó đã cao ngang ngực tôi, thân bằng cổ tay, vỏ xám nhạt lốm đốm như vỏ cây chè tổ ở nhà. Lá già xanh thẫm, dày, mép răng cưa. Sáng hôm ấy, đầu cành nhú lên những búp non màu xanh nõn chuối, phủ một lớp lông tơ trắng mịn, sương đọng lại trên lông tơ thành những hạt li ti như cát bạc. Tôi đứng nhìn rất lâu, rồi cúi xuống ngửi. Mùi ngai ngái, hăng hăng. Mùi đồi chè Khe Lá tháng Ba.

Bốn năm, tôi tưới nó mỗi sáng. Mùa đông năm thứ hai sương muối xuống, tôi lấy rơm ủ gốc, lấy bao tải trùm lên ngọn, đêm nào cũng dậy hai lần ra xem. Mùa hè năm thứ ba sâu róm ăn trụi nửa cây, tôi bắt bằng tay từng con, ngứa sưng cả hai cánh tay mười ngày. Chị Xuyến cho tôi một nắm tro trộn vôi rắc gốc. Khuê đi ngang, thấy tay tôi sưng vù, lắc đầu, nhưng tối hôm ấy nó mang về một hũ mỡ trăn xin được ở nhà bếp, bôi cho tôi.

Tôi hái một tôm hai lá, như bà dạy, được đúng một nắm.

Tôi mượn nhà bếp cái chảo gang nhỏ nhất, xin một bó củi khô, ngồi sao chè lúc trời vừa tối, khi các bếp đã tắt hết. Khuê ngồi xổm bên cạnh, cầm cái quạt nan quạt lửa.

Tôi không nếm được. Tôi biết thế. Tôi chỉ có cái mũi, và cái tai.

Bà tôi chưa bao giờ dạy tôi sao chè bằng tai. Nhưng hồi nhỏ, đứng bên chảo, tôi đã nghe tiếng chè trong chảo cả nghìn lần. Lúc đầu, búp chè còn ướt, đảo vào chảo nóng thì kêu xèo xèo như mưa rơi trên lá chuối. Rồi tiếng xèo xèo thưa dần, chuyển sang xào xạc, như gió lùa qua rặng tre. Rồi tới một lúc, tiếng xào xạc giòn lên, lách tách, như mưa rào đầu hạ rơi trên mái ngói. Bà bốc một nhúm nếm đúng vào lúc ấy. Tôi không biết vì sao bà nếm đúng vào lúc ấy. Tôi chỉ biết là thế.

Tôi đảo. Khuê quạt. Tôi nghe.

Xèo xèo. Xào xạc. Mùi ngái tan dần, thơm lên, thơm như lá tre non bị nắng hong. Tôi cúi sát mặt vào chảo, hơi nóng phả lên mắt. Lách tách.

Mùi cốm non.

– Rút củi. – Tôi nói.

Khuê rút củi ra. Tôi nhấc chảo, đổ chè ra cái nia tre, vò nhẹ cho xoăn. Một nắm búp đã thành một nhúm chè to bằng nắm tay trẻ con, xoăn như móc câu, màu xanh xám, thơm lựng cả gian bếp.

Tôi pha một ấm nhỏ. Rót ra chén. Nước xanh vàng như râu ngô. Tôi đưa cho Khuê.

Nó cầm chén, thổi, uống một ngụm. Rồi nó ngồi im.

– Sao? – Tôi hỏi.

Nó không trả lời ngay. Nó uống thêm một ngụm, đặt chén xuống, nhìn tôi.

– Chát. – Nó nói. – Chát lắm. Rồi... một lúc nữa thì ngọt. Ở dưới cổ. Lạ lắm, Bừng. Tớ uống chè nhà tớ mười mấy năm, chè mua tận kinh kỳ, chưa bao giờ thấy ngọt ở dưới cổ.

Tôi nhìn mặt nó. Đó là cách duy nhất tôi còn để nếm chè: nhìn mặt người khác uống. Mặt Khuê lúc ấy, dưới ánh lửa than còn đỏ trong bếp, giống hệt mặt lái buôn dưới xuôi những lần ông nếm chè bà tôi. Giãn ra. Chậm lại.

Ngọt cổ. Bà tôi gọi là ngọt cổ.

Cửa bếp có tiếng động. Chị Xuyến đứng đó, tay cầm cây đèn dầu, áo khoác vội trên vai. Chị bảo chị đang đi kiểm luống thuốc thì ngửi thấy mùi, mùi lạ, không phải mùi bếp tông môn. Tôi rót cho chị một chén. Chị uống, không nói gì, rồi uống thêm chén nữa. Lúc về, đến cửa, chị mới nói, không quay lại: "Cậu đặt cái lưỡi lên cân mà còn sao được thế này thì cái lưỡi ấy đặt cũng đáng." Đó là câu dễ nghe nhất chị từng nói với tôi.

Tôi gói chỗ chè còn lại vào một tờ giấy dó, gấp bốn, buộc lạt. Tháng sau là sinh nhật Khuê, mười bảy tuổi. Tôi không có gì khác để tặng nó.

– Của cậu. – Tôi nói. – Chè đầu tiên.

Khuê cầm gói chè. Nó không nói cảm ơn. Nó cầm gói chè bằng cả hai tay, như người ta cầm một bát nước đầy, sợ sánh.

Một năm sau Thung Lũng Quên là năm tôi với Khuê thân nhau nhất. Nó dạy tôi kiếm, vì kiếm pháp của tôi tệ đến mức chị Xuyến bảo nhìn tôi múa kiếm giống nhìn người ta đuổi gà. Sáng nào nó cũng kéo tôi ra bãi đá sau núi, sửa từng thế tay, từng bước chân. Tôi dạy nó nhận cây thuốc, vì nó lên núi bốn năm mà vẫn không phân biệt nổi đương quy với cần dại. Tối nào hai đứa cũng ngồi trên bậc đá trước phòng, nó kể chuyện phủ Lạng Kiều, chuyện mấy ông quan say rượu, chuyện con ngựa ô hay cắn tai người lạ, tôi kể chuyện Khe Lá, chuyện bà, chuyện cái chảo gang.

Cái nút cỏ Khuê nhặt ở cửa thung lũng, nó vẫn giữ. Có một buổi sáng tập kiếm, nó xoay người quá đà, cái nút cỏ khô rơi ra khỏi túi áo, lăn xuống mặt đá. Nó cúi xuống nhặt, nhanh như người ta nhặt một đồng bạc. Tôi trêu nó giữ rác. Nó bảo đây không phải rác, đây là cái đầu tiên nó nhớ ra khi ra khỏi sương: không phải tên tôi, không phải mặt tôi, mà là cảm giác ngón tay tôi lần trên nút cỏ, rồi kéo tay nó đi một trăm bước. Tôi không biết nói gì, bảo nó đứng thế cho chắc rồi đánh tiếp. Nó cất nút cỏ vào túi, cài khuy lại, rồi mới cầm kiếm lên.

Có một lần, tôi thấy trên phản của Khuê một tờ giấy vẽ chi chít. Một con đường ngoằn ngoèo, những nét chấm chấm, những chữ nhỏ ghi bên cạnh: "cầu treo", "suối Đá Bạc, hai ngày", "cây gạo, rẽ phải", "bốn đồi thông".

– Cái gì đây?

Khuê giật lấy tờ giấy, nhét vào gối.

– Không có gì.

– Đường về Khe Lá.

– Tớ hỏi mấy lái buôn chè ở chợ phiên dưới chân núi. – Khuê nói, mặt đỏ lên. – Hỏi mãi mới ra. Cái đoạn qua đồi thông còn chưa chắc.

Tôi nhìn tờ giấy lòi ra ở góc gối. Tôi biết nếu tôi cầm nó lên đọc, đọc xong là tôi quên. Tôi không cầm. Nhưng tôi nhớ cái cảm giác lúc ấy, nhớ đến bây giờ. Như có ai thắt một cái nút cỏ cho mình, ở chỗ mình không bao giờ tự thắt được.

Mùa thu năm ấy, Khuê không lên Lễ Cân. Nó bảo nó chưa sẵn sàng. Trưởng lão Phí Đăng Quỳnh không nói gì, nhưng tôi thấy ông đứng trên đỉnh núi, cạnh cột cân, nhìn xuống dãy nhà ngoại môn thứ ba rất lâu.

Một đêm cuối tháng Mười, tôi thức giấc vì lạnh.

Phản bên kia trống. Chăn của Khuê gấp gọn. Trời chưa sáng, trăng hạ tuần mỏng như móng tay treo trên vách núi. Tôi ngồi dậy, khoác áo. Tôi không biết vì sao mình đi tìm. Có lẽ vì từ đêm ở Thung Lũng Quên, hễ không thấy Khuê đâu là tôi không ngủ được.

Tôi đi theo con đường lát đá lên phía mỏm Hạc Uống, một mỏm đá phẳng chìa ra vách núi phía đông, nơi đệ tử hay lên ngắm mặt trời mọc. Tay trái tôi vẫn đếm bước, vẫn thắt nút. Gần tới mỏm đá, tôi nghe tiếng người, và dừng lại sau một bụi sim.

Trên mỏm đá có hai người. Khuê, và trưởng lão Phí Đăng Quỳnh.

Giữa họ, đặt trên mặt đá phẳng, là một cái cân nhỏ. Cân đồng, cao chừng một gang tay, hai đĩa cân bằng đồng xu, đòn cân khắc chi chít vạch nhỏ như vạch thước. Tôi đã nghe nói về thứ này. Người ta gọi là cân con. Nó đã được khai như Cân Trời, nhưng nhỏ quá, không mở được cảnh giới nào. Nó chỉ dùng để ước, xem một thứ nặng chừng nào, trước khi đem lên cân thật.

Khuê cầm trong tay một gói giấy dó gấp bốn, buộc lạt.

Gói chè của tôi.

– Đặt đi. – Trưởng lão Quỳnh nói.

Khuê không đặt ngay. Nó đứng đó, cầm gói chè bằng cả hai tay, như cái tối ở nhà bếp.

– Đặt đi. – Ông nói lần nữa. – Cháu không buông tay thì có mất gì đâu. Cân con chỉ để xem.

Khuê đặt gói chè lên đĩa cân con. Nhưng tôi biết, theo luật, cái được cân không phải là mấy lạng chè trong gói giấy. Cái được cân là cái trong lòng người đặt, khi người ấy cầm nó.

Đĩa cân bằng đồng xu từ từ hạ xuống. Hạ quá nửa. Đòn cân nghiêng hẳn. Trưởng lão Quỳnh cúi xuống, nheo mắt nhìn những vạch khắc trên đòn cân dưới ánh trăng mờ.

– Hơn lần cân mùa xuân hai vạch. – Ông nói, giọng đều đều như người đọc sổ thóc. – Hơn cái nút cỏ hồi tháng Chạp ba vạch. Từ sau cái thung lũng thì lên nhanh. Nhưng chưa đủ. Ngưỡng Cân Trời của cháu ta tính rồi, phải tới vạch này. – Ông đặt đầu ngón tay lên một vạch xa hơn. – Mùa thu năm sau. Hội Thử Cân. Lúc ấy thì đủ.

Khuê nhấc gói chè về. Nó cầm nó trong tay, không nói gì.

– Cháu làm tốt lắm. – Trưởng lão Quỳnh nói, giọng hơi mềm đi, như người chú khen đứa cháu học chữ chăm. – Đừng để nó nguội. Cũng đừng để nó biết.

Tôi lùi lại một bước. Một cành sim gãy dưới chân, một tiếng tách rất nhỏ. Không ai trên mỏm đá quay lại. Gió ở đó to, tiếng gió át đi mọi thứ.

Tôi đi xuống núi. Tay trái tôi vẫn đếm bước, vẫn cúi xuống, vẫn thắt nút, như tay của người khác. Tôi không nghĩ gì cả. Đầu tôi trắng, như cái khoảng trắng chỗ con đường về nhà.

Về tới phòng, tôi nằm xuống phản, quay mặt vào vách. Một lúc lâu sau, cửa phòng mở rất khẽ. Khuê bước vào, nhẹ như mèo. Tôi nghe tiếng nó cởi áo, tiếng nó đặt một thứ gì đó vào dưới gối, tiếng giấy dó sột soạt. Rồi tiếng nó nằm xuống. Rồi, rất lâu, tiếng thở của nó không đều như người ngủ.

Tôi cũng không ngủ. Ngoài cửa sổ, cây chè của tôi đứng im trong bóng tối, những búp non mùa thu đang nhú lên ở đầu cành.

Đến lúc ấy tôi mới hiểu chữ "nuôi" mà ông Quỳnh nói một năm trước, qua khe cửa. Không phải nuôi một con ngựa, một con gà. Nuôi một thứ cho nó nặng lên, từng vạch, từng vạch, để đến mùa thu năm sau đem đặt lên cân.

Thứ ấy là tôi.

— Hết chương 5 —