Chăn Đa – Năm đi bộ bốn cây số

Chương 9: Chăn Đa – Năm đi bộ bốn cây số

Năm thứ ba, chúng tôi đi bộ bốn cây số.

Không phải ngày nào cũng đi bộ. Mi Lan có xe máy, chở được một người. Huấn đạp xe đạp, chở được một người nữa, nếu người đó chịu ngồi trên cái yên sắt sau xe đau ê ẩm. Nhưng có những ngày xe Mi Lan hư, có những ngày Huấn đi thực tập ở xưởng sửa máy ghe từ năm giờ sáng. Những ngày đó, tôi đi bộ, ngược lên cây cầu sắt đầu rạch, vòng xuống đường lộ, như ngày đầu tiên của năm nhất, khi ông Tám Ghe nói hôm qua là chuyến chót.

Cái cọc ở bến dãy trọ vẫn còn. Sợi xích vẫn quấn quanh. Cái ổ khóa thì Mi Lan tháo ra, cất trong phòng số bảy, nói để dành.

Mi Lan không lấy tiền nhà nữa, đúng như lời ba nó. Nó đi dạy kèm Toán cho hai đứa lớp mười một, làm thêm ở một cửa hàng thức ăn thủy sản gần chợ mỗi cuối tuần, đứng quầy, giải thích cho mấy ông chủ ao về độ đạm của từng loại cám. Ông chủ cửa hàng nói con nhỏ này nói chuyện tôm cá mà như dân trong nghề. Nó không nói với ổng nó học Kinh tế.

Tháng nào Huấn cũng xuống Phong Điền một lần, ngày Chủ nhật đầu tháng. Nó nói đi sửa máy cho ông Hai Lượm. Thật ra máy không hư. Nó chỉ cạo bugi, thay nhớt, chỉnh kim xăng, rồi ngồi uống trà với ông Hai, chở con Mít qua sông đi học thêm buổi sáng, rồi về. Có tháng tôi đi theo. Con Mít đã lên lớp ba, đọc chữ trơn tru, gọi tôi là "cô đeo kính", đòi tôi kể chuyện Thạch Sanh bằng tiếng Khmer cho nó nghe coi có giống không.

Siêm gọi cho Mi Lan mỗi tối thứ Bảy. Tôi biết vì phòng tôi chỉ cách phòng số bảy một phòng, vách ván mỏng, mà Mi Lan nói chuyện điện thoại thì không biết nói nhỏ. Có lúc nó cãi với Siêm về chuyện độ kiềm, có lúc nó cười khan khan, có lúc im rất lâu mà không cúp máy.

Tháng Chín năm 2017, Siêm về.

Nó về vào một buổi chiều mưa, đi xe đò từ Cà Mau lên, xách cái ba lô cũ với một cái thùng xốp. Trong thùng là hai ký tôm sú chú chủ trại gửi, ướp nước đá. Nó đứng ở đầu hẻm, ướt từ đầu tới chân, nhìn vào dãy trọ.

Phòng số hai vẫn trống. Bà chủ trọ để trống suốt một năm, không cho ai thuê, vì Mi Lan trả tiền giữ phòng mỗi tháng bằng tiền dạy kèm. Siêm không biết chuyện đó. Mi Lan cũng không cho ai nói.

Siêm bước vào phòng số hai, đặt ba lô xuống. Trên cái bàn học, Mi Lan đã để sẵn một bìa hồ sơ. Bìa hồ sơ của tôi, cái bìa mà Siêm mang theo khi đi, rồi gửi xe đò trả lại cho tôi hồi tháng Ba, kèm theo một tờ giấy ghi đúng một dòng: "Mi chép bài giỏi hơn thầy dạy." Trong bìa là bài chép tay các môn năm ba của khóa dưới, khóa mà Siêm sẽ học chung từ bây giờ. Tôi chép suốt mùa hè.

Siêm mở bìa ra, lật từng trang. Rồi nó đóng lại, quay ra cửa, nhìn ba đứa tôi đang đứng ở hiên.

– Bữa ni tau nấu tôm. – Nó nói. Giọng nó khàn đi. – Ai không ăn thì về phòng.

Không ai về phòng.

Chủ nhật đầu tháng Mười, Siêm xuống Phong Điền với Huấn. Tôi đi theo. Đó là lần đầu tiên nó gặp lại chiếc xuồng từ cái sáng tháng Sáu năm trước.

Chiếc xuồng màu xanh lá mạ nằm dưới cầu ván nhà ông Hai, như mọi tháng. Con Mít ngồi trên cầu ván, thòng chân xuống nước, chờ đi học thêm. Siêm đứng trên bờ nhìn xuống rất lâu. Nó không bước xuống. Nó chỉ ngồi xổm, đưa tay chạm vào cái mũi xuồng cong cong, vuốt dọc theo be xuồng tới chỗ vết trầy cũ, cái vết nó để lại đêm giông giữa sông Hậu. Lớp sơn xanh đã phủ kín vết trầy. Nhưng tay nó vẫn tìm ra.

Con Mít ngó nó, hỏi:

– Chú là chú Nghệ phải hông? Ông con nói chú bán xuồng cho ông con.

– Ừ.

– Sao chú bán?

Siêm nghĩ một chút.

– Chú cần tiền đưa mẹ chú đi chữa bệnh.

– Mẹ chú hết bệnh chưa?

– Hết rồi.

Con Mít gật gù, như thấy thế là đủ hợp lý. Rồi nó leo xuống xuồng, ngồi giữa, bấu hai tay vào be xuồng, chờ Huấn giật máy.

Lúc Huấn chở con Mít qua sông, tôi vào bếp phụ ông Hai bắc nồi cơm. Qua khe vách lá, tôi thấy Siêm đứng ngoài hiên với ông Hai. Hai người nói gì đó, nhỏ, tôi không nghe ra. Siêm móc trong túi quần ra một cái gì đó, đưa cho ông Hai. Ông Hai cầm lấy, nhét vào túi áo bà ba, vỗ vai nó hai cái.

Tôi không hỏi. Tôi đã học được rằng với Siêm, có những câu hỏi phải để con nước tự trả lời.

Năm thứ tư của tôi trôi đi nhanh như con nước ròng.

Tháng Hai năm 2018, tôi đi thực tập sư phạm ở một trường cấp ba dưới Vĩnh Châu, trường có gần một nửa học sinh là người Khmer. Cô giáo hướng dẫn giao cho tôi dạy lớp mười một, tiết Ngữ văn, bài nghị luận. Tiết đầu tiên, tôi đứng trên bục, nhìn xuống bốn mươi hai gương mặt. Ở bàn cuối có một con bé tóc thắt bím, đeo kính cận gọng nhựa đen, cúi đầu, tay nắm chặt cây bút. Khi tôi gọi nó đứng lên đọc bài, nó đọc từng chữ, cẩn thận, như đi trên cầu khỉ. Mấy đứa bàn trên cười khúc khích. Nó đỏ mặt, ngồi xuống.

Tối đó tôi về nhà, ngồi ở hiên với ba. Ba tôi hút thuốc. Tôi kể cho ba nghe chuyện con bé bàn cuối.

– Rồi con làm sao? – Ba hỏi, bằng tiếng Khmer.

– Ngày mai con cho cả lớp đọc một đoạn văn tiếng Khmer. – Tôi nói. – Rồi con cho con bé đó giảng nghĩa bằng tiếng Việt. Nó sẽ giảng giỏi hơn ai hết, vì nó là người duy nhất trong lớp phải dịch mỗi ngày.

Ba tôi nhìn tôi rất lâu. Rồi ba gật đầu, rít một hơi thuốc, và nói một câu mà ba chưa từng nói:

– Con giống má con. Má con cũng ngang.

Tháng Năm, tôi bảo vệ khóa luận tốt nghiệp. Đề tài của tôi là về những từ tiếng Khmer đã đi vào tiếng Việt của người miền Tây, những chữ mà người ta nói mỗi ngày mà không biết gốc gác. Hội đồng năm người. Tôi đứng trước hội đồng, trình bày hai mươi phút, không nhìn giấy một lần.

Ở hàng ghế cuối phòng bảo vệ có ba người ngồi. Huấn mặc cái áo sơ mi duy nhất của nó, chật ở vai. Mi Lan ngồi thẳng lưng, tay cầm điện thoại để chụp hình mà quên bấm. Siêm ngồi giữa, mặc áo sơ mi trắng ủi thẳng thớm, như những buổi sáng sáu giờ rưỡi năm nhất.

Khi tôi trình bày tới chữ "xuồng", tôi thấy Huấn ngẩng lên.

Hội đồng cho tôi chín phẩy hai.

Ra khỏi phòng bảo vệ, Huấn đứng chờ ở hành lang. Hai người kia đã đi trước, Mi Lan kéo Siêm đi, nói đi mua nước. Tôi biết đó là cố ý.

Huấn đứng đó, hai tay để sau lưng, mặt đỏ như trái gấc chín.

– Hồi nãy bà nói chữ "xuồng" là sao? – Nó hỏi.

– Có người cho là gốc tiếng Khmer, có người nói không phải. Chưa ai dám chắc.

– Vậy chưa ai chắc thì cho là của bà đi. – Huấn nói. – Chữ của bà, bà cho tụi tui mượn.

Tôi bật cười. Lần thứ hai tôi cười mà không lấy tay che miệng.

Huấn đưa tay ra từ sau lưng. Trên lòng bàn tay nó là một miếng thiếc nhỏ, cỡ ngón tay cái, cắt hình con cá lóc. Đầu tròn, thân dài, đuôi xòe. Mép thiếc được mài nhẵn, không cứa tay. Ở chỗ mắt cá có một cái lỗ nhỏ, xỏ một sợi dây dù màu đỏ.

– Tui cắt từ cái nắp lon. – Nó nói. – Bà đeo cũng được, không đeo cũng được. Bà... bà không cần nói gì hết.

Tôi cầm con cá thiếc. Nhẹ hều. Tôi nhìn nó rất lâu, như nhìn một chữ mới mà tôi chưa biết nghĩa, phải dịch ra rồi dịch ngược lại cho chắc.

Rồi tôi đeo vào cổ.

Huấn không nói gì. Nó chỉ đứng đó, cười, cái kiểu cười của người vừa thi qua môn Toán cao cấp lần thứ ba.

Lễ tốt nghiệp của khóa tôi là ngày hai mươi lăm tháng Sáu. Mi Lan, Huấn và tôi ra trường cùng đợt. Siêm còn một năm nữa.

Ba ngày trước lễ tốt nghiệp, tối thứ Sáu, bốn đứa ngồi ở bậc tam cấp, trước cái cọc trống. Mi Lan vừa nhận được thư báo đã đỗ cao học Thủy sản. Huấn vừa được xưởng sửa máy ghe nhận làm chính thức, xưởng ở ngay bến chợ cá. Tôi vừa nhận quyết định về dạy ở chính ngôi trường cấp ba dưới Vĩnh Châu, nơi có con bé bàn cuối.

Không ai nói gì về chuyện chia tay. Nhưng ai cũng biết. Hai tuần nữa, Mi Lan dọn lên ký túc xá cao học. Huấn dọn về gần xưởng. Tôi về Vĩnh Châu. Chỉ còn Siêm ở lại phòng số hai, một mình, thêm một năm.

Điện thoại Mi Lan đổ chuông. Nó nhìn màn hình, nhíu mày, bấm nghe, mở loa.

– Con Lan đó hả? – Giọng ông Hai Lượm, khàn khàn, lẫn trong tiếng gió. – Tao nè. Tao báo tụi bây một chuyện.

– Dạ chú.

– Má con Mít về rước nó lên Bình Dương. Nó lên đó học lớp năm. Tao cũng lên luôn, ở với tụi nó. Vườn chôm chôm tao cho thuê rồi.

Mi Lan nhìn Huấn. Huấn nhìn tôi.

– Chiếc xuồng, – ông Hai nói, – tao bán. Tụi bây muốn thì xuống mà lấy. Chủ nhật này. Trễ hơn là tao bán cho người ta.

Ông cúp máy.

Mi Lan đứng bật dậy. Huấn đứng bật dậy. Tôi cũng đứng.

Chỉ có Siêm là vẫn ngồi trên bậc tam cấp, hai tay đặt trên đầu gối, nhìn ra mặt rạch Bằng Lăng đen thẫm. Mặt nó bình thản, bình thản tới lạ, như người nghe một tin mà mình đã biết từ lâu.

– Ông không đi hả? – Mi Lan hỏi.

Siêm ngẩng lên. Nó nhìn ba đứa tôi, từng người một.

– Đi. – Nó nói. – Chủ nhật tau chở.

— Hết chương 9 —