Mi Lan – Câu giới thiệu tôi đã xóa

Chương 2: Mi Lan – Câu giới thiệu tôi đã xóa

Tôi là người viết câu giới thiệu đó. Tôi muốn nói trước điều này, để không ai phải đoán.

"Và sau đây, đến từ vùng đất Vĩnh Châu đầy nắng gió, cô gái dân tộc Khmer với giọng hát ngọt ngào như đường thốt nốt..."

Tôi viết lúc mười một giờ đêm, ngồi trên giường phòng số bảy, cái quạt máy kêu cạch cạch mỗi vòng quay, ngoài mái tôn mưa rơi lộp độp. Tôi đọc lại, thấy hay. Tôi gạch chữ "ngọt ngào", thay bằng "trong trẻo". Đọc lại, vẫn thấy hay.

Chuyện bắt đầu từ đầu tháng Mười Một. Tôi đăng ký làm tình nguyện viên ban tổ chức đêm văn nghệ chào tân sinh viên của trường. Không phải vì tôi mê văn nghệ. Vì ba tôi gọi điện, nói con gái ông học Kinh tế thì lo học Kinh tế, đừng có đi làm mấy cái phong trào lăng nhăng. Tôi cúp máy, đi đăng ký liền.

Chị trưởng ban đưa cho tôi danh sách tiết mục. Hai mươi hai tiết mục. Mười chín tiết mục là nhảy hiện đại, hát nhạc trẻ, ba tiết mục còn lại là hát nhạc trẻ có nhảy minh họa. Chị nói: Lan à, chương trình thiếu màu sắc. Kiếm cho chị một tiết mục bản sắc dân tộc.

Tôi biết ngay phải kiếm ai.

Buổi sáng, trên chiếc xuồng qua sông, Chăn Đa có thói quen hát. Không phải hát to. Nó ngồi giữa xuồng, ôm cái túi vải, mắt nhìn mặt nước, môi khẽ ngân nga những câu tôi không hiểu một chữ. Huấn chèo đuôi, Siêm chèo mũi, không ai bảo nó ngưng. Giọng nó không ngọt, cũng không trong trẻo gì cho lắm. Giọng nó thấp, hơi khàn, như tiếng gió thổi qua một cái chai.

– Bạn hát dùm chương trình một bài nghen. – Tôi nói với nó trên xuồng sáng thứ Hai. – Bài tiếng Khmer. Mặc đồ truyền thống. Mười phút thôi.

Chăn Đa ngừng hát. Nó nhìn tôi lâu, cái kiểu nhìn của nó, như đang dịch câu tôi nói ra tiếng mẹ đẻ rồi dịch ngược lại cho chắc.

– Mình không có đồ truyền thống ở đây. – Nó nói.

– Tôi lo. Tôi mượn được.

– Mình không biết hát trên sân khấu.

– Bạn hát trên xuồng được thì hát trên sân khấu được. Sân khấu không có chòng chành.

Huấn ở đuôi xuồng phì cười. Siêm không cười. Siêm nhìn tôi một cái, rồi quay lại chèo. Cái nhìn đó tôi không hiểu, lúc ấy.

Chăn Đa im lặng tới bờ bên kia. Bước lên bậc tam cấp, nó mới quay lại, nói:

– Được. Nếu bạn cần.

Tôi mượn được một bộ đồ truyền thống của Khmer từ một chị khóa trên, bộ áo màu vàng nghệ, váy sampot đỏ thẫm có hoa văn chỉ kim tuyến. Tôi viết câu giới thiệu. Tôi xếp tiết mục của Chăn Đa ở vị trí thứ mười một, ngay giữa chương trình, chỗ khán giả bắt đầu chán nhảy hiện đại. Tôi thấy mình làm việc rất giỏi.

Đêm tổng duyệt, trong hội trường lớn, tôi cầm micro đọc câu giới thiệu cho anh MC tập. "Đến từ vùng đất Vĩnh Châu đầy nắng gió, cô gái dân tộc Khmer với giọng hát trong trẻo như đường thốt nốt..." Mấy đứa trong ban tổ chức vỗ tay. Chăn Đa đứng trong cánh gà, mặc bộ áo vàng nghệ, tóc búi cao, mặt trang điểm đậm do một chị trong ban tổ chức làm. Nó bước ra, đứng giữa sân khấu, dưới ánh đèn trắng.

Rồi nó hát.

Nó hát sai nhịp với bản nhạc nền tôi tải trên mạng về. Nó dừng lại, bắt đầu lại, lại sai. Lần thứ ba, chị trưởng ban nói thôi, để mai diễn thật hát không nhạc nền luôn cho rồi. Chăn Đa cúi đầu nói dạ. Rồi nó đi vào cánh gà, không nói gì thêm.

Lúc về, trên chiếc xuồng lúc mười giờ đêm, Chăn Đa không hát. Huấn kể chuyện tiếu lâm, không ai cười. Siêm chèo.

Tới bến, Chăn Đa đi thẳng vào phòng số chín, đóng cửa.

Tôi đứng ngoài hiên, định gõ. Rồi tôi nghe trong phòng có tiếng nói. Giọng Chăn Đa, đọc rất chậm, từng chữ một, như học sinh tập đọc:

– Cô gái... dân tộc... Khmer... với giọng hát... trong trẻo... như đường... thốt nốt.

Rồi im. Rồi đọc lại. Lần này nhanh hơn, giọng gần như giọng anh MC.

Rồi im lâu. Rồi một tiếng gì đó mà tôi không chắc là tiếng cười hay tiếng khóc.

Tôi không gõ cửa. Tôi đứng ở hiên tới khi đèn phòng số chín tắt.

Tôi không ngủ được. Hai giờ sáng, tôi ra bến ngồi. Đêm đó trời tạnh mưa, mặt rạch đen thẫm, lục bình trôi lềnh bềnh. Chiếc xuồng nằm ở cọc.

Tôi đã biết chuyện Siêm đi đâu lúc hai giờ sáng, vì Huấn kể. Huấn kể với vẻ mặt của người vừa thấy ma. Tôi thì không thấy có gì là ma. Một thằng con trai người Nghệ, ốm nhom, đếm tiền lẻ bằng dây thun, đi đâu đó lúc nửa đêm bằng chiếc xuồng chung. Tôi học Kinh tế. Tôi đoán được.

Hai giờ mười lăm, cửa phòng số hai mở. Siêm bước ra, mặc cái áo thun cũ, quần đùi, mang ủng cao su, tay cầm cái đèn pin đội đầu. Nó thấy tôi ngồi trên bậc tam cấp thì đứng sững.

– Đi đâu? – Tôi hỏi.

– Mi ngồi đây làm chi?

– Không ngủ được. Đi đâu?

Nó không trả lời. Nó đi ngang qua tôi, lấy chìa khóa trên cây đinh, mở xích, bước xuống xuồng. Rồi nó đứng đó, cầm mái chèo, nhìn tôi.

Tôi bước xuống xuồng. Nó không cản.

Chiếc xuồng xuôi theo con nước ròng, ra khỏi rạch Bằng Lăng, rẽ vào một con kênh rộng hơn, rồi một con kênh nữa. Hai bên bờ dừa nước đen thẫm, thỉnh thoảng có ánh đèn từ một căn nhà sàn. Siêm chèo không nói một lời. Tôi ngồi giữa xuồng, ôm hai đầu gối, nghe tiếng mái chèo khua nước. Bốn mươi phút sau, tôi thấy ánh đèn.

Chợ đầu mối cá nằm sát bờ sông, đèn sáng trưng như giữa ban ngày. Ghe lớn ghe nhỏ cập sát mé, người ta ném từng thùng cá lên bờ. Tiếng la, tiếng cân, tiếng xe ba gác, tiếng nước đá xay rào rào. Mùi tanh nồng xộc vào mũi.

Siêm cột xuồng vào một cái cọc ở góc khuất, sau mấy chiếc ghe lớn. Nó đội cái đèn pin lên đầu, quay lại nói với tôi:

– Ngồi đây. Năm giờ rưỡi tau về. Đừng đi lung tung, người ta tưởng mi đi ăn cắp cá.

Rồi nó leo lên bờ, chạy tới chỗ một người đàn bà mập đang cầm sổ ghi chép, nói gì đó. Người đàn bà chỉ tay về phía một chiếc ghe. Siêm chạy tới, cúi xuống, vác lên vai một thùng cá đầy nước đá, chạy lên dốc, đặt xuống, chạy xuống, vác thùng khác.

Tôi ngồi trong xuồng ba tiếng đồng hồ. Tôi đếm được một trăm mười hai thùng Siêm vác. Sau thùng thứ tám mươi, nó bắt đầu đi chứ không chạy nữa. Sau thùng thứ một trăm, nó đổi vai.

Năm giờ rưỡi, nó quay về xuồng. Người ướt sũng từ đầu tới chân, áo dính vảy cá. Nó móc trong túi quần ra mấy tờ tiền, đếm. Một trăm hai chục ngàn.

Nó cởi ủng, ngồi xuống đuôi xuồng, cầm mái chèo. Chèo ngược con nước lớn, chậm hơn lúc đi.

– Mi đừng nói với ai. – Nó nói, giữa con kênh, lúc trời đã hửng sáng.

– Huấn biết rồi.

– Hắn đoán. Hắn không biết. Mi biết.

Tôi nhìn nó. Mặt nó xám đi vì thiếu ngủ, nhưng mắt thì không. Mắt nó nhìn thẳng vào tôi, cái nhìn giống hệt cái nhìn trên xuồng sáng thứ Hai, khi tôi nói với Chăn Đa "sân khấu không có chòng chành".

– Tau xài xuồng chung đi làm. – Nó nói. – Một đêm ba tiếng. Tau tính trả tiền hao. Mỗi tháng năm chục ngàn. Mi tính coi đủ không.

– Không cần.

– Cần. – Nó nói. – Xuồng của bốn đứa. Tau xài riêng thì tau trả. Mi học Kinh tế, mi biết.

Tôi không biết trả lời sao. Tôi chỉ nói: "Tùy." Nó gật đầu, như thể vừa ký xong một hợp đồng.

Rồi, gần tới bến, tôi hỏi một câu mà đến giờ tôi vẫn không biết vì sao tôi hỏi.

– Hồi sáng thứ Hai, ông nhìn tôi như vậy là sao?

Siêm chèo thêm ba nhát mới trả lời.

– Hồi tau mới vô đây, – nó nói, – lớp tau làm cái giới thiệu tân sinh viên. Cô chủ nhiệm đọc tên tau, đọc quê tau. Rồi cô cười, nói cả lớp đố biết người Nghệ An nói "răng, rứa" là chi. Cả lớp cười. Cô nói tau đứng lên nói một câu tiếng Nghệ cho cả lớp nghe.

– Rồi ông nói?

– Tau nói. – Siêm nói. – Cả lớp cười. Tau cũng cười. – Nó ngừng một chút. – Không ai ác. Tau biết không ai ác. Nhưng từ hôm đó tau không nói tiếng Nghệ trong lớp nữa.

Chiếc xuồng cập bến lúc sáu giờ kém mười. Siêm đi vô phòng, tắm, thay áo sơ mi trắng ủi thẳng thớm. Sáu giờ rưỡi, nó ra bến, cầm mái chèo, như mọi ngày.

Tôi về phòng, mở máy tính, xóa câu giới thiệu.

Tối hôm sau là đêm diễn. Tôi gặp anh MC trong cánh gà, đưa cho anh một tờ giấy mới. Trên đó chỉ có một dòng: "Tiết mục tiếp theo, mời bạn Thạch Thị Chăn Đa, sinh viên năm nhất khoa Sư phạm Ngữ văn."

Tôi tìm Chăn Đa. Nó ngồi trong góc phòng hóa trang, đã mặc bộ áo vàng nghệ, mặt chưa trang điểm. Tôi ngồi xuống cạnh nó.

– Bạn muốn hát gì thì hát. – Tôi nói. – Muốn nói gì thì nói. Không có câu giới thiệu nào hết. Không cần đường thốt nốt.

Chăn Đa nhìn tôi rất lâu. Tôi biết nó đang dịch. Rồi nó gật đầu.

Tiết mục thứ mười một. Chăn Đa bước ra sân khấu, không trang điểm, bộ áo vàng nghệ, tóc thắt bím như mọi ngày, cặp kính cận gọng nhựa đen vẫn trên mặt. Không có nhạc nền. Nó đứng giữa sân khấu, cầm micro bằng hai tay.

– Mình là Chăn Đa. – Nó nói. – Bài này không phải bài hát biểu diễn. Đây là bài má mình hát ru em út mình, những đêm nhà mình làm hành tới khuya. Mình hát bằng tiếng Khmer. Hát xong mình sẽ nói nó có nghĩa là gì, bằng tiếng Việt của mình.

Rồi nó hát. Giọng thấp, hơi khàn, như gió thổi qua một cái chai. Cả hội trường tám trăm người im phăng phắc. Hát xong, nó kể bài hát nói về một người mẹ ru con ngủ trên cánh đồng hành tím, kể rằng hành phải nhổ lúc sương còn đọng thì củ mới chắc, rằng con ngủ đi để sáng mai má còn ra đồng sớm. Nó kể bằng thứ tiếng Việt cẩn thận, từng chữ, như đi trên cầu khỉ. Không ai cười.

Lúc nó cúi chào, tôi đứng trong cánh gà, vỗ tay tới đỏ cả lòng bàn tay.

Chủ nhật tuần sau, ba tôi tới dãy trọ.

Ông đậu chiếc xe hơi màu đen ở đầu con hẻm, đi bộ vào, đôi giày tây lấm bùn. Tôi đang ngồi trên bậc tam cấp, tóc ướt, quần xắn tới gối vì vừa té sông lần thứ tư. Ông nhìn tôi. Nhìn chiếc xuồng. Nhìn dãy trọ mười phòng lợp tôn.

– Hết học kỳ một, – ông nói, – điểm dưới ba chấm thì về nhà. Học trường nào, ở chỗ nào, ba chọn.

Ông quay đi. Đi được ba bước, ông dừng lại, nhìn chiếc xuồng thêm một lần nữa, nhìn cái mũi xuồng cong cong, cái kiểu đóng ván mà cả rạch này chỉ có một người đóng.

– Xuồng ông Tám Ghe đóng. – Ông nói, không quay lại. – Hồi ba đi học, ba cũng qua sông bằng đò ổng.

— Hết chương 2 —