Còn mười ngày: Bảy mươi tư cái sọ chuột

Chương 5: Còn mười ngày: Bảy mươi tư cái sọ chuột

Nhà văn hóa cũ của thôn là một gian nhà cấp bốn, mái tôn, cạnh cây đa đầu làng. Sáng hôm ấy, còn mười ngày, trước cửa nhà văn hóa đã có một hàng người đứng xếp hàng lố nhố, ai cũng cầm cái túi nilon. Trên cái bàn gỗ kê ở hiên là mấy thùng các tông, trong thùng là những gói bả chuột nhỏ, màu xanh lè, như kẹo.

Ngồi sau cái bàn là một chú tớ chưa gặp bao giờ. Chú trạc ba mươi tuổi, đen, gầy, đeo kính, áo sơ mi xắn tay, đội cái mũ cối đã bạc màu. Trên ngực áo có cái thẻ đeo, Khuyên đọc được: "Phạm Văn Quang. Khuyến nông xã."

Tớ đứng xếp hàng. Khuyên đứng sau tớ. Chõe đứng sau Khuyên, tay ôm một cái lọ thủy tinh, trong lọ là ba cục lông xám bọn tớ nhặt dưới chân tường nhà kho sáng nay.

Tới lượt bọn tớ, chú Quang ngẩng lên, nhìn ba đứa trẻ con, cười:

– Nhà các cháu ở xóm nào? Nhận mấy gói?

– Bọn cháu không nhận. – Tớ nói. – Bọn cháu xin chú đừng rải bả ở nhà kho.

Chú Quang nhướng mày. Những người đang xếp hàng phía sau bắt đầu xì xào.

Tớ chưa biết nói tiếp thế nào thì Khuyên đã bước lên. Khuyên nói, giọng run nhưng không ngừng, như đã tập trước cả đêm. Mà đúng là Khuyên đã tập cả đêm thật, tớ nằm cạnh nghe Khuyên lẩm bẩm trong màn. Khuyên kể có một nhà cú lợn trong kho, bốn con cú con. Khuyên kể cú lợn ăn chuột. Khuyên kể nếu con chuột ăn bả rồi con cú ăn con chuột thì con cú cũng chết. Chõe giơ cái lọ thủy tinh lên, đặt cạch xuống bàn.

– Đây là nó ọe ra đấy chú. – Chõe nói. – Toàn xương chuột.

Chú Quang cầm cái lọ lên, xoay xoay, soi vào nắng. Chú không cười nữa.

– Cú lợn à. – Chú nói. – Ở làng mình còn cú lợn à.

Chú đặt cái lọ xuống. Chú nhìn ba đứa một lúc, rồi nhìn hàng người đang chờ phía sau, rồi nhìn đồng hồ.

– Các cháu ngồi đợi chú ở gốc đa. Chú phát xong bả cho mọi người rồi chú ra.

Ba đứa ngồi ở gốc đa gần một tiếng. Chõe sốt ruột, cứ đứng lên ngồi xuống. Khuyên ôm cuốn sách tranh. Tớ nhìn những người cầm túi bả đi về, túi nào cũng xanh lè, và tớ nghĩ tới bờ ao, bờ ruộng quanh nhà kho.

Rồi chú Quang ra thật. Chú ngồi bệt xuống rễ đa, cởi mũ cối ra quạt.

– Các cháu nói đúng. – Chú nói luôn, chẳng vòng vo. – Cú ăn chuột trúng bả thì cú chết. Chú đi học lớp tập huấn, chú đọc tài liệu rồi. Cú lợn là loài ăn chuột giỏi nhất ngoài đồng. Ở trong Nam có nơi nông dân còn dựng chòi cho cú về ở, để cú bắt chuột giúp.

– Thế chú đừng rải bả ở nhà kho nữa! – Tớ nói.

– Chú thì muốn thế. – Chú Quang nói. – Nhưng chú không quyết được. Bả là thôn đăng ký, chỗ rải là thôn bàn. Phải nói với ông Hàm. Mà ông Hàm thì... – Chú ngừng một chút, cười. – Ông Hàm là người thực tế. Các cháu đến bảo ông "có cú trong kho, đừng rải bả, đừng dỡ kho", ông sẽ hỏi: "Mấy con cú ăn được bao nhiêu con chuột mà đòi?" Các cháu trả lời thế nào?

Ba đứa nhìn nhau. Không ai biết trả lời thế nào.

Chú Quang cầm cái lọ thủy tinh lên lần nữa, lắc lắc.

– Thì đếm. – Chú nói. – Mỗi cục này là một bữa của một con cú. Trong mỗi cục có bao nhiêu cái sọ chuột, là con cú ấy ăn bấy nhiêu con chuột. Các cháu nhặt được bao nhiêu cục?

– Ở dưới tường còn nhiều lắm chú ạ. – Khuyên nói. – Cả một đống.

– Nhặt hết về đây. Chú dạy các cháu đếm.

Buổi trưa hôm ấy, ba đứa cầm ba cái túi nilon ra chân tường nhà kho. Bọn tớ đi dọc từ đầu hồi bên này sang đầu hồi bên kia, lom khom nhặt từng cục lông xám. Có cục còn mới, mềm, xám bóng. Có cục đã cũ, khô cứng, bạc phếch, có khi đã bị mưa làm vỡ ra một nửa. Chõe nhặt nhanh nhất, vừa nhặt vừa đếm to: "Hai mươi mốt! Hai mươi hai!" Tớ phải bảo nó nói nhỏ thôi, cú đang ngủ trên kia. Nó đếm thì thào: "Hai mươi ba... hai mươi bốn..."

Tổng cộng ba mươi cục. Chõe đếm lại ba lần cho chắc.

Chú Quang đợi ở nhà văn hóa cũ. Chú bê ra một cái chậu nhôm to, đổ nước ấm vào, bỏ cả ba mươi cục lông vào ngâm. Chú bảo phải ngâm cho lông mềm ra thì mới gỡ được. Trong lúc chờ, chú vót mấy cái que tre nhỏ như que tăm, đưa cho mỗi đứa hai cái.

– Gỡ từ từ. – Chú dặn. – Sọ chuột mỏng lắm, mạnh tay là vỡ. Gặp cái sọ nào thì nhặt ra để vào đĩa này.

Chú đặt ra bốn cái đĩa sứ trắng.

Gỡ cục lông cú không bẩn như tớ tưởng. Lông chuột ngâm nước rồi thì mềm, xam xám, giống như bông gòn ướt, không hôi lắm, chỉ hơi ngai ngái mùi rơm mục. Bọn tớ ngồi quanh cái chậu, mỗi đứa vớt một cục ra đặt lên tờ báo cũ, rồi dùng hai cái que tre gỡ, gỡ, gỡ. Lông tách ra. Xương lộ ra. Những cái xương nhỏ như cái kim, những cái xương cong như cái móc, những cái xương bẹt như cái cúc áo. Và ở giữa, bao giờ cũng thế, có một hay hai, có khi ba cái sọ bé xíu, trắng ngà. Sọ nào cũng có hai cái hốc mắt tròn xoe, hai cái răng cửa vàng vàng cong như hai cái lưỡi cuốc.

– Sọ chuột. – Chú Quang nói, cầm một cái lên soi. – Răng cửa vàng, cong, mọc dài. Đây là chuột đồng. Cái này nhỏ hơn, là chuột nhắt.

Chõe gỡ được cái sọ đầu tiên, giơ lên như giơ cúp vô địch.

– Một!

– Hai! – Khuyên nói.

– Ba! – Tớ nói.

Bọn tớ gỡ suốt cả buổi chiều. Mấy bà đi chợ về qua nhà văn hóa, đứng lại xem, có bà nhăn mặt kêu "eo ơi, bẩn quá", có bà thì ngồi xuống xem kỹ, hỏi đây là cái gì. Thằng Hĩm đi qua, thấy, cũng ngồi xuống xin hai cái que, gỡ được bốn cái sọ. Bác Sứ đi qua, đứng nhìn một lúc lâu, gãi gãi đầu, rồi đi. Rồi anh Toòng đi qua, vai vác bó cỏ to tướng. Anh dừng lại cách cái chậu chừng mười bước, đứng nhìn. Tớ giả vờ không thấy. Anh đứng lâu lắm. Rồi anh đặt bó cỏ xuống, đi tới, ngồi xổm cạnh thằng Chõe, chìa tay ra. Chõe nhìn tớ. Tớ gật đầu. Chõe đưa cho anh hai cái que tre. Anh Toòng vớt một cục lông, gỡ. Tay anh to, đen, chai sạn, mà gỡ khéo hơn cả chú Quang. Anh gỡ ra được ba cái sọ, cái nào cũng nguyên vẹn, đặt từng cái lên đĩa. Rồi anh đứng dậy, vác bó cỏ lên vai, đi, không nói một câu. Mặt trời ngả dần về phía tây. Mấy cái đĩa sứ trắng đầy dần những cái sọ bé xíu, xếp hàng ngay ngắn như một đội quân tí hon.

Cuối cùng, cục lông thứ ba mươi được gỡ xong.

Chú Quang đếm. Chú đếm từng cái sọ một, đếm to, cả bọn đếm theo. Năm mươi. Sáu mươi. Bảy mươi. Bảy mươi tư.

– Bảy mươi tư. – Chú Quang nói. – Bảy mươi tư cái sọ chuột, trong ba mươi cục. Chưa kể mấy cái sọ ếch nhái với mấy con cào cào, chú không đếm.

Chú ngồi im một lúc, cầm cái bút bi gõ gõ lên mặt bàn, tính nhẩm.

– Các cháu nhặt được ba mươi cục, nhưng chỉ là cục rơi ra ngoài, lại còn bị mưa trôi, bị kiến tha, bị gà bới. Còn bao nhiêu cục nằm trên sàn gác, chẳng ai biết. Một con cú lợn trưởng thành, một đêm thường ăn mấy con chuột. Một nhà cú có hai cú bố mẹ, bốn cú con đang lớn, đêm nào chúng nó cũng đòi ăn. – Chú đặt cái bút xuống. – Tính ra một năm, một nhà cú như thế ăn hàng nghìn con chuột.

– Hàng nghìn! – Chõe kêu lên.

– Hàng nghìn. – Chú Quang nói. – Mà bả thì mua bằng tiền, rải xong phải rải lại, lại còn làm chết cả gà vịt nếu không cẩn thận. Còn cú thì không tốn đồng nào.

Khuyên ôm cuốn sách tranh vào ngực. Tớ thấy hai tai Khuyên đỏ lựng.

– Cú bố à chú? – Khuyên hỏi. – Còn có cả cú bố à?

– Chứ sao. Cú bố cũng đi săn. Có khi các cháu thấy một con, nhưng thật ra là hai con thay nhau.

Tớ nhìn mấy cái đĩa đầy sọ chuột, nhìn những cái sọ bé xíu xếp hàng. Rồi tớ đứng bật dậy.

– Cháu đi báo ông Hàm! Bây giờ!

– Khoan đã! – Chú Quang gọi. – Để chú đi với...

Nhưng tớ đã chạy. Tớ cầm cái đĩa có nhiều sọ nhất, ôm vào bụng, chạy ra đường làng. Nhà ông Hàm ở cuối làng, phải đi qua nhà kho. Tớ chạy qua cây đa, qua cái giếng, qua đầu bờ ao.

Tới trước nhà kho, tớ khựng lại.

Ở đó có người. Chú Biền thợ cả, chú đội cái mũ nhựa vàng, đang đứng trước cánh cửa kho. Cửa kho lần đầu tiên mở toang, cái khóa rỉ to như nắm đấm đã bị cưa đứt, vứt chỏng chơ trên bậc thềm. Hai chú thợ phụ đứng sau lưng chú Biền, một người cầm cái thước dây, một người cầm cái đèn pin to. Cả ba người đứng im, ngửa cổ nhìn lên mái kho.

Rồi chú Biền quay ra. Tớ chưa thấy chú Biền như thế bao giờ. Chú Biền là người to khỏe nhất làng, vác một lúc hai bao xi măng, mà bây giờ mặt chú tái đi, hai môi mím chặt.

– Đứa nào đấy? – Chú hỏi. Rồi chú nhìn ra tớ. – Tõm à. Về nhà đi, đừng lại gần đây.

– Chú ơi, có cái gì thế ạ?

Chú Biền nhìn lên mái kho thêm một lần nữa.

– Cái xà nóc. – Chú nói, giọng trầm xuống. – Cây xà nóc nứt dọc rồi. Nứt từ cái trận bão năm ngoái mà chẳng ai biết. Một trận mưa to nữa thôi là cả cái mái này đổ xuống.

— Hết chương 5 —