Tháng Giêng: Hội thi bưởi ở đình

Chương 4: Tháng Giêng: Hội thi bưởi ở đình

Ông trưởng thôn Phấn đặt cái thẻ giám khảo vào tay Chinh như đặt một quả lựu đạn đã rút chốt.

– Cậu là kỹ sư, cậu chấm. Năm nào tôi chấm cũng bị chửi, năm nay đến lượt cậu.

– Chú ơi, cháu có chấm bao giờ đâu.

– Thì năm nay chấm.

Mùng Tám tháng Giêng, sân đình xóm Gò Mít treo cờ ngũ sắc, giăng đèn lồng đỏ dọc hai bên hàng rào. Hội làng năm nào cũng vậy: sáng tế lễ, trưa ăn cỗ, chiều thi bưởi. Bưởi thi là những quả để dành từ cuối mùa, treo trên gác bếp hoặc vùi trong cát cho khỏi héo. Mỗi nhà một quả, đặt trên một cái đĩa sứ, xếp thành hàng dài trên chiếc bàn phủ vải đỏ ở hiên đình. Ba mươi mốt quả năm nay. Giải nhất được một cái chậu nhôm to và một tấm bằng khen dán trong khung kính.

Chinh đi dọc chiếc bàn, tay cầm con dao nhỏ, cái thớt gỗ và cái phiếu chấm. Sau lưng anh là nửa làng, kề sát tới mức anh nghe rõ cả hơi thở. Chấm vỏ: màu, độ bóng, túi tinh dầu. Chấm dáng: tròn đều, cân đối. Rồi bổ ra chấm ruột: màu múi, độ mọng, vị ngọt, có đắng không, nhiều hạt không.

Quả số mười bảy là của bà Đẩu. Bà đứng ngay đầu bàn, áo cánh nâu mới may cho hội, hai tay chắp trước bụng, mắt dán vào con dao của Chinh. Quả của bà to, vỏ vàng óng, bổ ra múi mọng nước, ngọt sắc mà thanh.

Quả số hai mươi tư là của nhà ông Khiết. Đài để dành nó từ cuối tháng Chạp, vùi trong thùng cát dưới gầm giường. Quả từ cây Cụ, không to bằng quả bà Đẩu, nhưng tròn như nặn, vỏ mỏng, múi chắc, vị ngọt đến từ từ, ngọt xong mới thơm.

Chinh ăn một múi quả hai mươi tư. Anh đứng im mất mấy giây. Rồi anh ghi điểm.

Kết quả đọc lúc bốn giờ chiều. Ông trưởng thôn cầm loa, đọc giải ba trước, giải nhì, rồi giải nhất. Quả số mười bảy giải nhất. Quả số hai mươi tư giải nhì.

Bà Đẩu ôm cái chậu nhôm, cười tít mắt, đi một vòng quanh sân đình cho mọi người xem như rước kiệu. Đài nhận tấm giấy khen giải nhì, cười, cảm ơn, rồi đi thẳng tới chỗ Chinh đang rửa dao bên cái chum nước.

– Quả của bà Đẩu ngon hơn quả của em thật à?

– Không.

Cô nhìn anh, chờ.

– Quả của em ngon hơn, – Chinh nói, tráng con dao lần cuối. – Nhưng cả làng biết anh đi lại nhà em. Anh chấm em giải nhất thì mai bà Đẩu đi kể khắp xã là giám khảo thiên vị. Mà quả của bà Đẩu cũng ghép từ mắt cây Cụ, bố em cho bà mắt ghép từ năm chín mươi tám. Nên tính ra thì giải nhất giải nhì vẫn là cây Cụ cả.

Đài đứng im mất một lúc. Rồi cô bật cười, cười tới mức phải vịn vào thành chum.

– Anh tính kỹ thế.

– Anh không tính. Anh chỉ biết bà Đẩu.

Tối, hội làng tan. Hai người đi về theo con đường bờ ruộng, đèn lồng đỏ trên hàng rào đình còn sáng sau lưng. Gió tháng Giêng lạnh, có mưa phùn bay lất phất, đọng trên tóc Đài thành những hạt li ti. Cô đi sát vào anh. Anh không biết từ lúc nào tay mình đã nắm lấy tay cô. Có lẽ lúc cô trượt chân ở khúc bờ ruộng lầy. Có lẽ trước đó.

Lúc đi ngang qua gò đất đầu làng, có tiếng gọi giật giọng từ sau lũy tre. Bà Đẩu. Bà vừa đi lễ đền về, tay ôm cái chậu nhôm, mắt nhìn chằm chằm vào hai bàn tay đang nắm nhau.

– Ối giời ơi, giám khảo với thí sinh!

Đài định rút tay ra. Chinh giữ lại. Anh gật đầu chào bà Đẩu như không có chuyện gì, rồi đi tiếp. Sau lưng hai người, giọng bà Đẩu vang lên khắp bờ ruộng, như đọc tin trên loa phường: giám khảo với thí sinh, giám khảo với thí sinh, thảo nào. Đài cúi mặt cười tới mức suýt lại trượt chân.

Cô hỏi anh về miền Tây. Anh kể về ông già hút thuốc nhìn người ta chặt cam. Anh kể chậm, nhỏ, và lần đầu tiên anh kể với ai đó mà không thấy mình kể chuyện một người khác.

– Anh sợ chuyện ấy xảy ra ở đây, – Đài nói, không phải hỏi.

– Anh sợ từ năm năm trước.

– Thế nên anh dựng cái màn.

– Ừ.

Cô siết tay anh một cái. Cả quãng đường còn lại, hai người không nói gì nữa.

Mười hai tháng Giêng, xe bán tải của Hưng chạy vào ngõ nhà ông Khiết, thùng xe chất đầy cây bưởi.

Chinh đang ở trên đồi nhà mình, nhìn xuống, thấy những tán lá xanh rờn lố nhố sau thùng xe. Anh đứng nhìn rất lâu. Rồi anh xuống đồi, lội qua con suối cạn, leo sang.

Đài và Hưng đang chỉ hai người thợ xếp cây xuống. Một trăm hai mươi cây, bầu đen to bằng cái xô, cây cao ngang ngực, có cây còn lủng lẳng một hai quả bói nhỏ bằng nắm tay. Họ đang trồng chúng thành bốn hàng ở sườn đồi dưới, sát bờ rào nhà bà Đẩu, cách cây Cụ chưa tới ba mươi mét.

– Bưởi đỏ, – Đài nói khi thấy anh, giọng hơi cao hơn bình thường. – Làm góc chụp ảnh cho mùa hoa. Có giấy tờ.

– Cho anh xem giấy.

Hưng chìa điện thoại ra, tấm ảnh tờ giấy có con dấu đỏ, chụp nghiêng, nhòe. Chinh phóng to. Anh không đọc được tên cơ sở. Anh không đọc được số chứng nhận. Anh chỉ đọc được chữ "giống cây trồng" và một con dấu tròn không rõ chữ.

– Cái này không đọc được, – anh nói. – Vườn ươm nào? Tỉnh nào? Cây đầu dòng ở đâu? Có kết quả xét nghiệm bệnh không?

– Ông này hỏi như công an, – Hưng cười. – Cây đẹp thế kia, lá xanh mướt, bệnh gì.

Chinh không trả lời Hưng. Anh quay sang Đài.

– Em hứa với anh rồi.

– Em có giấy tờ.

– Cái này không phải giấy tờ. Cái này là ảnh chụp một tờ giấy. – Anh cúi xuống, lật một lá bưởi, xem mặt dưới. – Em để anh lấy mẫu lá gửi lên trạm bảo vệ thực vật tỉnh. Mấy ngày là có kết quả. Có kết quả rồi hẵng trồng.

– Cây đã về rồi. Để trong bầu mấy ngày cây chết.

– Thì trồng tạm một chỗ xa, cách ly. Không trồng sát cây Cụ, không trồng sát vườn bà Đẩu.

Đài nhìn anh. Hưng đứng sau lưng cô, khoanh tay, cười nhếch mép. Hai người thợ dừng tay, chờ.

– Anh nói thật đi, – Đài nói, giọng thấp xuống. – Anh không muốn em trồng cây của người khác. Anh bán cây giống. Em mà trồng bưởi đỏ, khách hỏi mua cây bưởi đỏ, không ai hỏi cây bưởi trắng của anh. Đúng không?

Chinh đứng thẳng lên. Anh nhìn cô một lúc rất lâu. Gió thổi qua sườn đồi, làm mấy cây bưởi đỏ trong bầu ngả nghiêng.

– Anh bán cây giống thật, – anh nói, giọng đều đều. – Năm năm nay anh bán được bốn trăm cây. Bốn trăm cây, năm năm. Em làm ngân hàng, em tính xem anh lãi được bao nhiêu.

Anh quay đi. Lội qua con suối cạn. Leo lên đồi. Anh không ngoảnh lại, nhưng anh biết cô đứng đó nhìn theo, vì anh nghe tiếng Hưng gọi "Đài ơi, trồng tiếp không em" tới ba lần mới có tiếng cô trả lời.

Một tuần sau, những cây bưởi đỏ ra lộc.

Lộc tháng Giêng, đỏ tía rồi chuyển xanh non, mềm như lụa. Trên đồi nhà ông Khiết, sáu trăm gốc bưởi già cũng đồng loạt ra lộc, cả sườn đồi khoác một lớp áo màu cốm. Với người trồng bưởi, đó là cảnh đẹp nhất năm. Với con rầy chổng cánh, đó là bữa tiệc, vì rầy chỉ đẻ trứng trên lộc non. Chinh biết vì sáng nào anh cũng đứng trên đồi nhà mình nhìn sang, và hôm thứ tám, anh không chịu được nữa. Anh đợi Đài đi chợ, rồi lội qua suối, cầm theo một cái lọ thủy tinh nhỏ và một cái kính lúp.

Anh tìm thấy nó ở cây thứ ba hàng thứ hai. Trên một ngọn lộc non, sát cuống lá, có một con côn trùng nhỏ màu nâu xám, dài chừng ba li, đậu chúi đầu xuống, phần đuôi chổng ngược lên trời một góc bốn mươi lăm độ, như người đang trồng cây chuối.

Rầy chổng cánh.

Chinh úp miệng lọ, gạt nhẹ. Con rầy rơi vào lọ. Anh đậy nắp, giơ lên trước mắt. Một con rầy chưa nói lên điều gì. Rầy có thể bay từ đâu tới. Rầy có thể sạch. Nhưng nếu cây mang bệnh, thì con rầy hút nhựa cây bệnh sẽ mang mầm bệnh theo, và nó bay được, bay sang cây bên cạnh, sang vườn bên cạnh, sang cây Cụ.

– Chú Chinh bắt con gì đấy?

Anh giật mình quay lại. Cái Mít, cháu nội bà Đẩu, tám tuổi, tóc buộc hai túm, đang đứng bên kia hàng rào, cằm tì lên thanh tre, mắt tròn xoe.

– Con rầy.

– Nó cắn người không?

– Không. Nó cắn cây.

Cái Mít nhìn cái lọ rất lâu, nhìn con rầy chổng đuôi bên trong. Rồi nó nói, giọng của một đứa trẻ vừa tìm thấy một trò chơi mới:

– Cháu bắt cho chú nhé? Cháu bắt châu chấu giỏi nhất lớp.

Chinh nhìn con bé. Rồi anh nhìn qua đầu nó, sang vườn bưởi của bà Đẩu ngay sau hàng rào, hai trăm gốc, cây gần nhất cách hàng bưởi đỏ chưa tới năm bước chân.

– Ừ, – anh nói. – Thấy con nào chổng đuôi như này thì bắt cho chú. Bắt rồi nhớ đậy nắp. Nhớ hỏi bà cháu xem con bắt được ở cây nào.

Tối đó, Chinh dán một mẩu băng dính lên nắp lọ, ghi ngày, ghi số hàng, số cây. Anh đặt cái lọ lên bàn, dưới ngọn đèn. Con rầy bên trong vẫn chổng đuôi, bất động, kiên nhẫn như thể nó biết mình còn rất nhiều thời gian.

— Hết chương 4 —