Tháng Chín: Bưởi chưa đủ ngày

Chương 2: Tháng Chín: Bưởi chưa đủ ngày

Chinh cắt đôi quả bưởi bằng con dao rựa, đặt hai nửa lên mặt bàn đá trước nhà lưới, và chờ cô gái nếm.

Đài cầm một múi lên. Múi bưởi trắng ngà, tép còn hơi rời, chưa căng mọng. Cô cắn một miếng. Chinh nhìn mặt cô nhăn lại từ trán xuống cằm, như vắt chanh.

– Chua.

– Chua, – anh đồng ý. – Còn đắng ở cuống họng nữa. Em nuốt đi rồi chờ một tí.

Cô nuốt. Ba giây sau, mặt cô lại nhăn thêm một lần nữa.

– Bưởi nhà mình là bưởi ăn Tết, – Chinh nói. – Hái vào tháng Mười, tháng Mười Một âm lịch. Bây giờ mới tháng Tám âm. Quả to rồi, đẹp rồi, nhưng chưa đủ ngày. Đường chưa vào. Em hái bây giờ thì khách ăn một miếng, khách chửi em cả năm.

– Nhưng Trung thu người ta mua bưởi bày cỗ. – Đài chìa điện thoại ra. Trên màn hình là một trang bán hàng cô mới lập được năm ngày, ảnh bưởi chụp dưới nắng sớm, xanh mướt, có giọt sương. – Em nhận hai trăm đơn rồi. Giá ba mươi lăm nghìn. Gấp bốn lần lái Tám trả.

– Bày cỗ thì được. Bày xong người ta bóc ăn.

– Người ta mua để bày.

– Không ai mua bưởi chỉ để bày, – Chinh nói. – Bày xong là bóc.

Cô gái nhìn anh, cái nhìn của người đã quen ngồi bên kia bàn với những ông chủ doanh nghiệp xin vay vốn, những người lúc nào cũng có lý do để nói rằng kế hoạch của họ sẽ thành công. Chinh biết cái nhìn đó. Ở viện nghiên cứu cây ăn quả trong miền Tây, anh từng nhìn nhiều nông dân bằng cái nhìn đó, cho tới khi anh nhận ra mình sai nhiều hơn họ.

– Cảm ơn anh, – Đài nói, đứng dậy. – Nhưng em đã nhận đơn rồi.

Cô đi xuống đồi, đôi dép tổ ong lạch bạch trên con đường đất đỏ. Chinh ngồi lại, ăn nốt nửa quả bưởi chua. Anh không phải người hay can người khác. Anh chỉ nói một lần. Cây không biết nghe, người thì nghe một lần là đủ, không nghe thì nói mười lần cũng vậy.

Sau lưng anh, nhà lưới phập phồng trong gió.

Năm năm trước anh dựng nó, trên mảnh đồi bạc màu bố anh để lại. Sáu trăm mét vuông, khung sắt mạ kẽm, phủ lưới chống côn trùng loại mắt thật nhỏ, nhỏ tới mức con rầy chổng cánh to chưa bằng hạt gạo cũng không chui lọt. Cửa ra vào có hai lớp, lớp ngoài đóng rồi mới được mở lớp trong. Ai vào phải nhúng giày vào chậu vôi, thay áo. Bên trong, ba nghìn cây bưởi con xếp hàng thẳng tắp trong những cái bầu đen, cây nào cũng ghép từ mắt của một cây mẹ duy nhất: cây Cụ trong sân nhà ông Khiết.

Cả làng gọi nó là cái màn khổng lồ. Chinh không cãi. Gọi màn cũng đúng. Màn để muỗi không đốt người. Lưới để rầy không đốt cây.

Anh nhớ cái vườn cam ở miền Tây mà thầy Tư dẫn anh tới năm thứ hai đi làm. Ba nghìn gốc cam sành, lá vàng loang lổ như da beo, quả méo, nhỏ, nửa xanh nửa vàng, bổ ra hạt lép đen. Bệnh vàng lá gân xanh. Con rầy chổng cánh hút nhựa cây bệnh, bay sang cây lành, truyền bệnh theo. Không có thuốc chữa. Cây đã bệnh thì chỉ có một cách: chặt bỏ. Chủ vườn là một ông già, ông đứng nhìn người ta chặt cây, không khóc, chỉ hút thuốc, hết điếu này tới điếu khác.

Thầy Tư nói với anh một câu mà anh nhớ mãi: "Cây mẹ mà sạch thì vùng còn đường sống. Cây mẹ mà bệnh thì cả vùng trồng lại cũng là trồng bệnh."

Năm năm trước, đọc tin rầy chổng cánh xuất hiện ở mấy vùng cam quýt phía Bắc, anh bỏ việc về quê. Việc đầu tiên anh làm là sang nhà ông Khiết, xin mắt ghép cây Cụ. Việc thứ hai là dựng nhà lưới. Tiền dựng nhà lưới, anh không kể với ai từ đâu ra.

Rằm tháng Tám, hai trăm quả bưởi của Đài đi Hà Nội.

Chinh biết vì cả xóm biết. Bà Đẩu đứng ở đầu ngõ, đếm từng thùng xếp lên xe tải nhỏ, rồi đi từng nhà kể. Cô Đài đóng hộp bưởi đẹp lắm, mỗi quả bọc giấy, có lót lá bưởi, có in hình cây Cụ. Cô Đài thuê người hái, trả công cao hơn lái Tám. Cô Đài nói Tết này sẽ bán hết sáu trăm gốc trên mạng.

Bốn ngày sau, bà Đẩu lại đi từng nhà kể, giọng khác hẳn.

Khách chê. Không phải một hai người. Hàng chục người. Có người gửi ảnh múi bưởi trắng bệch, có người gửi đoạn phim con nhỏ nhà họ ăn một miếng rồi nhè ra khóc. Có người viết rằng bưởi đặc sản gì mà chua như giấm, lừa đảo. Trang bán hàng của cô Đài mới mở mười ngày, giờ chi chít lời chê.

Tối hôm đó, Chinh mở điện thoại, vào trang bán hàng ấy, vì tò mò, anh tự nhủ vậy.

Trên cùng trang là một đoạn phim mới đăng. Đài ngồi dưới gốc cây Cụ, không trang điểm, tóc buộc vội, đằng sau là cái giếng và mấy chậu hoa mười giờ của mẹ cô. Cô cầm một quả bưởi, bổ đôi trước ống kính, cầm một múi lên ăn. Mặt cô nhăn lại, y như buổi chiều ở nhà lưới.

– Chua thật ạ, – cô nói vào ống kính. – Em xin lỗi. Lỗi của em. Có người đã bảo em là bưởi chưa đủ ngày, em không nghe, em tham đơn Trung thu. Bưởi nhà em là bưởi ăn Tết. Bây giờ chưa tới mùa.

Cô đặt quả bưởi xuống.

– Hai trăm khách đã mua, em hoàn lại toàn bộ tiền. Không cần gửi trả bưởi. Bưởi đó để bày cỗ thì vẫn đẹp. Còn ai muốn ăn bưởi thật, ngọt thật, thì chờ em đến tháng Mười Một. Em sẽ gửi tặng mỗi người một quả, đúng mùa, để em được chứng minh là em không lừa ai.

Chinh xem đoạn phim hai lần. Hai trăm đơn, ba mươi lăm nghìn một đơn, là bảy triệu. Cộng tiền hộp, tiền công hái, tiền xe. Cộng hai trăm quả tặng tháng Mười Một. Anh nhẩm ra một con số đủ để một cô gái vừa mất việc, bố nằm viện, phải nghĩ rất lâu trước khi bấm nút đăng.

Anh xuống dưới, đọc lời bình luận. Lời chê vẫn còn. Nhưng bên dưới đã có thêm những lời khác. Có người bảo lần đầu thấy người bán hàng tự nhận chua. Có người bảo thôi giữ tiền đi, chờ tháng Mười Một tôi mua thêm. Có người hỏi cái cây to sau lưng cô bao nhiêu tuổi.

Sáng hôm sau, Đài leo lên đồi nhà lưới. Cô không vào trong, chỉ đứng ở cửa lưới ngoài, gọi.

Chinh đang ở trong, cắt tỉa mấy cây con. Anh nhúng tay vào chậu nước vôi, ra cửa.

– Anh xem rồi à? – cô hỏi, không chào.

– Xem rồi.

– Thế anh có cười không?

– Có. – Chinh nói thật. – Lúc em ăn múi bưởi.

Cô đứng nhìn anh qua lớp lưới trắng, mắt nheo lại vì nắng. Rồi cô thở hắt ra, gần như cười.

– Anh dạy em đi, – cô nói. – Trồng bưởi. Chăm bưởi. Biết lúc nào thì hái. Em trả công. Em biết anh không làm không công, nhưng em trả được.

Chinh nhìn qua cô, nhìn xuống quả đồi bên kia con suối cạn, nơi sáu trăm gốc bưởi của ông Khiết xếp hàng trên sườn đất đỏ, nơi cây Cụ tỏa tán giữa sân như một cái ô xanh.

– Không cần trả công, – anh nói. – Chỉ một điều kiện.

– Điều kiện gì?

– Đừng bao giờ mua cây giống mà em không biết gốc gác. Của ai cũng vậy. Rẻ cũng vậy. Đẹp cũng vậy. Muốn trồng thêm cây gì, đưa anh xem gốc trước.

Đài bật cười, lần này cười thật.

– Anh bán cây giống mà. Điều kiện này lợi cho anh quá.

– Ừ, – Chinh không cãi. – Lợi cho anh. Em đồng ý không?

– Đồng ý. – Cô chìa tay qua khe cửa lưới. Anh nhìn bàn tay ấy một giây, rồi bắt, bàn tay anh còn ướt nước vôi. – Thế thì chiều nay anh sang nhà em ăn cơm. Bố em ra viện rồi. Bố em cứ chỉ tay sang bên đồi nhà anh suốt.

Buổi chiều, Chinh sang. Bà Ngần nấu nồi canh cua rau đay, rán đĩa cá rô, luộc đĩa rau muống, đặt mâm giữa sân, dưới gốc cây Cụ. Ông Khiết ngồi trên chiếc xe lăn mượn của trạm y tế xã, nửa người bên phải đắp chăn, nửa mặt bên phải vẫn xệ. Thấy Chinh, mắt ông sáng lên, bàn tay trái vẫy vẫy.

Anh ngồi xuống cạnh ông. Ông nắm lấy tay anh, chặt tới mức móng tay ông bấm vào da. Rồi, trong lúc Đài và mẹ cô đang cãi nhau trong bếp chuyện cho bao nhiêu mắm tôm vào bát nước chấm, ông dùng ngón trỏ, chậm rãi, vẽ lên mu bàn tay Chinh một nét sổ, một nét ngang.

L.

Chinh nhìn ông. Ông nhìn lại, cái nhìn vừa ra lệnh vừa van nài. Rồi ông nhìn vào trong bếp, nơi con gái ông đang đứng, rồi nhìn lại Chinh.

Chinh hiểu. Năm năm nay, anh là người duy nhất hiểu.

Anh nắm lấy bàn tay trái của ông, đặt nó trở lại tay vịn xe lăn. Rồi anh khẽ lắc đầu. Một cái lắc đầu rất nhỏ, mà ông Khiết hiểu: không phải bây giờ, chú ạ. Chú đã bắt cháu hứa rồi.

Ông Khiết nhắm mắt lại, thở dài, cái thở dài méo xệch một bên.

– Hai người làm gì đấy? – Đài bưng bát nước chấm ra, nhìn hai người đàn ông.

– Không có gì, – Chinh nói. – Chú hỏi anh cây con thế nào.

Đài nhìn bố, nhìn anh. Cô không hỏi thêm. Nhưng Chinh thấy cô nhìn bàn tay bố mình, cái ngón trỏ vẫn còn đang khẽ nhúc nhích trên tay vịn, và anh biết cô gái làm tín dụng sáu năm này đã ghi nhớ một điều gì đó vào đầu, như ghi một khoản nợ chưa đến hạn.

— Hết chương 2 —