Cái rương của bà cố

Chương 6: Cái rương của bà cố

Tôi không biết hai người đàn bà ấy đứng nhìn nhau bao lâu. Tôi chỉ biết tôi đứng ở cửa sau, tay vịn khung cửa, không bước ra được, cũng không quay vô được. Gió sông thổi tắt cây đèn dầu trên tay má chồng tôi. Trong bóng tối, tôi nghe một tiếng nước khẽ, như ai đó lội lùi xuống một bậc, rồi một bậc nữa.

Rồi chỉ còn má đứng ở đầu cầu bến, một mình, cây đèn tắt trên tay.

Tôi ra dìu bà vô. Người bà lạnh ngắt, run lẩy bẩy, mà bà không nói câu nào. Tôi pha cho bà ly nước gừng, bà cầm mà không uống. Bà ngồi trên bộ ván, nhìn trân trân vô cái buồng nhỏ ở góc nhà trên, cái buồng mà chúng tôi dùng làm chỗ để đồ, nơi có cái rương gỗ.

Sáng ra, bà mở nó.

Cái rương bằng gỗ gõ, đen bóng, bịt góc bằng đồng, to bằng cái hòm đựng lúa giống. Chìa khoá thì ra là bà vẫn đeo trong sợi dây chuyền bạc trên cổ, năm chục năm, mà tôi chưa từng để ý. Bà mở ổ khoá, ổ khoá đồng kêu cạch một tiếng khô khốc. Kiết đứng sau lưng bà. Bự với Nhuỵ được tôi gửi qua nhà bà Chín.

– Bà Hai dặn má đừng mở. – Má nói, tay vẫn đặt trên nắp rương. – Bà nói trong đó toàn đồ cũ của bà, khi nào bà chết thì đốt đi. Bà chết rồi má hổng nỡ đốt. Má cũng hổng dám mở.

Bà lật nắp lên.

Mùi long não xộc lên, mùi vải cũ, mùi giấy mục. Trên cùng là mấy bộ áo dài the đen của bà cố, xếp phẳng phiu, ố vàng ở nếp gấp. Bên dưới là một xấp giấy tờ nhà đất, chữ đánh máy đã phai. Một cái hộp thiếc đựng mấy món nữ trang bằng vàng y, đôi bông tai, sợi dây chuyền. Một cuốn lịch cũ. Một cái quạt giấy.

Và ở dưới đáy rương, một cái gói bọc giấy dầu, cột bằng dây lác.

Má chồng tôi cầm cái gói lên, cầm lâu, như cân nó. Rồi bà đưa cho tôi.

– Con mở đi. Tay má run.

Tôi tháo dây lác. Lớp giấy dầu giòn rụm, vỡ ra từng mảnh trong tay tôi.

Bên trong có ba thứ.

Thứ nhất là một cái khăn rằn. Ca rô đen trắng, cùng một kiểu dệt, cùng một khổ, y hệt cái khăn đêm nào cũng nằm trên gối chồng tôi. Nhưng không phải nó. Cái này còn nguyên, không có chỗ rách hình tam giác ở góc, màu trắng còn trắng hơn, vì nó đã nằm trong bóng tối của cái rương này hơn bảy chục năm.

Thứ hai là một cái áo sơ sinh. Nhỏ xíu, vừa bàn tay tôi, may bằng vải bông trắng, đường kim mũi chỉ thô, vụng, cái kiểu may của người không quen may áo mà cố may cho thật kỹ. Ở vạt áo có thêu một bông lục bình tím, mấy cánh hoa thêu lệch, có cánh dày cánh mỏng.

Thứ ba là một tấm hình. Hình đen trắng, khổ nhỏ, mép răng cưa, đã ngả vàng. Trong hình là một đám người đứng trước cái kho lúa của căn nhà này, cái kho mà Kiết đang dọn làm tiệm in. Có ông cố đứng chính giữa, mặt vuông, mắt sắc, tay chống nạnh. Có bảy tám người làm công đứng hai bên, đàn ông cởi trần, đàn bà mặc áo bà ba, đầu quấn khăn. Ở góc phải, hơi khuất sau một bồ lúa, có một cô gái trẻ.

Cô gái ấy không nhìn vào ống kính. Cô nhìn sang bên, nhìn về phía ông cố, và cô đang cười. Mắt cô to, sâu, khoé mắt hơi xệ xuống. Bên má trái có một cái lúm đồng tiền.

Kiết giật tấm hình khỏi tay tôi. Anh nhìn nó rất lâu. Rồi anh đi ra nhà trên, đứng trước bàn thờ, giơ tấm hình lên cạnh tấm hình của ba anh.

Tôi đi theo. Má chồng tôi đi theo. Ba người chúng tôi đứng đó, nhìn hai gương mặt cạnh nhau. Một cô gái hai mươi tuổi đứng nép sau bồ lúa. Một người đàn ông ngoài ba mươi tóc chải bóng. Cùng một đôi mắt. Cùng một cái lúm đồng tiền.

– Ai đây má? – Kiết hỏi. Giọng anh lạc đi.

Má chồng tôi không trả lời. Bà nhìn tấm hình, rồi nhìn cái áo sơ sinh trong tay tôi, rồi bà ngồi xuống, ngồi bệt xuống nền gạch tàu, ngay trước bàn thờ.

Kiết quỳ xuống bên má. Anh không hỏi lại. Anh chỉ cầm tay bà.

– Má hổng biết. – Bà nói, mắt vẫn nhìn lên tấm hình của chồng bà. – Kiết, má thề với con, má hổng biết. Má về làm dâu, bà Hai nói thằng Hách là con bà, má tin. Ba con cũng tin. Cả đời ổng gọi bà Hai là má. Ổng đâu có biết.

Bà đưa tay lên, chạm vào cái lúm đồng tiền trên má Kiết, như lần đầu tiên bà thấy nó.

– Hồi con mới đẻ, bà Hai bồng con, bà nhìn cái lúm này rồi bà khóc. Má tưởng bà mừng.

Người trả lời là bà Chín Khéo.

Chiều đó tôi đem tấm hình qua nhà bà. Bà đang ngồi võng, nhai trầu, hai đứa nhỏ nhà tôi ngồi dưới đất lựa đậu xanh cho bà. Tôi đưa tấm hình. Bà cầm lên, nheo mắt, đưa ra xa, rồi đưa lại gần.

Rồi bà ngưng nhai.

– Con Quí. – Bà nói. Ngón tay khô quắt của bà chạm vào cô gái sau bồ lúa. – Con Tư Quí đó. Trời đất ơi. Mầy kiếm đâu ra cái hình này?

– Trong rương của bà cố Hai, bà.

Bà Chín im lặng rất lâu. Bà nhìn tấm hình, nhìn tới mức nước mắt bà chảy ra, mà tôi không biết là vì bà khóc hay vì bà nhìn lâu quá.

– Tao nói mầy nghe chuyện này, tao giữ bảy chục năm. – Bà nói. – Giờ tao chín mươi bốn rồi, tao hổng sợ ai nữa.

Năm năm mươi mốt, bà Hai Tơ lấy ông Ba Chỉnh đã mười năm mà không có con. Bà đi chùa cầu, đi thầy thuốc bắc, đi nhà thương Sài Gòn, không được. Ông Ba mặt mày cau có, đi nhậu suốt, người ta đồn ông đòi cưới vợ bé. Cũng năm đó con Tư Quí vô vựa làm công, mười chín tuổi, nhà nghèo, ở bên cù lao.

– Rồi tới đầu năm năm hai, – bà Chín nói, – bà Hai nói bà có bầu. Bà lên Sài Gòn dưỡng thai ở nhà bà con, đi mấy tháng. Cũng tháng đó, con Quí nghỉ làm, nói về quê. Hai người đi cùng một tháng. – Bà nhổ bã trầu. – Tới cuối năm, bà Hai bồng về một thằng con trai đỏ hỏn. Đặt tên là Hách. Cả chợ ăn mừng, ông Ba đãi ba ngày. Con Quí cũng về. Ốm nhom, xanh lè. Tao hỏi nó mầy đau gì. Nó hổng nói. Nó chỉ đứng ngoài hàng rào, ngó vô nhà bà Hai, ngó cái nôi.

Bà Chín đưa trả tấm hình cho tôi. Tay bà run.

– Tao biết. Cả xóm này mấy người lớn tuổi đều biết. Mà hồi đó ai dám nói. Nhà ông Ba giàu nhất chợ. Con Quí thì là con nhỏ làm công. Rồi tới tháng Chạp năm đó nó chết. Bà Hai nói nó trầm mình, nó trù. Ai nói gì thì cũng chỉ nói sau lưng.

Tôi ngồi đó, cầm tấm hình, cảm thấy như cái võng của bà Chín đang đưa cả tôi qua lại.

Ba chồng tôi, ông Hách, không phải con của bà cố Hai Tơ. Ông là con của cô Tư Quí, cô gái làm công sàng lúa. Cái bệnh tim ấy, cái bệnh mà bác sĩ Doanh nói là đi theo dòng máu, không phải từ ông cố hay bà cố. Nó từ cô Quí. Cô đã mang nó trong người. Cô đã chết vì nó. Và cô đã truyền nó cho con trai cô, cho cháu nội cô, cho chắt nội cô.

Cho thằng Bự đang ngồi dưới chân tôi lựa đậu xanh.

Và mỗi đêm, cô ngồi trên ngực con cháu cô, ấn ba mươi lần, cúi xuống hai lần, với cái khăn rằn của cô.

– Bà Chín. – Tôi nói. – Nhà cô Quí còn ai không bà?

– Còn. – Bà Chín chỉ tay về phía căn nhà bên phải căn nhà vựa, căn nhà sàn cất trên mé sông có chiếc đò neo ở cột. – Con Quí có bà chị, lấy chồng họ Đào chạy đò. Thằng Út Ẩn đó, là cháu nội của bà chị con Quí. Nó kêu con Quí bằng bà dì.

Tôi đứng bật dậy.

Bự ngẩng lên nhìn tôi, tay còn cầm nắm đậu xanh. Bên má trái của nó, lúc nó há miệng hỏi má ơi sao vậy, có một cái lúm đồng tiền.

Tôi băng qua cái sân đất, đi thẳng qua nhà Út Ẩn. Ông không có nhà, đi đò. Vợ ông đang ngồi đan lưới ở hiên. Bà ngạc nhiên thấy tôi, mời tôi vô uống nước.

Tôi không uống nước. Tôi đứng ở giữa nhà ông, nhìn lên bàn thờ.

Trên bàn thờ nhà Út Ẩn có hai tấm hình. Một ông già râu bạc. Và một người đàn ông chừng ngoài ba mươi, mặc áo sơ mi, cười. Mắt to, sâu, khoé mắt xệ xuống. Lúm đồng tiền bên má trái.

– Anh Hai của ổng đó cô. – Vợ Út Ẩn nói, theo ánh mắt tôi. – Mất năm ba mươi sáu tuổi. Đi đám giỗ về, ngủ một giấc rồi đi luôn. Người ta nói bị ma bắt.

Bà ngừng tay đan, nhìn ra chiếc đò neo dưới bến.

– Thằng con út nhà tôi năm rồi cũng xỉu một lần ở đám cưới. Nó đang sốt mà ham vui. Tự nhiên nó té cái rầm, mặt tím ngắt, cả đám xúm vô lay. Một hồi nó tỉnh. Ổng từ bữa đó ôm cái khăn rằn của bà dì ổng ngủ, đêm nào cũng đem ra để đầu giường thằng nhỏ. Ổng nói bả coi được.

Tôi quay lại nhìn bà.

– Khăn rằn của bà dì ổng?

– Ờ. – Vợ Út Ẩn chỉ lên cái đinh trên vách. – Cái đó đó cô.

Trên cái đinh treo một cái khăn rằn ca rô đen trắng. Cùng kiểu dệt. Cùng khổ. Cũ, sờn mép, màu trắng đã ngả màu nước trà.

Tôi đếm. Một cái trên gối chồng tôi, rách góc. Một cái trong rương bà cố, còn nguyên. Và cái thứ ba, ở đây.

— Hết chương 6 —