Cửa sau của tháp

Chương 2: Cửa sau của tháp

Tôi không nói gì với ai. Tôi đi theo ông từ Nhạc.

Ông già sống một mình trong cái chái nhỏ sau tháp, nuôi ba đứa trẻ mồ côi nhặt được ở bến sông. Ông ăn uống kham khổ, áo vá vai. Cái mái tháp năm ngoái sập một góc, ông tự leo lên lợp lại, ngói mới đỏ au. Ngói đó tiền đâu, trong làng không ai hỏi.

Đêm thứ tư, giờ Hợi, tôi nấp sau bụi tre, thấy một chiếc thuyền nan cập bến dưới chân tháp. Hai người đàn ông khiêng lên mấy cái bao tải rỗng, rồi khiêng xuống mấy bao đầy. Ông từ Nhạc đứng ở cửa tháp, cầm cái đèn lồng, nhận một túi tiền nhỏ.

Hai người đó là người của lò pháo nhà họ Ung ở làng Vạn Lũy bên kia sông. Nhà họ Ung làm pháo, làm cả vàng mã, bán khắp phủ. Vỏ pháo phải cuộn bằng giấy dai, nhiều lớp. Giấy dó mới thì đắt. Giấy cũ trong tháp kính chữ thì gần như không tốn tiền.

Tôi đứng sau bụi tre, nhớ tới cái xác pháo có nửa chữ trong đám cưới nhà phó lý.

Thật ra tôi không giận ông già. Nói cho đúng, tôi thấy ông làm vậy là khôn. Giấy đó đằng nào cũng đốt. Cuộn thành pháo, đốt đùng một cái giữa sân, xác bay đầy trời, cũng là đốt. Có điều ông lén lút, ông lấy tiền riêng, và cái lệ ông bắt cả làng giữ thì chính ông không giữ. Ở xứ này, chuyện đó mà lộ ra thì ông không còn chỗ đứng.

Mà nhà họ Ung, mua giấy thánh hiền giá rẻ mạt về cuộn pháo, lại bán vàng mã giá cao cho người ta đốt cúng, thì giàu nhất vùng.

Tôi về, ngồi một mình ngoài bể ngâm dó tới gần sáng, tính toán. Ở Bình Tân, tính toán là cái nghề của tôi. Ve chai không phải là lượm đồ bỏ. Ve chai là biết cái đồ bỏ đó đáng giá với ai.

Sáng ra, tôi qua tháp. Ông từ Nhạc đang quét lá. Tôi không vòng vo.

– Ông Nhạc, đêm qua con thấy thuyền nhà họ Ung.

Cây chổi trong tay ông khựng lại. Ông không quay lại.

– Con không đi báo ai, – tôi nói. – Con chỉ muốn hỏi ông một chuyện. Giấy ông bán cho họ Ung đem cuộn pháo, rồi đốt. Ông coi vậy là vẫn trả chữ về trời, đúng không?

Ông từ Nhạc đứng im rất lâu. Rồi ông ngồi xuống bậc tháp, cái lưng còng xuống thêm một chút.

– Mái tháp sập, – ông nói. – Ba đứa nhỏ đói. Làng không ai cho tôi một đồng. Tôi nghĩ, đằng nào cũng là lửa.

– Vậy ông nghĩ đúng rồi đó, – tôi nói. – Có điều ông bán rẻ quá.

Ông ngẩng lên nhìn tôi.

Tôi kể cho ông nghe cái tôi tính được đêm qua. Giấy cũ có chữ, đem về xưởng nhà họ Liêu, ngâm nước tro bếp cho mực nhạt, đập nhuyễn trộn với một phần vỏ dó, xeo lại thành giấy bản thô màu xám. Giấy đó không bán cho người ta viết, không gói đồ. Nó chỉ làm đúng một thứ: giấy vàng mã, giấy tiền cúng, giấy xé đốt ngày rằm. Tức là thứ sinh ra để về với lửa. Chữ trong giấy vẫn còn đó, chỉ là mờ đi, rồi cuối cùng cũng bay lên trời đúng như lệ.

– Họ Ung trả ông bao nhiêu một bao? – tôi hỏi.

– Hai mươi đồng.

– Con trả bốn mươi. Một nửa đưa ông sửa tháp, nuôi mấy đứa nhỏ. Một nửa con xin ông mở cửa tháp ban ngày, có cả làng chứng kiến. Mình làm đàng hoàng.

Ông từ Nhạc nhìn tôi rất lâu, như nhìn một đứa trẻ con nói chuyện người lớn. Rồi ông nói một câu mà tôi nhớ hoài:

– Cậu Thất trước kia không biết nói những câu này.

Tôi không trả lời. Ông cũng không hỏi thêm.

Nhưng có hai người không thể thuyết phục bằng bốn mươi đồng. Một là cha thằng Thất. Hai là nhà họ Ung.

Cha thằng Thất thì tôi dụ được bằng con số. Ông Liêu Bá ngồi nghe tôi tính, nghe đến chỗ mỗi tháng xưởng nhà mình đỡ được ba phần năm vỏ dó, thì gõ cái điếu cày xuống chân, nói một chữ: làm.

Mẻ đầu tiên hỏng. Giấy cũ ngâm nước lã thì mực vẫn đen nguyên, xeo lên tờ nào cũng loang lổ như da trâu ghẻ. Mẻ thứ hai tôi bắt ngâm nước tro bếp ba ngày, mực nhạt đi thành màu khói. Mẻ thứ ba tôi trộn thêm bốn phần vỏ dó cho giấy dai, đập kỹ gấp đôi. Mấy người thợ xeo trong xưởng không ai chịu nhúng tay vào bể giấy cũ, sợ thánh hiền quở. Rốt cuộc chỉ có ông Liêu Bá với tôi xeo. Ông xeo giỏi hơn tôi gấp mười, cái liềm tre trong tay ông lắc một cái là tờ giấy phẳng lì. Xeo tới tờ thứ một trăm, ông đứng thẳng lưng lên, soi tờ giấy xám ra ánh nắng, rồi nói, không với ai: thánh hiền không quở. Hôm sau mấy người thợ quay lại.

Nhà họ Ung thì không cần dụ. Chưa đầy nửa tháng sau, khi những tờ vàng mã màu xám đầu tiên của xưởng họ Liêu được bày bán ở chợ phiên, giá rẻ hơn của họ Ung một phần ba, thì ông Ung Hữu Lộc đã ngồi trong nha phủ học, trước mặt quan Giáo thụ.

Ông tố nhà họ Liêu đem giấy thánh hiền ngâm vôi, đập nát, phạm lệ kính chữ.

— Hết chương 2 —