Giáo án tuần sáu

Chương 1: Giáo án tuần sáu

Bài: Vòng lặp. Thời lượng: bốn mươi lăm phút. Thiết bị: ba máy tính chạy được trên sáu, ba mươi mốt học sinh. Ghi chú: chiều nay lịch cắt điện từ một giờ tới năm giờ.

Tôi viết giáo án ấy vào một buổi sáng tháng Mười, ở cái bàn gỗ kê sát cửa sổ phòng công vụ, trong lúc sương còn trùm kín thung lũng dưới chân trường. Năm thứ hai tôi dạy ở đây, một trường phổ thông dân tộc nội trú ở vùng biên Lai Châu, cách thành phố bốn tiếng xe khách khi trời khô và không biết bao nhiêu tiếng khi trời mưa. Tôi người Thái Bình, học sư phạm Tin, ra trường xin mãi không được chỗ ở xuôi, thấy chỉ tiêu này thì nộp.

Ba mươi mốt học sinh lớp mười một, ba cái máy tính. Một tiết bốn mươi lăm phút, nếu mỗi em ngồi máy thì được bốn phút rưỡi, chưa kể thời gian khởi động máy mất năm phút và có hôm máy không lên.

Nên tôi dạy trên giấy.

Hôm ấy tôi mang vào lớp một cuộn giấy kẻ ô to, dán lên bảng đen. Tôi định giải thích vòng lặp bằng cái ví dụ trong sách: in các số từ một đến mười. Tôi viết lên bảng, quay xuống, thấy ba mươi mốt khuôn mặt nhìn tôi lễ phép và không hiểu gì. In số từ một đến mười để làm gì, các em không biết.

Em Vàng Thị Sua ngồi bàn thứ ba, dãy cửa sổ. Em mặc váy xếp nếp người Mông, đường thêu chữ thập chạy vòng gấu váy, đỏ, vàng, xanh lá. Em đang cúi xuống, ngón tay vô thức lần theo hoa văn trên gấu váy.

Tôi bỏ cái ví dụ trong sách.

– Sua, – tôi gọi, – em lên đây, vẽ lại cái hoa văn trên gấu váy của em lên giấy kẻ ô cho cả lớp được không?

Em đứng dậy, đỏ mặt, nhưng đi lên. Em cầm bút chì, nhìn gấu váy một lần, rồi vẽ. Một hình quả trám nhỏ, mỗi cạnh ba ô. Rồi em vẽ quả trám thứ hai cạnh quả trám thứ nhất. Thứ ba. Thứ tư.

– Dừng. – Tôi nói. – Em vẽ hai mươi cái nữa, em có phải nghĩ lại cách vẽ quả trám không?

– Không ạ. Tay em biết rồi.

– Mẹ em thêu cái váy này, mẹ có phải nghĩ lại không?

Em lắc đầu, cười.

Tôi viết lên giấy: lặp hai mươi lần, vẽ một quả trám, dịch sang phải sáu ô.

– Đấy là vòng lặp. – Tôi nói. – Cái máy tính nó ngu lắm, nó không có tay biết rồi như mẹ các em. Phải bảo nó: làm cái này, bao nhiêu lần, làm xong thì dịch đi đâu.

Ba mươi mốt khuôn mặt lần này không lễ phép nữa. Thằng Lò Văn Sáng ngồi bàn cuối la lên: thế váy mẹ em có hai hàng hoa, hàng trên quả trám, hàng dưới hình răng cưa, thì làm thế nào. Tôi bảo: thì lặp trong lặp. Cả lớp cười ầm, không biết vì sao cười.

Chiều hôm đó mất điện đúng lịch. Tôi đi qua khu nội trú, thấy Sua ngồi trên bậc thềm nhà ăn, giấy kẻ ô đặt trên đầu gối, vẽ cái váy hai hàng hoa của mẹ thằng Sáng bằng những dòng chữ: lặp, lặp, dịch, xuống dòng. Em viết sai hai chỗ. Tôi không sửa. Tối, em cầm tờ giấy đến phòng công vụ, đã tự sửa cả hai.

Tôi bắt đầu để ý em từ đó.

Sua mười sáu tuổi, nhà ở một bản cách trường hai mươi cây số đường đất. Bố em đi làm thuê bên kia đèo, mẹ ở nhà nuôi bốn đứa em, mười hai con dê, trồng ngô trên nương. Em chưa bao giờ có điện thoại thông minh. Lần đầu tiên em chạm vào bàn phím máy tính là năm lớp mười, ở trường này. Em gõ bàn phím bằng hai ngón trỏ, chậm như người già đi trên đá trơn.

Nhưng em nghĩ nhanh hơn em gõ rất nhiều. Đưa em một đoạn chương trình trên giấy, em chạy nó trong đầu, từng dòng, từng biến, ghi giá trị ra lề giấy bằng những con số nhỏ xíu, và nói đúng nó in ra cái gì. Đúng hết. Tôi học bốn năm đại học mới làm được như thế.

— Hết chương 1 —