Cái bình thứ năm trăm lẻ một

Chương 3: Cái bình thứ năm trăm lẻ một

Dưới ánh trăng, ở góc bãi phía sau lò, mười sáu người phụ nữ đang làm gốm.

Mỗi người một cái bệ gỗ, mỗi người một khối đất. Họ đi lùi. Vòng quanh, vòng quanh, hai bàn tay ôm lấy thành đất, vuốt lên. Không ai nói chuyện. Chỉ có tiếng bước chân sột soạt trên cát, tiếng gió, và tiếng nước nhỏ giọt từ những miếng giẻ ướt người ta dùng để vuốt thành bình. Bà nội cô ngồi trên một cái ghế đẩu ở giữa, không làm, chỉ nhìn, cây gậy gác ngang đùi.

Phía sau họ, sát vách lò, xếp thành hàng dưới mấy tấm bạt, là những cái bình đã làm xong. Yến Phi đứng ở mép bãi, đếm. Một trăm. Hai trăm. Hai trăm tám mươi. Ba trăm. Cô đếm được ba trăm mười hai cái.

Cái nào cũng cao chừng bốn mươi phân, cổ hẹp, thân phình, theo đúng cái bình mẫu của cô. Nhưng không cái nào giống cái nào. Cái này nghiêng một chút về bên trái như người đứng tựa cửa. Cái kia thân phình thấp hơn. Cái nọ những đường sóng nước được vẽ bằng móng tay thay vì que tre, sóng gấp hơn, như biển Ninh Chữ mùa gió chướng.

Gần chỗ cô đứng nhất là chị Lành. Chị đi lùi bước ngắn, nhanh, như người quen đi trong căn bếp chật. Chị không thấy Yến Phi. Chị vuốt xong cái cổ bình, lấy móng tay cái vạch một đường sóng gấp quanh thân, rồi cúi xuống, lấy đầu que tre khắc vào đáy bình một dấu nhỏ hình con cá. Yến Phi nhìn sang hàng bình xếp dưới bạt. Cô hiểu ra câu hỏi chị Lành vọng lại hôm trước. Ở đây cái nào của ai làm, người làm biết.

Bà nội thấy cô. Bà vẫy cô lại, chỉ vào cái ghế đẩu bên cạnh.

– Tụi nó không chịu ngồi không. – bà nói, giọng nhỏ. – Con đổ khuôn, nhanh, giỏi, bà không nói. Nhưng con đổ khuôn thì người ta không có việc. Người ta không có việc thì người ta quên. Hai năm, ba năm không đi lùi, là cái chân nó quên. Nên tụi nó làm ban đêm. Không lấy tiền. Làm cho cái chân nhớ.

Yến Phi ngồi xuống. Cô nhìn những vòng dấu chân trên cát, mười sáu vòng, mỗi vòng một kiểu bước. Cô nhớ cái vòng méo mó của chính cô hôm làm bình mẫu, như gà chạy qua.

– Sao bà không nói con?

– Nói thì con cãi. – bà nội nhún vai. – Con học máy tính, con giỏi tính. Bà đâu có tính lại con. Bà để con đếm.

Tuần sau, anh Lã Đông vào làng, đi cùng một người phụ nữ trạc ba mươi lăm tuổi, đội mũ rộng vành, đeo kính râm, tên là chị Ngự, phụ trách thiết kế nội thất của khu nghỉ dưỡng. Yến Phi dẫn họ ra bãi phơi. Năm trăm cái bình khuôn đứng thành mười hàng thẳng tắp, đỏ sẫm dưới nắng, giống nhau như năm trăm hạt gạo.

Chị Ngự đi dọc hàng bình, cầm một cái lên, xoay xoay, đặt xuống. Cầm cái thứ hai, đặt xuống. Chị tháo kính râm.

– Cái này anh đặt ở Bình Dương cũng được mà anh Đông. – chị nói, giọng bình thản. – Có khi rẻ hơn.

Anh Lã Đông lúng túng.

– Thì em yêu cầu giống hệt nhau mà.

– Em yêu cầu đồng bộ. Em đâu có yêu cầu đúc. – chị Ngự quay sang Yến Phi. – Em ơi, chị đặt hàng Bàu Trúc là vì khách nước ngoài tới khu nghỉ dưỡng hỏi cái này ai làm, chị nói được là bà nào ở làng nào làm bằng tay, đi giật lùi. Cái này em ép khuôn, chị nói sao với khách?

Yến Phi đứng im. Cô có thể giải thích. Về chín mươi triệu, về mùa khô, về hạn hai tháng, về sai lệch không quá một phân mà chính anh Lã Đông đặt ra. Nhưng cô không giải thích.

Cô dẫn họ ra sau lò, kéo mấy tấm bạt lên.

Ba trăm mười hai cái bình đêm hôm ấy, bây giờ đã là bốn trăm chín mươi hai. Mười sáu người phụ nữ làm thêm một tuần ban đêm, và hai hôm nữa là đủ năm trăm. Cao chừng bốn mươi phân, cổ hẹp, thân phình, không cái nào giống cái nào. Trên cát quanh đó còn in những vòng dấu chân giật lùi.

Chị Ngự đứng nhìn rất lâu. Rồi chị ngồi xổm xuống, chạm tay vào một vòng dấu chân.

– Những cái này ai làm?

– Mười sáu bà trong xóm. – Yến Phi nói. – Mỗi cái em ghi được tên người làm. Em chụp được vòng dấu chân của từng người. Nếu chị muốn, mỗi phòng một cái bình, kèm một tấm ảnh nhỏ: tên người làm, và vòng chân của bà ấy trên cát. Năm trăm phòng, năm trăm cái khác nhau, nhưng cùng chiều cao, cùng dáng, đặt cạnh nhau vẫn là một bộ. Khách chụp ảnh so với nhau, thì cho họ so.

Chị Ngự đứng dậy, phủi tay. Anh Lã Đông nhìn chị, rồi nhìn đống bình, rồi nhìn Yến Phi. Anh là người buôn bán. Anh tính nhanh.

– Mỗi cái kèm ảnh và tên người làm, – anh nói chậm rãi, – thì bên anh phải tính giá khác.

– Hai trăm tám mươi nghìn một cái. – Yến Phi nói. – Một trăm tám mươi cho người làm, một trăm cho ảnh và chuyện. Chuyện em kể, em làm thiết kế bốn năm, em biết kể.

Anh Lã Đông cười, lần đầu tiên từ khi vào làng.

– Em này làm thiết kế thật.

Họ ký lại hợp đồng dưới hiên nhà, trên cái bàn gỗ thấp, giữa trưa, gió thổi cát rào rào. Bà nội ngồi ở góc hiên tước vỏ cây, không hỏi gì.

Còn năm trăm cái bình khuôn, Yến Phi không nung. Cô để chúng khô trên bãi, rồi một buổi chiều, cùng mấy đứa nhỏ trong xóm, cô đập vụn chúng ra, giã nhỏ, trộn vào đống đất sét ủ cho mùa sau. Bà nội nói đất cũ trộn vào đất mới thì bình đỡ nứt.

Tối hôm giao đủ năm trăm cái bình cho xe tải của anh Lã Đông, Yến Phi ra bãi cát sau lò một mình. Trăng hai mươi, đã khuyết. Cô đặt một khối đất lên cái bệ gỗ, rồi bắt đầu đi lùi.

Lần này cô không nhìn cái bình. Cô nhìn xuống chân mình.

Sáng hôm sau, bà nội chống gậy ra bãi, đứng nhìn cái bình thứ năm trăm lẻ một, cao chừng ba mươi tám phân, hơi nghiêng về bên phải. Rồi bà cúi xuống nhìn vòng dấu chân quanh nó, gần tròn, chỉ méo một chút ở chỗ bước thứ mười hai.

– Còn méo. – bà nói. – Mà là dấu chân của con.

— Hết —