Tháng thứ nhất: trả bằng củi

Chương 1: Tháng thứ nhất: trả bằng củi

Vũ Đình Trực đứng trước cổng nhà mình, gõ cửa, và một đứa bé trai chừng mười tuổi ra mở, hỏi ông mua chiếu đôi hay chiếu đơn.

Trực nhìn qua vai thằng bé. Cái sân lát gạch Bát Tràng của cha anh giờ chất đầy những cuộn chiếu cói, cuộn nào cũng buộc lạt đỏ, xếp cao quá đầu người. Gian giữa, nơi xưa kia đặt bàn thờ và bộ tràng kỷ gỗ mít, giờ kê một cái quầy, trên quầy có cái bàn tính và một chồng sổ. Mùi cói khô thơm hăng hắc, át cả mùi hương trầm mà anh vẫn nhớ suốt mười năm.

– Chú mua chiếu à? – Thằng bé hỏi lại, nhìn thanh đao đeo bên hông Trực, rồi lùi lại nửa bước.

– Ta tìm chủ nhà.

– Chị ơi! – Thằng bé quay vào gào lên. – Có ông tướng đến mua chiếu!

Người bước ra từ sau quầy là một cô gái chừng hai mươi hai, hai mươi ba tuổi, áo the màu cánh sen, tóc búi gọn, tay vẫn cầm cây bút lông. Nàng nhìn Trực từ đầu đến chân, nhìn bộ giáp da cũ đã sờn vai, nhìn thanh đao, rồi nhìn đôi giày cỏ thủng mũi. Ánh mắt ấy Trực đã gặp nhiều lần, ở những viên quan hậu cần đang đếm xem đám lính này ăn hết bao nhiêu gạo.

– Tôi là Tôn Thục Lan, chủ nhà này – Nàng nói. – Tướng quân cần gì?

Mất nửa canh giờ ngồi trên chính cái bậc thềm nhà mình, Trực mới nghe hết chuyện. Cha anh mất bốn năm trước, khi anh còn đang giữ ải, thư báo tang đến chậm tám tháng. Chú Lộc, em trai cha, nhận trông nom nhà cửa. Chú trông nom bằng cách đem cầm cố cho chủ sòng bạc ở bến Đò Rèn. Chủ sòng bán lại cho ông Tôn buôn muối. Ông Tôn mua nhà được một năm thì mất, để lại cho con gái nhà này, một hiệu chiếu cói và một đứa em trai.

– Ta muốn chuộc lại – Trực nói.

– Nhà không bán.

– Ta trả đủ giá.

– Tướng quân có bao nhiêu?

Trực im lặng. Mười năm biên ải, khi hòa ước ký xong, quân lệnh ban cho anh ba trăm lạng bạc thưởng. Trên đường về, anh ghé qua mười chín cái làng, đến mười chín nhà có con trai đã nằm lại dưới chân ải Bắc Lĩnh. Đến cổng trấn Thạch Bàn, trong túi anh còn đúng bốn mươi đồng và một mẩu bánh đa.

Thục Lan nhìn anh im lặng, gật đầu như đã đoán được.

– Nhà không bán – Nàng nói lần nữa. – Nhưng gian buồng sau còn trống, trước là buồng chứa cói ẩm, tôi mới dọn ra. Tướng quân muốn ở thì thuê. Một quan một tháng.

– Một quan?

– Giá ở trấn này là thế. Tôi không lấy đắt của ai, cũng không cho ai ở không.

Gian buồng sau chính là buồng ngủ của Trực năm mười sáu tuổi. Vẫn cái cửa sổ nhìn ra cây khế, vẫn cái xà ngang mà hồi nhỏ anh hay đu lên tập tay. Chỉ có cái giường là mới, và trên sàn còn vương mấy sợi cói.

– Ta không có một quan.

– Tôi biết. – Thục Lan đặt cây bút lên quầy. – Nhà tôi thiếu người bổ củi. Cói phải hấp, hấp thì tốn củi. Mỗi ngày tướng quân bổ một gánh, tôi tính ba đồng. Một tháng ba mươi ngày là chín mươi đồng, còn thiếu mười đồng thì tôi trừ vào tiền gánh nước.

Trực mở miệng định nói rằng anh là Đô úy giữ ải, từng chỉ huy hai nghìn quân. Rồi anh nhìn cái túi bốn mươi đồng, nhìn đôi giày thủng mũi, và gật đầu.

Tháng thứ nhất, Trực bổ củi. Anh bổ củi như bổ đầu giặc, mỗi nhát một khúc, gọn và đều, sáng ra một gánh, chiều ra thêm gánh nữa. Thục Lan đứng ở hiên nhìn, cầm bàn tính lách cách, rồi bảo anh bổ một gánh thôi, hai gánh thì tháng sau nàng không có tiền mà trả.

– Thế bổ thừa thì sao?

– Bổ thừa là tướng quân cho không. Nhà tôi không nhận của cho không.

Trực nhận ra cô gái này nói chữ "không" nhiều hơn bất kỳ ai anh từng gặp. Không bán, không lấy đắt, không cho ai ở không, không nhận của cho không. Ở biên ải, viên quân sư già của anh cũng có tật ấy. Ông ta bảo, người hay nói không là người sợ nợ.

Đêm thứ mười hai, Trực ra gian giữa uống nước. Ánh trăng rọi qua khe cửa, chiếu vào cây cột cái bằng gỗ lim ở góc nhà. Anh đứng lại.

Trên cột vẫn còn những vết khắc.

Năm anh bốn tuổi, cha bắt anh đứng sát vào cột, đặt cái thước gỗ lên đầu, rồi khắc một vạch bằng mũi dao. Năm nào cũng vậy, sáng mùng một Tết. Mười ba vạch, từ ngang đầu gối người lớn lên đến gần ngang vai, vạch nào cũng có chữ số tuổi khắc nhỏ bên cạnh. Vạch cuối cùng, mười sáu tuổi, là cái Tết trước ngày anh đi lính.

Anh tưởng những vạch ấy đã bị bào mất, hoặc bị chồng chiếu che khuất. Nhưng cái cột được lau sạch, không có cuộn chiếu nào dựa vào. Và bên cạnh mười ba vạch của anh, có thêm ba vạch mới, khắc nông hơn, vụng hơn, từ thấp lên cao. Bên cạnh mỗi vạch có một chữ nhỏ: Bảo, tám tuổi. Bảo, chín tuổi. Bảo, mười tuổi.

— Hết chương 1 —