Cái tai không sạch được

Chương 3: Cái tai không sạch được

Phiên làm việc cuối cùng có mặt đủ cả: cán bộ điều tra, ông Bửu với luật sư, cô cán bộ bảo tàng, ông Thọ. Bức tượng đặt trên pallet giữa phòng. Bà Chi đứng bên cạnh, đặt lên bàn mấy khay men trắng, mấy tấm ảnh in lớn.

– Tui trình bày bốn điều. – Bà nói. – Điều đầu tiên là cái tai.

Bà đưa tấm ảnh đầu tiên, phóng to tai trái của bức tượng, chụp qua kính hiển vi. Trong hốc tai, sát chân vành, có một vệt xám mỏng như lớp vữa trát dở, hình vòng cung, mép lởm chởm.

– Đây là phần đáy của một cái tổ tò vò. – Bà nói. – Tò vò đắp tổ bằng đất ướt trộn nước bọt, khô lại cứng như gạch nung non, bám chặt vô đá. Người ta cạo được phần bầu tổ ở trên, mà phần đáy dính sát mặt đá thì phải mài mới hết, mà mài thì mất lớp patin cổ của tượng. Người cạo chọn để lại.

Bà đưa tấm ảnh thứ hai: một bức ảnh chụp từ hai năm trước, của nhóm sinh viên khảo cổ. Tai trái của bức tượng, với cái bầu tổ tò vò xám nâu đắp kín nửa vành tai. Bà đặt một tấm phim trong suốt lên trên, trên đó đã vẽ sẵn đường viền cái vệt xám còn sót lại. Đường viền vòng cung khớp đúng với chân cái tổ trong ảnh cũ, từng khúc lồi lõm.

– Hình dạng chân tổ là do con tò vò đắp, mỗi tổ một khác, không con tò vò nào đắp hai lần giống nhau. Cái vệt còn sót lại trên tai tượng ni khớp với chân cái tổ trong ảnh chụp ở phế tích hai năm trước.

Luật sư của ông Bửu lên tiếng:

– Tò vò thì ở đâu cũng có. Ở Hội An cũng có. Có thể nó làm tổ trong nhà ông Bửu.

– Rứa thì qua điều thứ hai. – Bà Chi mở một khay men. Trong đó là một ít bột xám nâu, nhỏ như bụi. Bà nghiêng khay ra ánh đèn. Bột lấp lánh từng điểm nhỏ li ti. – Tui cạo một chút xíu đáy tổ ra soi. Đất ni có nhiều vảy mica, cỡ hạt và màu giống hệt đất bùn ở mép suối dưới chân phế tích. Đất ở Hội An là cát trắng, cát biển, phù sa sông Thu Bồn, tui lấy mẫu ở sân sau nhà ông Bửu và mấy chỗ quanh phố cổ, không có mẫu nào có mica như rứa. Con tò vò đắp cái tổ ni bằng đất ở khe núi.

Ông Bửu ngồi im, hai tay đan trên bàn. Lần đầu tiên, ông không nhìn thẳng vào ai.

– Điều thứ ba. – Bà Chi chỉ ra sau lưng bức tượng. Trên lưng tượng, chỗ vai trái, có mấy mảng đốm xám xanh mờ nhạt, khô như vảy. – Đây là địa y, thứ sinh vật nửa nấm nửa tảo, mọc trên đá ngoài trời. Nó sống được nhờ mưa, nhờ nắng. Đem vào trong nhà hai mươi năm, không mưa không nắng, thì nó chết khô, bạc trắng, rụng dần. Tui nhỏ thử mấy giọt nước sạch lên một mảng địa y ni, trước mặt cán bộ điều tra. Sau mười phút, nó chuyển sang màu xanh lục tươi. Địa y ni còn sống. Nó mới rời mưa nắng chưa lâu, chừng vài tháng, không phải hai mươi năm.

Bà đặt tấm ảnh chụp mảng địa y trước và sau khi nhỏ nước lên bàn. Một bên xám bạc. Một bên xanh như lá non.

– Còn điều thứ tư, – bà Chi nói, – là cái đơn giản nhất.

Bà xin cán bộ điều tra mang ra mẩu đá sa thạch đã thu giữ trong lỗ mộng ở phế tích hồi tháng Mười năm ngoái, còn nguyên trong túi niêm phong. Có hai người phụ giúp nghiêng nhẹ bức tượng trên pallet, để lộ phần đáy. Dưới đáy tượng là cái chốt đá hình vuông đã gãy cụt, mặt gãy lởm chởm.

Bà Chi đeo găng, cầm mẩu đá gãy, áp vào mặt gãy của chốt.

Hai mặt gãy khít vào nhau như hai nửa cái bánh bẻ đôi. Từng vết lồi gặp đúng vết lõm. Một đường vân đá màu đỏ sẫm chạy xiên trong sa thạch, bắt đầu từ mẩu đá gãy, chạy liền sang cái chốt dưới đáy tượng, không lệch một sợi tóc.

Không ai trong phòng nói gì. Cô cán bộ bảo tàng đưa tay lên che miệng.

– Mẩu đá ni công an lấy ra khỏi lỗ mộng ở phế tích, sáng hôm sau đêm bão. – Bà Chi nói. – Tượng ni gãy ra khỏi cái bệ đó. Ba điều kia để trả lời câu hỏi tượng ở đâu. Điều cuối cùng để không ai còn phải hỏi nữa.

Ông Bửu cuối cùng cũng lên tiếng, giọng vẫn điềm đạm nhưng mệt mỏi:

– Tôi mua lại của mấy người chở tới. Tôi biết nó không sạch. Tờ giấy năm hai ngàn lẻ bốn là của một tượng khác, tượng đó tôi bán lâu rồi. Mấy tấm ảnh phòng khách tôi chụp sau Tết. Tôi cạo cái tổ đất vì nó xấu, khách nước ngoài không thích. Tôi để lại cái chân vì sợ mài hỏng mặt đá.

Phần còn lại là việc của cơ quan điều tra: những người chở tượng tới, chiếc xe máy độ, con đường mòn ra tỉnh lộ trong đêm bão. Ông Thọ không hỏi. Ông chỉ hỏi bao giờ ông thần được về.

Ba tháng sau, ông thần về. Đó là cái đêm mà con Na hỏi ông vì sao ông không vui.

Đèn dầu đã gần cạn. Con Na ngủ gục vào vai ông lúc nào không biết. Ông Thọ bế cháu vào chòi, đắp mền, rồi cầm đèn pin đi ra phế tích. Bức tượng ngồi trên bệ cũ, quấn vải bạt, chỉ chừa cái đầu ra ngoài. Ông soi đèn lên mặt tượng. Đôi mắt vẫn nhìn xuống như đang nghe ai nói gì dưới chân. Tai trái đá nhẵn, chỉ còn cái vệt xám mỏng hình vòng cung.

Ông đứng đó một lúc, rồi về ngủ.

Tháng Sáu năm sau, vào một trưa nắng gắt, con Na lại lên ở với ông. Nó chạy ra phế tích trước, rồi chạy vào, thở hổn hển, kéo tay ông.

– Ông ơi! Ông ra coi!

Trên tai trái của bức tượng, ngay trên cái vệt xám cũ, một con ong đen nhánh, eo nhỏ như sợi chỉ, đang đậu, miệng ngậm một viên đất ướt nhỏ như hột tiêu. Nó đặt viên đất xuống, miết mấy cái, rồi bay vụt đi về phía khe suối.

Hai ông cháu đứng chờ. Nắng trưa rát trên gáy. Một lúc sau, con ong quay lại, ngậm theo viên đất thứ hai, lấp lánh như có rắc kim tuyến, chui tọt vào trong hốc tai.

Con Na ghé tai sát lại, nín thở. Ông Thọ đứng sau lưng cháu, không nói gì. Ông nghe được tiếng vo vo rất khẽ, như ai đang ngân nga trong tai ông thần.

— Hết —