Giấy mua bán năm hai ngàn lẻ bốn

Chương 2: Giấy mua bán năm hai ngàn lẻ bốn

Công an tới, lập biên bản, chụp ảnh, lấy cả mẩu đá gãy kẹt trong lỗ mộng đem đi. Ban quản lý di tích báo lên tỉnh. Báo chí đưa tin mấy hôm rồi thôi. Mùa mưa qua, mùa khô tới, ông Thọ vẫn ngày ngày phát cỏ quanh cái bệ trống, quét lá trên nền đá ong, ghi sổ khách. Có người hỏi ông giữ cái gì nữa mà giữ, ông không trả lời.

Tháng Tư năm nay, một cô cán bộ bảo tàng tỉnh lướt mạng, thấy trên trang của một nhà đấu giá ở nước ngoài một bức ảnh: tượng thần ngồi xếp bằng, sa thạch, mất tay phải, mũi sứt, ghi là “nghệ thuật Chăm, khoảng thế kỷ mười, sưu tập tư nhân”. Cô gửi ảnh cho công an. Công an lần theo người đăng bán, ra một cửa hàng đồ cổ trên một con phố nhỏ ở Hội An, chủ là ông Tăng Gia Bửu, sáu mươi hai tuổi.

Bức tượng nằm trong kho sau cửa hàng, đóng sẵn trong một thùng gỗ chèn mút xốp, chờ thủ tục gửi đi.

Ông Bửu không hoảng. Ông là người có học, nói năng điềm đạm, đeo cặp kính gọng vàng, mặc áo sơ mi lụa. Ông đưa ra một tờ giấy mua bán viết tay năm 2004, ghi ông mua bức tượng của một gia đình ở Đà Nẵng, giá một trăm hai mươi triệu, có chữ ký người bán, người bán đã mất từ năm 2015. Ông đưa thêm mấy tấm ảnh chụp bức tượng đặt trong phòng khách nhà ông, lấy làm bằng chứng nó đã nằm trong nhà ông hai mươi năm.

– Tượng Chăm thời đó đầy chợ đồ cổ. – Ông Bửu nói với cán bộ điều tra. – Tượng ngồi mất tay, sứt mũi cũng có cả chục. Các anh dựa vào đâu mà nói tượng của tôi là tượng mất ở tháp?

Công an mời ông Thọ xuống Hội An nhận diện. Ông ngồi xe khách, lần đầu tiên sau nhiều năm ra khỏi khe núi. Ông đứng trước bức tượng đặt trên tấm pallet gỗ giữa phòng làm việc của cơ quan điều tra, nhìn nó rất lâu.

Gương mặt ấy, ông biết. Đôi mắt nhìn xuống, ông biết. Nhưng biết thì không thành chứng cứ. Luật sư của ông Bửu hỏi ông dựa vào đâu, ông chỉ nói được: thì tui nhìn ông thần hai mươi sáu năm.

Rồi ông nhìn lên cái tai trái của tượng. Nó sạch trơn. Vành tai đá nhẵn, chỉ có mấy vệt xám mờ mờ bám trong hốc.

Ông Thọ quay sang cán bộ điều tra:

– Cái tổ tò vò đâu?

Không ai hiểu ông nói gì.

Một tuần sau, bà Lã Hoài Chi từ Huế vào. Cơ quan điều tra ra quyết định trưng cầu bà giám định tổng hợp: xác định bức tượng thu giữ có phải là bức tượng đã mất ở phế tích hay không. Bà ngồi nghe ông Thọ kể chuyện con tò vò suốt một buổi chiều, ở cái quán cà phê vỉa hè sát bờ sông Hoài, không cắt ngang câu nào. Ông kể cả chuyện con tò vò ngậm đất ướt nhỏ như hột tiêu, chuyện cái tổ lấp lánh như rắc kim tuyến.

– Ông có ảnh cái tổ không? – Bà hỏi.

Ông lắc đầu. Ông không có điện thoại chụp ảnh. Rồi ông nhớ ra:

– Hai năm trước có đoàn sinh viên khảo cổ trường đại học ngoài Huế về đo vẽ phế tích. Tụi nó chụp ông thần cả trăm tấm. Có đứa còn chụp sát cái tai, hỏi tui con tò vò đó tên chi.

Bà Chi ghi lại tên trường, tên thầy giáo dẫn đoàn. Rồi bà hỏi thêm một câu:

– Cái tổ đó, ông nói lấp lánh. Lấp lánh như răng?

– Như cát có kim tuyến, cô. Đất ở khe suối nhà tui vậy đó. Mùa mưa nước suối trong, nhìn xuống đáy thấy lấp la lấp lánh. Người ta nói có vàng, đổ xô đi đãi, mà không có vàng chi hết.

Bà Chi gật đầu, ghi thêm một dòng.

Sáng hôm sau, bà lên khe núi với ông Thọ. Bà đi một vòng quanh cái bệ đá ong trống, cúi xuống nhìn vệt đá sẫm. Bà lấy mẫu đất ở chân bệ, ở lối đi, ở mép suối, mỗi chỗ một túi niêm phong. Bà vốc một nắm cát ở đáy suối lên lòng bàn tay, nghiêng ra nắng. Trong nắm cát, hàng nghìn mảnh nhỏ li ti lóe sáng như vảy cá.

– Mica. – Bà nói. – Đá phiến ở vùng ni bị phong hóa ra, vỡ thành vảy mỏng, nên lấp lánh. Người ta đi đãi vàng là nhầm cái ni.

Họ ngồi nghỉ trên một tảng đá ở mép suối. Nắng trưa xuyên qua tán rừng, rọi xuống mặt nước thành từng vệt vàng. Bà Chi đưa tay ra hiệu cho ông Thọ ngồi im. Trên một khoảnh bùn ướt sát mép nước, một con ong đen eo nhỏ đang đứng, hai chân trước cào cào lớp bùn, cái đầu cúi xuống. Nó vê, nó lăn, rồi ngậm lên một viên đất tròn nhỏ như hột tiêu, lấp lánh dưới nắng. Nó bay lên, lượn một vòng, rồi bay thẳng về phía một gốc cây gõ đổ, nơi có một cái tổ đất xám nâu đã đắp được ba ô.

– Tò vò. – Ông Thọ nói nhỏ. – Họ hàng con ở trong tai ông thần.

– Chắc rứa. – Bà Chi nói, mắt vẫn nhìn theo con ong. – Nó lấy đất ở đây, cách cái tổ của nó chưa tới mười bước chân.

Bà xin ông Thọ cho lấy một mảnh nhỏ ở góc cái tổ trên gốc gõ, bỏ vào một túi niêm phong riêng.

Rồi bà nói với ông Thọ một câu mà mãi về sau ông mới hiểu:

– Con tò vò không biết đi mua đất ở chợ. Nó lấy đất gần nhất. Mà cái tổ của nó thì cứng như gạch, khó cạo cho sạch lắm ông ạ.

— Hết chương 2 —