Đồng sâu

Chương 3: Đồng sâu

Bà cụ tên Gái, tám mươi hai tuổi. Người phụ nữ trẻ là cháu nội bà, chị Thoan, mới sinh con được ba tuần. Bà từ quê lên trông chắt, ngủ cùng phòng với đứa bé, đêm nào chắt khóc là bà dậy ru, cho cháu gái ngủ. Cái máy báo khóc nhà họ cũng loại cũ, cùng hãng, cùng kênh A, chị Thoan mua lại của một người quen trên mạng.

Đứa bé đỏ hỏn trên tay chị Thoan, tên ở nhà là Nhím.

Tôi ngồi trên cái ghế nhựa trong phòng khách nhà họ, cầm cốc nước chè xanh bà Gái rót, và cười. Cười không thành tiếng, cười tới mức nước mắt chảy. Chị Thoan nhìn tôi như nhìn một người không bình thường. Tôi kể hết. Kể cái máy, kể tiếng hát, kể ba đêm, kể chuyện tôi đứng giữa phòng con lúc hai giờ sáng nghe một người chết hát ru. Chị Thoan nghe tới đâu, tay ôm con chặt tới đấy. Rồi chị cũng cười. Cả hai đứa ngồi cười như hai đứa trẻ con vừa bị người lớn dọa ma rồi phát hiện ra cái bóng trên tường là cái áo treo.

Chỉ có bà Gái là không cười.

Bà ngồi trên cái ghế gỗ thấp, chân xếp bằng, nhai trầu, nhìn tôi rất lâu bằng đôi mắt đục mờ.

– Câu "đồng sâu" ấy – bà nói. – Anh bảo mẹ anh hát à?

– Vâng ạ. Mẹ cháu người Vụ Bản. Mẹ cháu bảo câu ấy mẹ cháu tự đặt.

Bà Gái nhổ bã trầu vào cái ống nhổ bằng đồng.

– Mẹ anh tên gì?

– Mẹ cháu tên Nghiêm Thị Nhàng ạ. À không, Nghiêm là họ bố cháu. Mẹ cháu họ Vũ. Vũ Thị Nhàng.

Bà Gái đặt cái cối giã trầu xuống. Rất chậm.

– Con Nhàng – bà nói. – Con Nhàng nhà ông Cửu ở xóm Đình, thôn Hạ.

– Bà... biết mẹ cháu ạ?

Bà không trả lời ngay. Bà nhìn ra cửa sổ, nơi Hà Nội trải ra dưới nắng chiều, những mái nhà, những cây cầu, dòng sông Hồng đục đỏ, tất cả xa lạ và vô nghĩa với một bà cụ quê lên thành phố trông chắt.

– Năm bảy mươi hai – bà nói – tôi mười tám tuổi, nó mười hai. Hai đứa cùng đi cấy thuê ở đồng sâu, cái cánh đồng trũng nhất xã, nước ngập tới đùi. Mẹ tôi ốm, tôi phải địu thằng em trai ra đồng, đặt nó lên bờ, cấy một hàng lại chạy lên ru nó một câu. Tôi ru "mẹ còn đi cấy đồng sâu chưa về", vì mẹ tôi đi cấy thật, đi cấy rồi ốm, ốm rồi không dậy được. Con Nhàng cấy cạnh tôi, nghe mãi thì thuộc. Nó bảo chị Gái ơi câu này hay, mai em có con em ru. Tôi bảo mày còn bé tí lo chuyện con với cái.

Bà cười, cái cười móm mém, đỏ quạch màu trầu.

– Rồi tôi lấy chồng lên Thái Nguyên. Đi biệt ba chục năm. Bố mẹ con Nhàng chuyển đi đâu tôi không biết. Đến giờ tôi mới biết nó có con. Biết nó mất.

Bà quay lại nhìn tôi. Đôi mắt già đục mờ bỗng ướt.

– Nó ru anh câu của tôi. Giờ tôi ru chắt tôi, anh nằm dưới kia nghe được. Anh bảo có lạ không.

Tôi không trả lời được. Tôi chỉ lấy điện thoại ra, mở đoạn video một phút bốn mươi giây, đưa cho bà.

Bà Gái cầm cái điện thoại bằng hai tay, đưa ra xa, nheo mắt. Bà xem hết, không nói gì. Tới đoạn mẹ tôi hát câu thứ ba, môi bà mấp máy theo. Tới chữ "sâu", bà khẽ lắc đầu, rồi bật cười, một tiếng cười ngắn, ướt.

– Vẫn lạc – bà nói. – Ngày xưa tôi dạy nó mãi không được. Tôi bảo chữ ấy phải xuống, nó cứ lên. Bảo mãi nó vẫn lên. Thế mà rồi tôi lại quen tai, có lúc tôi hát cũng lên theo nó.

Bà trả điện thoại cho tôi, rồi quay vào buồng, nói là để xem chắt có tè dầm không. Chị Thoan nhìn theo bà, rồi nhìn tôi, khẽ lắc đầu. Bà chưa bao giờ khóc trước mặt con cháu, chị nói.

Đêm thứ tư. Hai giờ mười ba phút.

Tôi không gạt núm sang kênh B. Mẫn hỏi tôi có muốn đổi không, tôi lắc đầu. Mẫn không hỏi thêm. Cô nằm nghiêng, quay mặt về phía tôi, thằng Nhím ở giữa, và chúng tôi chờ.

Đèn xanh bật. Tiếng rè. Tiếng đứa bé tầng trên ngọ nguậy. Rồi giọng bà Gái, khàn, run, chậm, ngay trên đầu chúng tôi, cách một lớp sàn bê tông:

"À ơi... con ơi con ngủ cho say... mẹ còn đi cấy đồng sâu chưa về..."

Thằng Nhím nhà tôi cựa mình, nhíu mày, chóp chép miệng. Rồi nó ngủ tiếp, sâu hơn, hai tay giơ lên đầu như đầu hàng.

Tôi nằm nghe. Tôi biết đó là bà Gái. Tôi biết cái máy, biết kênh A, biết tần số thấp, biết vài chục mét xuyên sàn bê tông. Tôi biết hết.

Nhưng trong bóng tối, lúc bà hát tới câu thứ ba, câu mà mẹ tôi hay hát lạc đi nửa cung vì hụt hơi, bà cũng hát lạc đi đúng nửa cung ấy. Và tôi nhắm mắt lại, để cho mình không biết gì nữa, chỉ trong vài phút.

— Hết —