Lời khai thứ nhất và thứ hai

Chương 1: Lời khai thứ nhất và thứ hai

Cụ Trùm Lãng gõ cây gậy tre xuống nền gạch miếu ba tiếng, cả miếu Thổ thần im bặt, chỉ còn tiếng mưa phùn rơi trên mái ngói vỡ.

– Hội đồng bang Bị Gậy mở, – cụ nói. Giọng cụ khàn, chậm, mắt trắng dã nhìn về phía cửa miếu, nơi không có ai. – Vật tổ của bang mất. Ai biết gì thì khai. Khai đúng thì có công. Khai sai thì tội bằng kẻ trộm.

Ba mươi bảy người ngồi kín nền miếu. Áo rách, nón thủng, bị gai đặt trên đùi, gậy dựng bên cạnh. Ăn mày chợ Đông Gia, ăn mày bến sông, ăn mày cổng chùa, ăn mày hát xẩm. Cả bang chỉ có bấy nhiêu người, và cái bang ấy đã có từ thời ông nội của cụ Trùm.

Ở giữa, trên chiếc chiếu rách, Út Lam ngồi một mình, hai tay đặt lên đôi phách tre trên đùi. Cô mười bảy tuổi, mù từ lúc lọt lòng, theo bang từ năm lên năm, hát xẩm ở chợ Đông Gia mười hai năm. Tiếng phách của cô cả chợ ai cũng biết. Nghe tiếng phách lách cách ở đầu dãy hàng vải là biết cô Út tới, mấy bà bán hàng đã múc sẵn nắm cơm.

Trên bàn thờ Thổ thần sau lưng cụ Trùm, cái hốc gạch đặt vật tổ trống trơn.

Vật tổ là một cái bát sành men lam, miệng rộng bằng bàn tay, đáy có vết rạn gắn bằng sơn ta. Người ta nói ông tổ của bang dùng nó xin cơm suốt bốn mươi năm. Trước khi mất, ông đặt nó lên bàn thờ, dặn: bang còn cái bát thì còn người, còn người thì không ai chết đói. Mỗi năm, Tết, đứa ăn mày nào xin được nhiều nhất thì được bưng bát ấy ra chợ một ngày.

Mấy tháng nay, có một lái buôn đồ cổ từ phủ thành xuống, hỏi mua cái bát. Hắn trả hai mươi quan, rồi năm mươi quan. Cụ Trùm không bán.

Đêm rằm tháng Tám, cái bát biến mất.

Trưa nay, lúc người của bang tới hiên chợ gọi cô lên miếu, chính thằng Kều dắt cô đi. Nó nắm cổ tay cô, đi trước nửa bước, tới chỗ nào lở thì bóp tay cô một cái. Út Lam vừa đi vừa gõ phách, nhịp ngắn, nhịp dài, nghe tiếng dội từ vách tường, từ gốc cây, từ mặt nước dưới bến. Tới bậc đá cửa miếu, Kều bóp tay ba cái liền. Cô bước lên bậc thứ nhất, bậc thứ hai, rồi bậc thứ ba lở mất một nửa, chân cô hụt vào khoảng trống, suýt ngã sấp. Kều kéo cô lại.

Mấy người đứng ngoài hiên miếu nhìn thấy. Có người tặc lưỡi. Có người bảo con mù thì leo bậc nào chẳng hụt.

Út Lam đứng thẳng lên, phủi gấu váy, không nói gì. Cô đếm. Bảy bước từ bậc cửa tới chiếc chiếu giữa miếu, hai chỗ gạch vỡ, một cái cột gỗ mọt bên trái. Cô nhớ hết.

Người đứng ra khai đầu tiên là lão Chột, trưởng phường ăn mày bến sông, sáu mươi tuổi, mất một con mắt từ hồi đi phu. Lão là người có tiếng nói nhất trong bang sau cụ Trùm, ai cũng nghĩ sau này lão sẽ lên thay.

– Thưa cụ, thưa anh em, – lão Chột nói, giọng sang sảng. – Đêm rằm, tôi ngủ ở hiên chùa Tây, cách miếu này chừng năm chục bước. Canh ba, tôi dậy đi tiểu, trăng sáng vằng vặc. Tôi thấy một người đi ra từ cửa miếu, dáng nhỏ, đầu quấn khăn nâu, ôm cái gì trong vạt áo. Người đó đi thẳng ra phía bến, đi nhanh, không vấp. Tôi nhìn kỹ. Là con Út Lam.

Cả miếu xôn xao.

– Tôi gọi, nó không trả lời. Tôi đuổi theo, tới bến thì mất dấu. Sáng ra, cái bát không còn.

Lão Chột ngồi xuống. Út Lam vẫn ngồi im, hai bàn tay đặt trên đôi phách, mặt hơi nghiêng về phía lão như đang nghe một tiếng gì rất xa.

Người khai thứ hai là mụ Ba Sẹo, ăn mày cổng chợ, bốn mươi lăm tuổi, má có vết sẹo bỏng dài. Mụ ngủ cùng gian hiên với Út Lam dưới mái chợ.

– Thưa cụ, – mụ nói, giọng nhỏ, không dám nhìn ai. – Đêm rằm, Út Lam không về ngủ. Gần sáng nó mới về. Nó nằm xuống, tôi thức, tôi hỏi đi đâu, nó không nói. Tôi thấy cái bị gai của nó gối dưới đầu, căng phồng một cục tròn tròn. – Mụ ngừng một chút. – Sáng ra, cái bị xẹp.

– Chị có thấy cục tròn ấy là cái gì không? – cụ Trùm hỏi.

– Dạ không. Trời tối. Mà to cỡ cái bát.

Mụ ngồi xuống, cúi đầu, hai tay đan vào nhau. Út Lam quay mặt về phía mụ. Lần đầu tiên từ lúc hội đồng mở, môi cô mím lại.

Cụ Trùm gõ gậy.

– Còn ai khai nữa không?

Một thằng con trai gầy nhom đứng bật dậy ở góc miếu. Thằng Kều, mười tám tuổi, ăn mày cổng chùa, đứa thân với Út Lam nhất bang. Nó hay dắt cô đi qua những chỗ đường lở, hay ngồi nghe cô hát, có lần đánh nhau với hai thằng du côn chợ vì chúng giật đôi phách của cô.

– Con khai, – nó nói, giọng run. – Con khai là đêm rằm Út Lam ở với con. Cả đêm. Ở bến Đá Kè, con với nó ngồi nghe người ta hát đám hỏi bên kia sông. Nó không đi đâu hết.

Cả miếu ồ lên. Lão Chột cười khẩy.

– Thằng Kều, mày khai cho kỹ. Khai sai là tội bằng kẻ trộm.

Thằng Kều đỏ mặt, nhưng không ngồi xuống.

– Con khai đúng.

Rồi Út Lam lên tiếng. Lần đầu tiên.

– Kều. Anh ngồi xuống đi. Đêm rằm anh không ở với em.

— Hết chương 1 —