Người hát thế

Chương 2: Người hát thế

Trước hết, Tú xuống Sóc Trăng gặp ông Ba Đờn.

Ông ở trong một căn nhà ngói cũ giữa vườn chuối, nằm võng đưa kẽo kẹt, cái máy cát-xét đời tám mươi vẫn đặt trên đầu tủ như một món đồ thờ. Ông lãng tai, Tú phải nói to từng chữ. Nhưng khi nghe tới đêm mười bốn tháng Ba năm tám tám ở Bạc Liêu, ông ngồi bật dậy khỏi võng.

– Đêm đó tui nhớ chớ. Đêm cuối mà. Tui mua một bó huệ trắng, tính hết tuồng vô hậu trường tặng cô Út, như mọi lần. Cô Út quý tui lắm, lần nào cũng ra tận cửa nhận hoa, cảm ơn chú Ba.

– Đêm đó cô có ra không chú?

Ông Ba Đờn nheo mắt, nhìn ra vườn chuối, như nhìn vào một tấm màn sân khấu đã cuốn lại từ lâu.

– Không. Đêm đó cô không ra. Con nhỏ đào nhì ra nhận giùm, nói chị Út mệt, chị nghỉ rồi. Mà con nhỏ đó mặt còn dính phấn, mắt còn kẻ chì đậm lè, như mới tẩy trang được một nửa. Tui còn nghĩ, đào nhì đêm nay có vai gì đâu mà phấn son dữ vậy. Rồi sáng ra nghe tin cô Út mất tích, tui đâu có nghĩ gì nữa.

– Chú có nhớ tên cô đào nhì đó không?

– Lam Tuyền. Con nhỏ ca cũng ngọt, mà không ai mời đóng chánh. Nghe đâu giờ dạy ca cổ trên Cần Thơ.

Lúc Tú ra về, ông Ba Đờn tiễn ra tới đầu ngõ, chống gậy, nói với theo một câu.

– Mà con nè. Bó huệ đó, con nhỏ Lam Tuyền ôm vô trong rồi khóc. Tui đứng ngoài cửa thấy nó khóc.

Tú đem năm cuộn băng tới gặp người duy nhất cô nghĩ có thể trả lời: bà Lam Tuyền, đào nhì của gánh Bông Sen năm 1988, giờ dạy ca cổ cho con nít trong một căn nhà nhỏ ở cuối một con hẻm gần bến Ninh Kiều.

Bà Lam Tuyền sáu mươi tuổi, tóc nhuộm đen, mặc bộ bà ba lụa màu tím than, ngồi trên bộ ván gỗ giữa nhà, bên cạnh cây đàn kìm và cây đàn ghi ta phím lõm. Mấy đứa nhỏ học ca vừa về, trên bàn còn mấy ly nước đá chanh uống dở. Bà nghe Tú nói xong, không nói gì, chỉ với tay rót cho Tú một ly trà.

Tú mở cái loa nhỏ. Cô cho bà nghe câu sáu của đêm mười hai ở Sóc Trăng. Rồi câu sáu của đêm mười bốn ở Bạc Liêu.

Bà Lam Tuyền nhắm mắt nghe. Khi tiếng xề cuối cùng tắt, bà mở mắt, nhìn Tú.

– Bà nội con nghe ra hả?

– Dạ.

– Ừ. Chị Bảy Lệ thương em lắm. – Bà Lam Tuyền đặt ly trà xuống. – Đêm đó là cô hát. Cô hát thay chỉ.

Bà kể chậm, giọng nhỏ, như người đọc lại một tuồng tích đã thuộc lòng nhưng chưa bao giờ được diễn.

Chiều mười bốn tháng Ba năm 1988, trong cái phòng nhỏ sau sân khấu dựng bằng tre và bạt, Út Huệ đưa cho Lam Tuyền coi một bên vai tím bầm. Đêm trước, ông Năm Sang say, đánh cô vì ông nghi cô liếc mắt với anh kép chánh. Út Huệ nói cô phải đi. Không đi bây giờ thì không bao giờ đi được.

– Chỉ nói, ổng mà biết chỉ bỏ đi, ổng sẽ đi kiếm liền. Ổng quen biết khắp các bến xe, bến đò. Chỉ cần đi được trước ổng một đêm.

Út Huệ chỉ có một cách để đi trước ông một đêm: đêm đó phải có người đứng trên sân khấu là Út Huệ.

Lam Tuyền hai mươi hai tuổi, cùng vóc dáng, đã học thuộc mọi vai của Út Huệ để hát thế khi cần. Hai người đổi phấn son. Út Huệ dặm cho Lam Tuyền từng nét chân mày, vẽ cái nốt ruồi duyên ở khoé môi. Dưới ánh đèn sân khấu, sau lớp phấn dày cả phân, đội mão, mặc áo tuồng, không ai nhìn ra. Ông Năm Sang ngồi ở cửa bán vé, nhậu với mấy anh bảo vệ, không bao giờ vô coi vợ hát.

– Lúc sáu giờ chiều, chỉ mặc áo bà ba của cô, đội nón lá, xách cái giỏ đệm, đi ra cửa sau, – bà Lam Tuyền nói. – Có một chiếc ghe chở than đước đi Cà Mau đậu sẵn ở bến, chỉ đã trả tiền từ trước. Chỉ ôm cô một cái, chỉ nói: em hát cho chị câu sáu nghen. Rồi chỉ đi.

Đêm đó Lam Tuyền hát vai của Út Huệ. Hết suất, cô tẩy trang trong phòng của Út Huệ, mặc lại đồ của mình, chui ra cửa sau, đi vòng về chỗ trọ của đào kép phụ. Ông Năm Sang nhậu tới bốn giờ sáng. Sáng ra không thấy vợ, ông đi kiếm, rồi đi báo công an, nói vợ theo trai.

– Sao lúc đó cô không nói với công an? – Tú hỏi.

– Nói gì con? Nói là cô giúp chỉ trốn chồng? Ổng mà biết, ổng đánh cô chết. Mà nói ra thì ổng đi kiếm chỉ. Cô hứa với chỉ rồi.

– Rồi sau đó, khi người ta nghi ông Năm Sang giết vợ, cô cũng không nói?

Bà Lam Tuyền im rất lâu. Bà cầm cây đàn kìm lên, gảy một tiếng, rồi đặt xuống.

– Cô có nghĩ. Năm này qua năm khác cô nghĩ. Cô thấy ổng bị người ta nhổ nước miếng vô mặt ở hậu trường, cô thấy ổng mất gánh, cô thấy ổng ngồi nhậu một mình ở quán đầu hẻm. Có lúc cô thương ổng. Rồi cô nhớ cái vai của chỉ. – Bà ngước lên nhìn Tú. – Cô không bao giờ biết là mình làm đúng hay sai. Cô chỉ biết là mình giữ lời.

– Cô có biết bây giờ bà Út ở đâu không?

– Không. – Bà Lam Tuyền lắc đầu. – Chỉ không bao giờ liên lạc. Chỉ nói vậy là an toàn cho cả hai. Ba mươi tám năm cô không biết chỉ còn sống hay chết.

Tú về tới nhà lúc gần mười giờ đêm. Cô kể lại cho bà nội nghe từng chữ. Bà nội nghe xong, ngồi im trên bộ ván, rồi đứng dậy, đi tới bàn thờ, nơi có tấm ảnh đen trắng của cô Út mặc áo tuồng, cười, cái nốt ruồi duyên ở khoé môi. Ba mươi năm nay bà vẫn thắp nhang cho tấm ảnh đó vào ngày mười lăm tháng Ba, coi như ngày giỗ.

– Vậy là nó không chết, – bà nói. – Vậy là nó sống mà không về.

Tú không biết nói gì. Đêm đó, cô không ngủ được. Cô mở máy tính, gõ những từ khoá vô nghĩa: ca cổ, nấc, câu sáu, giọng nữ lớn tuổi. Cô lướt qua hàng trăm đoạn phim người ta đăng lên mạng, những buổi đờn ca tài tử ở quán cà phê, ở đám giỗ, ở sân nhà. Cô không biết mình đang tìm gì. Một tiếng nấc nhỏ hơn một phần mười giây, trong hàng triệu đoạn phim.

Gần ba giờ sáng, cô dừng lại ở một đoạn phim quay bằng điện thoại, đăng bởi một câu lạc bộ đờn ca tài tử ở Hà Tiên. Một bà già mặc áo bông nhỏ, ngồi trên cái ghế đẩu dưới hiên một căn nhà sàn ven sông, bên cạnh ông đờn ghi ta phím lõm. Bà ca một bài vọng cổ cũ về con đò cuối bãi. Giọng đã khàn, đã run, nhưng vẫn ngọt.

Tú đeo tai nghe. Tới câu sáu, cô nín thở.

Ngay trước chữ cuối của câu, có một khoảng lặng ngắn chưa tới một phần mười giây. Như người ta khóc mà nuốt vô.

— Hết chương 2 —