Đêm thứ hai: những cái tên bị rêu ăn

Chương 2: Đêm thứ hai: những cái tên bị rêu ăn

Ông đồ Thiêm dạy chữ ở làng là người duy nhất trong làng Vực đọc được chữ trên quả chuông. Đọc được một ít thôi, vì rêu ba mươi năm cạo không hết, chữ lại khắc kiểu cổ, nét mòn như vỏ trai.

– Tôi đã thử từ hồi chuông mới về. – Ông đồ bảo, tay xoa xoa cái cằm không râu. – Thấy toàn tên người. Tôi nói với ông lý cũ, ông ấy bảo chắc là tên người cúng tiền đúc chuông, chùa nào chả thế. Rồi thôi.

– Ông đọc lại cho tôi được không? – Bà Ngần hỏi. – Tôi trả công bằng ba chuyến đò không lấy tiền.

Ông đồ Thiêm cười, bảo không cần công. Chiều hôm đó, hai người leo lên gác chuông. Bà Ngần mang theo một nắm than củi và một xấp giấy bản mua ở chợ, loại giấy mỏng, rẻ, người ta dùng gói cau. Bà học được cách này của người thợ bạc ở bến trên: áp giấy lên chỗ khắc, xoa than nhẹ tay, chữ chìm hiện ra trắng trên nền đen.

Họ làm tới tối. Ông đồ đọc, bà Ngần soi đèn. Mỗi tờ giấy áp lên lại hiện ra một hàng chữ, có hàng rõ, có hàng mất nửa.

Không phải tên người cúng tiền. Ở đầu chuông có một dòng to hơn cả, ông đồ đọc chậm từng chữ:

– Năm Tân Mão, tháng Sáu, ngày mồng mười. Thuyền phu đi đắp thành Hạ Lũy qua vực Đá Bạc gặp gió, đắm. Ba mươi sáu người không tìm được xác. Người làng Then đúc chuông này, thả xuống chỗ thuyền đắm, để hồn có tiếng mà về.

Bà Ngần cầm cây đèn, tay không động.

Dưới dòng ấy là ba mươi sáu cái tên. Tên làng Then, tên người. Ông đồ đọc được hai mươi chín cái, bảy cái rêu ăn mất. Có cái tên ông đọc lên rồi ngừng, đọc lại một lần nữa, rồi nhìn bà Ngần.

– Nguyễn Hữu Toản. – Ông nói. – Làng Then.

Bà Ngần không biết người ấy. Ông đồ thì biết, hay ít ra là biết nhà ai hay nhắc tới cái tên ấy. Ông không nói ngay. Ông xếp mấy tờ giấy than lại thành một chồng, phủi tay, ngồi xuống bậu gác chuông.

– Nhà lý Hoạch gốc ở làng Then. – Ông nói. – Đời ông nội ông ấy mới dọn sang đây, mở hàng xay xát. Trên bàn thờ nhà ấy có một bài vị không có mộ, tôi viết hộ cái bài vị mới năm kia. Ông chú chết đuối hồi trai trẻ, không tìm được xác. Giỗ ngày mồng mười tháng Sáu.

Gió ngoài sân đình thổi qua mấy cây muỗm. Một con dơi bay sượt ngang mái.

Bà Ngần ngồi xuống cạnh ông đồ. Bà không nghĩ tới lý Hoạch. Bà nghĩ tới thằng Còm, tới cái vực đen quay tròn mà ba mươi năm nay ai cũng gọi là lệ của thuỷ thần. Ba mươi sáu người nằm dưới ấy, những người đi phu cho một toà thành mà bà chưa nghe ai nhắc tới, không có mồ, không có ai gọi tên. Người làng Then thả một quả chuông xuống cho họ. Rồi làng Vực kéo nó lên, treo lên gác đình, khoe với làng bên.

Ba mươi năm, ba mươi mốt người.

Bà không biết có đúng là những hồn ấy kéo người xuống không. Có thể chỉ là cái vực, là nước xoáy, là trẻ con lặn giỏi thì liều. Bà là người đi đò, bà biết sông Lạng chẳng cần thần thánh gì cũng đủ giết người. Nhưng bà nhớ tiếng ngân dưới nước đêm qua, và nhớ tiếng đục của quả chuông trên gác. Một quả chuông đúc ra để kêu dưới nước, kéo lên cạn thì câm. Có những thứ không cần ai giảng.

Đêm thứ hai, bà không chèo đò. Bà ngồi ở bến, nhìn mặt vực. Trăng mười ba lên muộn, rọi xuống cái xoáy một vệt sáng xoay tròn như vành nong. Có lúc bà thấy, hay tưởng là thấy, trên mặt xoáy có những cái bóng đứng thành hàng, áo màu nước, đầu cúi, như người xếp hàng chờ điểm danh. Bà không đếm. Bà không dám đếm.

Gần sáng, một cái bóng nhỏ hơn cả tách ra khỏi hàng, đứng hơi lệch, đúng cái kiểu đứng một chân của thằng Còm mỗi lần bị mẹ mắng. Bà Ngần đứng dậy. Bà gọi tên con. Mặt nước vỡ ra thành một vòng sóng, rồi phẳng lại. Không có bóng nào nữa.

Bà về nhà, rửa mặt, gói mấy tờ giấy than vào một miếng vải, và đi sang nhà lý Hoạch.

— Hết chương 2 —