Đêm thứ nhất: quả chuông câm

Chương 1: Đêm thứ nhất: quả chuông câm

Ông thủ từ đền Vực tỉnh dậy lúc canh ba, mồ hôi ướt đẫm lưng áo, và việc đầu tiên ông làm là chạy ra bến gọi đò.

Bà Ngần đang nằm trong khoang đò, chưa ngủ. Từ ngày thằng Còm mất, đêm nào bà cũng nằm như thế, tai áp vào mạn gỗ, nghe nước sông Lạng vỗ lách tách. Nghe tiếng gọi, bà chống sào đứng dậy. Ông thủ từ lội ra tới đầu gối, tay cầm ngọn đuốc nứa đã gần tàn.

– Không sang sông đâu. – Ông nói, giọng run. – Tôi chỉ cần có người nghe. Nói cho người ở nhà thì người ở nhà bảo tôi già lẩm cẩm.

Ông kể. Bà Ngần ngồi trên mũi đò nghe.

Trong mơ, ông thấy mình đứng ở bờ vực Đá Bạc, chỗ sông Lạng ôm một khúc quanh rồi xoáy xuống thành một cái phễu đen, nước lúc nào cũng quay tròn như có ai khuấy. Trên mặt xoáy có một người đứng, áo the xám, nước ngang mắt cá chân, không chìm. Người ấy không nói gì về lợn, về xôi, về hương hoa như năm nào làng cũng cúng. Người ấy chỉ nói một câu, nói ba lần.

– Trả ta quả chuông.

– Ông có nhìn rõ mặt người ấy không? – Bà Ngần hỏi.

– Không rõ. – Ông thủ từ lắc đầu. – Mà lạ lắm. Thần thánh gì lại đi chân đất, ống quần xắn tới gối, trên vai còn hằn hai vệt đỏ như người gánh đất lâu ngày. Tôi thắp hương đền Vực bốn mươi năm, tượng thần trong đền đội mũ cánh chuồn, mặc áo bào thêu. Người tôi gặp trong mơ trông như anh phu đi đắp đê, chẳng giống tượng chút nào.

Ông ngừng một lúc, rồi nói thêm, giọng nhỏ hơn:

– Đằng sau người ấy, dưới mặt nước, hình như còn nhiều người nữa. Tôi không dám nhìn kỹ.

Bà Ngần im một lúc lâu.

– Quả chuông ở đình làng mình? – Bà hỏi.

– Còn quả chuông nào nữa.

Quả chuông ấy cả làng Vực ai cũng biết. Ba mươi năm trước, năm hạn to nhất trong trí nhớ người già, sông Lạng cạn trơ đá, vực Đá Bạc lần đầu tiên hở đáy. Dân làng lội xuống bắt cá thì vấp phải một vật cứng nằm giữa bùn. Đào lên, là một quả chuông đồng cao ngang ngực người, quai đúc hình hai con cá chép cắn đuôi nhau, thân chạm chữ kín mít, rong rêu bám dày. Ông lý cũ, cha của lý Hoạch bây giờ, cho là trời ban. Làng mổ trâu, rước chuông về treo ở gác chuông đình, và từ đấy làng Vực có tiếng là làng có chuông cổ, làng bên phải nể.

Chỉ có một chuyện không ai nói to: quả chuông ấy đánh lên không kêu. Nói không kêu thì sai, nó có kêu, nhưng tiếng nó đục, ngắn, như gõ vào cái chum đất đựng nước. Người làng gọi đùa là chuông câm. Lệ làng chỉ đánh nó vào ngày khai hạ, đánh ba tiếng lấy lệ rồi thôi.

Và từ năm treo chuông, năm nào vực Đá Bạc cũng bắt một người. Ba mươi năm, ba mươi mốt người, có năm hai. Người làng gọi đó là lệ của thuỷ thần. Tháng Sáu nào cũng mổ lợn cúng ở đền Vực, cúng xong vẫn có người chết. Năm ngoái là thằng Còm, mười bốn tuổi, con trai bà Ngần.

Nó lặn giỏi nhất xóm. Mỗi lần lặn lên, nó ném một hòn cuội trắng vào lòng đò, cộp một tiếng, cho mẹ biết nó vẫn ở đấy. Hôm ấy bà Ngần đếm được bảy tiếng cộp. Tiếng thứ tám không tới. Ba ngày sau người ta tìm thấy nó ở bãi cát cách vực hai dặm, mặt còn trẻ con, tay vẫn nắm một hòn cuội.

– Tôi chỉ là thủ từ. – Ông già nói. – Tôi nói với ai bây giờ?

– Ông cứ nói với làng. – Bà Ngần bảo. – Tôi đi cùng ông.

Sáng hôm sau, ở đình, lý Hoạch nghe ông thủ từ kể xong thì cười. Ông ta năm mươi tuổi, người đậm, giọng to, đi đâu cũng cầm cái điếu cày bằng trúc đen bóng.

– Mơ thì ai chả mơ. – Ông ta nói. – Năm ngoái tôi còn mơ thấy bà mẹ vợ đòi cái quạt nan. Tôi có đốt quạt cho bà ấy đâu, mà bà ấy vẫn yên.

Các cụ cười theo. Lý Hoạch gõ cái điếu cày vào cột đình.

– Quả chuông ấy là hồn của đình. Cha tôi rước về, cả làng mổ trâu rước về. Bây giờ ném xuống sông, làng bên nó cười cho thối mặt. Cúng thì cứ cúng như mọi năm. Lợn to hơn một chút, thế thôi.

Ông ta đứng dậy, bảo phải về sớm, vì ngày mười tháng Sáu nhà có giỗ ông chú, phải đi chợ huyện mua giấy vàng. Ngày mười tháng Sáu cũng là ngày làng cúng thuỷ thần. Năm nào lý Hoạch cũng chỉ ra đền thắp một nén hương rồi về lo giỗ nhà, ai cũng quen.

Bà Ngần không nói gì trong cả buổi họp. Lúc mọi người về hết, bà leo lên gác chuông, cầm cái dùi gỗ, đánh một tiếng.

Tiếng chuông đục, cụt, chết ngay trong lòng chuông. Không vang ra tới sân đình.

Bà đặt bàn tay lên thân chuông. Đồng lạnh, lạnh như vừa vớt dưới nước lên, dù ngoài trời đang nắng tháng Năm. Bà áp tai vào. Trong lòng chuông có một tiếng gì như nước chảy rất xa, rất nhỏ, như tiếng sông Lạng nghe từ đáy khoang đò lúc nửa đêm.

Đêm hôm ấy, lúc đò ra giữa sông, ngay khúc trên vực, bà Ngần nghe từ dưới nước vọng lên một tiếng ngân. Trong vắt, dài, rung cả mạn gỗ dưới chân. Một tiếng chuông đúng nghĩa, thứ tiếng mà quả chuông trên gác đình chưa bao giờ phát ra được.

Rồi nước im.

— Hết chương 1 —