Ông thợ Cấn Văn Tôn kể

Chương 1: Ông thợ Cấn Văn Tôn kể

Tôi sờ thấy vết nứt trước khi nhìn thấy nó. Trời còn mờ sương, tôi ra bến sớm để quét lại lớp dầu trẩu cuối cùng lên mũi rồng, theo lệ năm nào cũng vậy. Bàn tay tôi vuốt dọc mạn trái của chiếc thuyền, và ở khoảng giữa, chỗ tay chèo thứ chín ngồi, ngón tay tôi lọt vào một khe hở.

Tôi gọi thằng cháu cầm đèn tới. Vết nứt dài chừng hai thước, chạy dọc theo đường nối giữa hai tấm ván mạn, chỗ rộng nhất lọt được lưỡi dao.

Thuyền rồng làng Vọng Giang do tôi đóng, mười hai năm trước, bằng gỗ sao lấy từ rừng trên nguồn. Dài mười một trượng, ba mươi hai tay chèo, đầu rồng chạm tay, mắt rồng khảm vỏ ốc. Mười hai năm, chiếc thuyền đua mười hai mùa hội, thắng bảy mùa. Mạn thuyền chưa bao giờ hở một sợi tóc.

Chưa đầy nửa canh giờ, cả làng đã ra bến. Ông trùm hội Phan Lộc, người nắm việc đua thuyền của làng hai mươi năm nay, đứng trước vết nứt, mặt tím lại, rồi chỉ tay sang bên kia sông, nơi làng Thượng Bãi đang hò reo kéo thuyền của họ xuống nước.

– Bọn Thượng Bãi. – Ông ta nói. – Năm nay thua thêm một mùa nữa là chúng mất quyền giữ bến đò ba năm. Chúng sang đây phá thuyền ta.

Đám trai đinh nhao nhao, có đứa đã vác sào định chèo sang. Tôi gạt chúng ra, bảo cho tôi xem kỹ đã.

Tôi quỳ xuống dưới gầm thuyền. Thuyền nằm trên hai cái giá gỗ, cao ngang thắt lưng. Dưới đất, ngay dưới chỗ vết nứt, có một lớp tro mỏng. Tro than, không phải tro rơm. Tôi bốc lên ngửi. Còn mùi khói.

Tôi sờ lên tấm ván quanh vết nứt. Gỗ khô cong, sờ vào nghe ráp như giấy bản. Hai tấm ván ở xa vết nứt thì vẫn còn ẩm, mát, vì đêm qua có sương.

Tôi làm thợ thuyền năm mươi năm. Tôi biết gỗ nứt vì đâu. Gỗ bị chặt, bị đục thì vết nứt có vết dao, vết đục. Gỗ bị va đập thì nứt toác ra hình sao. Còn gỗ đã ngâm nước lâu năm, gặp lửa hơ một đêm ở một chỗ, chỗ ấy khô nhanh hơn chỗ khác, co lại, kéo căng đường nối, rồi nứt dọc theo đường nối, thẳng như kẻ chỉ.

Có người đã đặt một lò than dưới gầm thuyền, hơ suốt đêm.

Lúc ấy, từ bên kia sông, một chiếc thuyền nan chèo sang. Ông trùm hội Thượng Bãi, ông Đới, đứng ở mũi, râu bạc phơ, sang xem chuyện gì mà bên này ồn ào thế. Đám trai đinh Vọng Giang xông ra chặn bến, suýt nữa thì xô ông xuống nước. Tôi phải đứng ra giữa.

Ông Đới nhìn vết nứt, nhìn lớp tro, rồi nói với tôi, giọng của người cũng đã sống cả đời bên sông:

– Ông Tôn, đêm qua bến bên tôi có tuần đinh canh suốt, bến bên ông thì có đò ngang của ông lái Cả nằm ngủ ngay trên đò. Người bên tôi muốn sang đây, bê một lò than, ngồi hơ dưới gầm thuyền cả đêm, mà không ai thấy, ông tin được không?

Tôi không trả lời ông. Nhưng tôi biết ông nói có lý. Hơ lửa cả đêm thì phải là người quen đường bến này, quen giờ người ta ngủ, quen cả chỗ để thuyền.

Tôi nói điều đó với ông trùm Lộc. Ông ta nghe xong, càng tin là Thượng Bãi. Kẻ phá thuyền không dám đục, sợ để lại dấu, nên hơ lửa. Tôi không cãi. Việc của tôi là thuyền, không phải người.

Hội đua bắt đầu giờ Mùi. Tôi còn ba canh giờ rưỡi. Tôi bảo thằng cháu chạy về nhà lấy tấm ván sao dự phòng, lấy keo sơn ta, lấy xơ dừa, lấy đinh tre. Thay một tấm ván mạn thì phải tháo ván cũ ra. Tôi cạy đinh tre, gỡ tấm ván nứt.

Và khi tấm ván rời ra, tôi thấy cái thứ mà tôi không muốn thấy.

Phía sau tấm ván mạn là sống thuyền, cái xương sống chạy dọc từ đầu rồng tới đuôi. Ở khoảng giữa, đúng chỗ tay chèo thứ chín, sống thuyền đã mục một khoảng dài gần một sải tay. Bên ngoài vẫn còn lớp vỏ gỗ mỏng phủ sơn, nhưng bên trong thì bở như bánh đa ngâm nước. Tôi ấn ngón tay cái vào, ngón tay lún sâu tới đốt thứ hai.

Mười hai năm nước đọng ở đáy khoang, chảy vào một mắt gỗ mà năm ấy tôi trám không kỹ. Tôi đóng chiếc thuyền này. Tôi trám mắt gỗ ấy. Tôi đã quét dầu trẩu lên lớp vỏ ngoài mười hai mùa mà không biết bên trong nó đang mục.

Một chiếc thuyền ba mươi hai tay chèo, phóng hết sức giữa dòng sông chảy xiết mùa nước lên, sống thuyền gãy ở giữa thì thuyền gập đôi. Ba mươi hai người, mười người không biết bơi.

Tôi ngồi dưới gầm thuyền rất lâu, tay còn cầm cái đục.

— Hết chương 1 —