Người gác cổng

Chương 3: Người gác cổng

Thầy đã không trả lời được câu ấy cho anh Hoạt. Thầy trả lời em bây giờ.

Ba mươi hai năm trước, thầy cũng là một thằng thợ điện trẻ tuổi, giỏi, nhanh, và chắc. Thầy làm cho đội điện của một hợp tác xã. Thầy có một cậu học việc, kém thầy bốn tuổi, tên là Bảo.

Một buổi chiều mưa, thầy với Bảo đi sửa đường dây trên cột vào một xóm ở Hưng Nguyên. Thầy cắt điện. Thầy chắc chắn là thầy đã cắt. Bảo trèo lên cột. Bảo hỏi: "Anh thử chưa anh?" Thầy bảo: "Cắt rồi, thử gì nữa, làm nhanh còn về." Thầy không treo biển, vì cái biển để quên trên xe.

Có một người đi ngang, thấy cầu dao cắt mà không có biển, tưởng ai cắt nhầm, đóng lại.

Thầy đứng dưới chân cột, nghe một tiếng mà ba mươi hai năm nay thầy vẫn nghe lại trong những đêm mất ngủ. Thầy không tả cho em cái tiếng ấy. Thầy chỉ kể là thầy chạy đến cái cầu dao, thấy người đàn ông đi ngang kia đứng đó, tay vẫn còn đặt trên cần gạt, mặt trắng bệch. Ông ta không có lỗi. Cầu dao không có biển, ông ta tưởng ai đó cắt nhầm, ông ta muốn giúp cả xóm có điện.

Bảo không chết. Bảo ngã từ trên cột xuống, gãy hai chân, một chân không bao giờ lành lại được như cũ. Bảo không làm thợ điện được nữa. Bảo về quê làm ruộng, rồi mấy năm sau, khi thầy đã về trường này dạy, thầy xin cho Bảo vào làm bảo vệ. Bảo ngồi ở cổng trường này hai mươi năm rồi, Vượng ạ. Cái bút thử điện bác ấy xoay xoay trong tay mỗi sáng là cái bút của chính bác ấy, cái bút mà chiều hôm ấy bác cầm trong túi áo mà không kịp lấy ra, vì anh thợ chính của bác bảo không cần.

"Hôm nay thử điện chưa?" Bác hỏi câu ấy với mọi đứa học trò đi qua cổng, hai mươi năm nay. Bọn học trò bảo bác lẩm cẩm. Em là đứa duy nhất trong cả khoá dừng lại trả lời.

Cái biển tôn đỏ thầy phát cho các em, thầy cắt từ tấm tôn mái nhà cũ của thầy, sơn lại mỗi khoá một lần. Cái quy tắc cắt điện, treo biển, thử lại, thầy bắt các em đọc ba lần, là vì thầy đã có một lần không treo biển và một lần không thử. Ba mươi hai năm, thầy sống với hai cái "không" ấy.

Mấy năm đầu, thầy không dám gặp Bảo. Thầy gửi tiền về quê Bảo mỗi tháng qua bưu điện, không ghi tên. Đến năm thứ năm, Bảo tự đi xe khách ra tìm thầy, trả lại xấp phiếu chuyển tiền, bảo: anh đừng gửi nữa, em không cần tiền, em cần anh đừng làm thế với đứa nào khác. Thầy bỏ đội điện, đi học sư phạm kỹ thuật, về trường này. Thầy nghĩ, nếu thầy không làm thợ thì ít nhất thầy dạy được vài chục đứa thợ không giống thầy.

Thầy không kể chuyện này với lớp nào. Thầy kể với em, vì em là đứa đầu tiên làm cho thầy thấy hai cái "không" ấy có thể đổi lấy một cái "có". Ở một xóm ven biển dưới Diễn Châu, chiều ngày thứ tư sau bão, có một ổ cắm cháy đen sáng đèn bút thử điện, và có một người thợ trẻ đã không đưa tay vào.

Thầy biết em vẫn còn buồn chuyện trượt đại học. Thầy biết tuần trước em mở điện thoại xem ảnh thằng bạn thân ở Hà Nội đi thực tập ở một nhà máy lớn, mặc áo kỹ sư. Thầy không bảo em đừng buồn. Thầy chỉ bảo em: anh Hoạt hôm ấy còn sống, bà Thoả bây giờ có điện, và em là người đã chạm cái bút vào ổ cắm. Có những cái cổng trường người ta chụp ảnh đăng lên mạng. Có những cái cổng trường người ta chỉ đi qua mỗi sáng, chào một ông bảo vệ đi tập tễnh. Thầy không biết cái nào làm người ta lớn hơn.

Thầy nghe nói em đã nhận lời vào làm ở tổ bảo trì điện của một nhà máy trong khu công nghiệp phía bắc tỉnh. Lương khởi điểm không cao, ca kíp vất vả. Người phỏng vấn em là một học trò cũ của thầy. Anh ấy gọi điện cho thầy, bảo trong buổi thực hành thử việc, cậu Vượng là đứa duy nhất trong bảy đứa đi treo biển trước khi mở tủ điện, và thử lại hai lần. Anh ấy hỏi thầy dạy kiểu gì. Thầy bảo, không phải thầy dạy.

Sáng mai, lúc em đi qua cổng để vào hội trường nhận bằng, bác Bảo sẽ ngồi ở cái ghế nhựa dưới gốc phượng. Thầy đã kể với bác chuyện của em. Bác không nói gì, chỉ lấy tay áo lau cái bút thử điện cũ của bác rất lâu.

Bác bảo thầy là sáng mai bác sẽ đưa nó cho em.

Bác cũng bảo thầy nhắn em một câu. Từ mai, bác không hỏi em câu ấy nữa. Từ mai, đến lượt em đi hỏi người khác.

Thầy của em,

Lương

— Hết —