Cái bút thử điện

Chương 2: Cái bút thử điện

Học kỳ hai, em thôi ngồi một mình ở bậc cầu thang. Thầy không biết vì sao. Có lẽ vì thằng Khoa ở lớp, cái thằng nói giọng Quỳnh Lưu to như loa, kéo em đi đá bóng. Có lẽ vì em bắt đầu thấy cái nghề này cũng có cái hay của nó. Thầy thấy em ở lại xưởng sau giờ học, tháo một cái quạt hỏng ra lắp lại, tháo một cái nồi cơm điện ra lắp lại. Thầy thấy em đem về sửa không lấy tiền cái quạt cây của bà cụ bán nước chè đầu ngõ trường. Thầy thấy em cười, lần đầu tiên, khi cái quạt ấy quay lại được, bà cụ cho em một bát chè xanh với cái kẹo cu đơ.

Thầy cũng thấy một điều nữa. Sáng nào đi học, em cũng chào bác Bảo ở cổng trường. Bác Bảo gác cổng, đi tập tễnh, một chân ngắn hơn chân kia, sáng nào cũng ngồi ở cái ghế nhựa dưới gốc phượng, tay cầm cái bút thử điện cũ mèm, xoay xoay giữa mấy ngón tay như người ta xoay điếu thuốc. Bác hay hỏi bọn học trò đi qua: "Hôm nay thử điện chưa?" Bọn học trò cười, trêu bác lẩm cẩm. Chỉ có em là dừng lại trả lời: "Thử rồi bác ạ." Thầy không biết em trả lời thật hay trả lời cho bác vui. Thầy không hỏi.

Có một sáng tháng Ba mưa phùn, thầy đi sau em mấy bước vào cổng. Cái ô che của bác Bảo bị gió lật, nan gãy, bác đang loay hoay. Em dựng xe, cầm cái ô của mình che cho bác, rồi ngồi xổm xuống, lấy cái kìm nhỏ trong túi áo ra, uốn lại cái nan ô. Thằng Khoa đi qua, cười, bảo mày chào ông lẩm cẩm làm gì cho mệt, ông ấy hỏi câu ấy từ hồi bố tao học ở đây. Em không cười theo. Em bảo: bác hỏi thì mình trả lời, mất gì đâu mày. Bác Bảo ngồi nhìn em sửa cái ô, không nói gì, chỉ xoay xoay cái bút thử điện trong tay, xoay nhanh hơn mọi khi.

Thầy đứng sau gốc phượng, nhìn cảnh ấy, và thầy phải đi vòng lối khác vào phòng.

Tháng Chín năm thứ hai, bão về Nghệ An. Em còn nhớ cơn bão ấy hơn thầy. Trường cho nghỉ ba ngày. Em về quê, xã ven biển dưới Diễn Châu. Hai tuần sau, anh Hoạt, anh họ em, đến trường tìm thầy. Anh ấy kể cho thầy nghe chuyện. Bây giờ thầy kể lại cho em nghe, để em biết thầy biết.

Anh Hoạt ngồi ở phòng giáo viên, uống hết ba chén nước chè, kể. Anh tả cái xã em sau bão: hàng phi lao ven biển đổ rạp như lúa gặp gió, mái tôn nhà văn hoá xóm bay ra tận ruộng, mấy cái thuyền thúng nằm ngửa giữa đường làng. Cột điện bê tông đầu xóm nghiêng như người say. Nước biển dâng tràn qua đê một đêm, rút đi để lại mùi tanh mặn và một lớp bùn xám dính trên tường nhà cao tới ngang hông.

Bão tan, cả xã mất điện bốn ngày. Anh Hoạt là thợ điện tự học, thợ giỏi nhất xã, ai có việc gì về điện cũng gọi anh. Sau bão, cả trăm nhà gọi. Dây điện vào nhà đứt, công tơ ngập nước, ổ cắm chập. Anh kéo em đi theo phụ, vì em học trường nghề, có đồ nghề, có tay. Hai anh em làm từ sáng đến tối, lội nước tới đầu gối.

Chiều ngày thứ tư, điện lực báo sắp đóng điện lại cho xóm em. Anh Hoạt vội, muốn sửa xong cho nhà bà Thoả trước khi có điện, nhà bà già sống một mình, ổ cắm đầu giường cháy đen. Đường dây lưới vẫn chưa đóng. Cả xóm chưa có điện. Anh Hoạt cầm kìm, bảo em: "Điện chưa đóng, làm luôn đi, khỏi thử, mất thời gian."

Em đã không làm luôn.

Em cắt cái cầu dao trong nhà bà Thoả, treo cái biển tôn đỏ mà thầy phát cho em hồi năm nhất, em vẫn giữ trong hộp đồ nghề. Rồi em lấy bút thử điện ra, chạm vào từng lỗ ổ cắm.

Bút sáng.

Anh Hoạt kể, lúc ấy anh tưởng cái bút hỏng. Cả xóm không có điện, cầu dao trong nhà đã cắt, lấy đâu ra điện. Em chạm lại. Bút vẫn sáng. Em đi ra ngoài, chạm vào dây dẫn từ công tơ vào nhà. Sáng. Em đứng nhìn dãy nhà bên cạnh, rồi chạy sang nhà ông Cừ ở sát vách.

Nhà ông Cừ có máy phát điện. Ông mua từ hôm trước bão, nổ máy từ sáng để chạy cái tủ đông cá. Ông đấu cái máy phát vào nhà bằng cách cắm thẳng một đầu dây vào cái ổ cắm trên tường, không qua cái cầu dao đảo chiều nào hết. Cái điện từ máy phát ấy không chỉ chạy vào tủ đông. Nó chạy ngược ra đường dây của cả xóm, chạy sang nhà bà Thoả qua cái đường dây đấu chung từ thời nào không ai nhớ, chạy vào cái ổ cắm cháy đen mà anh Hoạt đang định cầm kìm thò vào.

Thầy đã dạy em chuyện ấy. Một tiết, năm học thứ nhất, trong bài an toàn điện. Máy phát đấu ngược. Thầy kể cả lớp nghe, và thầy biết hầu hết các em quên ngay sau tiết học. Em thì nhớ, hay không nhớ, thầy không chắc. Nhưng em thử. Em thử, nên em không cần nhớ.

Anh Hoạt kể đến đây thì ngừng lâu. Anh bảo, em không nói gì với anh lúc ấy. Em chỉ sang tắt máy phát của ông Cừ, đi về, chạm lại bút thử điện vào ổ cắm nhà bà Thoả. Bút tắt. Rồi em mới đưa kìm cho anh.

Anh Hoạt bảo, tối hôm ấy, lúc ngồi ăn bát cháo ở nhà em, anh mới thấy run. Anh làm thợ mười hai năm. Anh chưa bao giờ thử lại sau khi cắt điện. Chưa bao giờ có chuyện gì. Anh nói câu ấy với thầy hai lần, như để tự nghe lại. Thầy biết cái cảm giác ấy. Người ta làm một việc nguy hiểm một nghìn lần mà không sao, rồi tưởng là việc ấy an toàn. Thật ra chỉ là chưa đến lần thứ một nghìn lẻ một.

Anh đến trường để hỏi thầy một câu: thầy dạy thằng Vượng cái gì mà nó cứng đầu thế.

— Hết chương 2 —