Hộp trả sách

Chương 1: Hộp trả sách

Sáng thứ Hai, cuốn sách đầu tiên nằm trong hộp trả sách, úp mặt xuống, như ai đặt nó vào rất nhẹ tay.

Tôi là người mở cửa thư viện mỗi sáng, bảy giờ kém mười lăm, ca làm thêm của sinh viên năm ba ngành Thông tin – Thư viện. Việc đầu tiên là mở cái hộp gỗ gắn sau khe trả sách ở cánh cửa chính, lấy sách người ta trả đêm qua ra, quét mã, xếp lên xe đẩy. Bình thường mỗi sáng năm bảy cuốn, giáo trình, tiểu thuyết, có hôm một cái ô ai nhét nhầm.

Sáng hôm đó chỉ có một cuốn. Bìa cứng bọc vải xanh đã bạc, gáy dán lại bằng một băng giấy nâu. "Cơ sở Hoá học hữu cơ, tập một". Nhà xuất bản in năm 1965. Tôi lật bìa sau, không có mã vạch. Chỉ có cái túi giấy nhỏ dán vào bìa, bên trong là một tấm phiếu mượn bằng bìa cứng màu vàng ố, loại phiếu mà bây giờ chỉ còn thấy trong tủ kính trưng bày ở sảnh. Dòng cuối cùng trên phiếu ghi số thẻ 0417, ngày mượn 12 tháng 3 năm 1979. Cột ngày trả bỏ trống.

Giữa cuốn sách, ở trang một trăm hai mươi tư, có kẹp một tấm vé nhỏ bằng nửa bao diêm, giấy mỏng màu hồng, in mờ mấy chữ: Công ty Xe điện Hà Nội. Vé một hào.

Tôi đem lên cho chị Phương Nhị, thủ thư trưởng ca. Chị Nhị lật đi lật lại, rồi mở máy tính, gõ tên sách. Hệ thống ra một dòng chữ đỏ: Tình trạng mất. Đề xuất thanh lý.

– Đúng đợt luôn, – chị Nhị nói. – Thứ Sáu tuần trước mình mới đăng thông báo lên trang của thư viện, xoá sổ một nghìn hai trăm đầu sách mất từ thời phiếu giấy. Chắc có ông bà nào đọc được, lục tủ thấy, đem trả.

Chị bảo tôi nhập lại cuốn sách vào kho, ghi chú "trả muộn, người trả không rõ". Tôi làm theo. Tôi giữ tấm vé tàu điện lại, kẹp vào cuốn sổ tay của mình, vì không biết phải nhập nó vào đâu.

Sáng thứ Ba, hộp trả sách có cuốn thứ hai. "Từ điển Nga – Việt", bản in năm 1972, gáy cũng được dán lại bằng băng giấy nâu. Phiếu mượn trong túi bìa: thẻ số 0417, ngày mượn 2 tháng 9 năm 1981. Kẹp ở giữa là một tấm vé tàu điện màu hồng.

Tôi để ý một chuyện mà chị Nhị không để ý. Băng giấy nâu trên gáy cuốn từ điển chưa khô hẳn. Tôi ấn ngón tay cái vào mép băng giấy, nó hơi lún, dính dính, và có mùi. Không phải mùi keo sữa, keo dán gỗ. Mùi chua chua, ngai ngái, như nồi bột sắn quấy cho trẻ con ăn dặm. Cuốn sách in từ năm bảy mươi hai, mượn từ năm tám mươi mốt, vậy mà gáy của nó mới được dán lại cách đây chưa tới một ngày.

Sáng thứ Tư, cuốn thứ ba. Thứ Năm, cuốn thứ tư. Cuốn nào cũng in từ những năm sáu mươi, bảy mươi, cuốn nào gáy cũng dán lại cẩn thận, cuốn nào cũng thẻ 0417, cuốn nào cũng một tấm vé tàu điện kẹp giữa trang.

Thư viện của trường tôi nằm trong một toà nhà bốn tầng xây năm 1961, tường vàng, cửa sổ chớp xanh, cầu thang gỗ lim mòn vẹt ở giữa. Tầng một là phòng đọc mở, tầng hai, ba là kho, tầng bốn là kho đóng, nơi để sách cũ, báo đóng tập, và mấy dãy tủ phiếu mục lục bằng gỗ, mỗi tủ hai trăm ngăn kéo nhỏ, từ hồi chưa có máy tính. Ca tối của tôi kết thúc lúc chín giờ. Tôi tắt đèn từ tầng bốn xuống tầng một, khoá cửa kho, khoá cửa chính, giao chìa cho bác bảo vệ ở chòi gác. Tôi đã làm như vậy hai năm, chưa từng thấy gì lạ.

Tối thứ Năm, lúc đi tắt đèn tầng bốn, tôi nghe tiếng bánh xe.

Lách cách, lách cách, như cái xe đẩy sách chạy trên sàn gỗ. Tiếng vọng ra từ cuối dãy tủ phiếu. Tôi đứng ở đầu cầu thang, tay còn để trên công tắc. Tầng bốn ban đêm không ai lên. Xe đẩy của tầng bốn tôi vừa xếp gọn vào góc lúc tám giờ.

Tôi bật đèn lại. Dãy tủ phiếu đứng im dưới ánh đèn huỳnh quang. Cái xe đẩy vẫn nằm trong góc. Nhưng ở tủ thứ ba, có một ngăn kéo nhỏ đang mở, kéo ra lưng chừng.

Tôi đi lại gần. Nhãn đồng trên ngăn kéo ghi: Thẻ độc giả – Cán bộ – 0401 đến 0450.

— Hết chương 1 —