Ầu ơ, lần thứ hai

Chương 2: Ầu ơ, lần thứ hai

Bài ru ấy có một đoạn không có nghĩa.

Xuyến đã nghe nó suốt bảy đêm ở Pá Lìn mà không để ý. Người đàn bà nhà bên ru bằng tiếng bản, những câu về con nai, về suối, về mẹ đi nương chưa về. Rồi tới cuối bài, bao giờ cũng thế, bà ngân lên một đoạn mà chính người Pá Lìn cũng không hiểu nghĩa, chỉ biết là ru thì phải có:

Ba lăng rơi, ba lăng rơi, khao dặm khao, ngủ đi ngủ...

Đêm thứ tám, Xuyến nghe đoạn ấy và thấy mặt đất dưới chân mình rung lên, rất nhẹ, không phải trở mình, mà như ai đó trong giấc ngủ vừa quay đầu về phía một tiếng gọi quen.

Sáng hôm sau cô đi khắp bản hỏi. Người Pá Lìn ai cũng thuộc đoạn ru ấy, nhưng hỏi nghĩa thì chịu. Bà cụ Lò Thị Sinh, người già nhất bản, chín mươi mốt tuổi, ngồi bên khung cửi dưới gầm sàn, nhai trầu, bảo:

– Bà nội tao ru tao thế, bà cố tao ru bà nội tao thế. Không ai bảo nghĩa. Ru thì phải có thế, không có thì con nó không ngủ.

– Bà ơi, con nít ở bản mình, có đứa nào khó ngủ không bà?

Bà cụ cười, móm mém:

– Đứa nào mà chả khó ngủ. Nhưng mấy năm nay khó hơn. Từ hồi mấy đứa con gái đi xuống xuôi làm thuê, bà nội bà ngoại ở nhà trông cháu, bà nào cũng ru bằng bài dưới xuôi, ru cho nhanh. Đoạn cuối ấy giờ ít người ngân. Lũ trẻ giờ chẳng đứa nào thuộc.

Xuyến ngồi im rất lâu, nghe tiếng thoi đưa lách cách dưới gầm sàn.

Rồi cô hỏi:

– Bà ơi, mấy năm nay là mấy năm hả bà?

Bà cụ bấm đốt ngón tay, đếm mùa nương.

– Bảy năm. Tám năm.

Núi bắt đầu trở mình sáu năm trước. Lần đầu nhẹ, chỉ lăn vài hòn đá. Mỗi năm một nặng hơn. Năm nay thì ba lần trong một tháng.

Ầu ơ.

Tên thật của một thứ không phải lúc nào cũng có từ thuở trời đất mới sinh. Thầy cũ của Xuyến từng dạy cô điều ấy, mà cô chưa thực sự hiểu. Có những thứ được đặt tên, và cái tên được giữ, bởi những người sống cạnh nó, gọi nó mỗi ngày. Khi không còn ai gọi, cái tên mỏng dần, như con đường mòn lâu không có người đi, cỏ mọc kín.

Núi Ông Ngủ không quên tên. Người ta quên gọi nó. Bao nhiêu đời đàn bà Pá Lìn ru con dưới chân núi, ngân tên núi vào cuối bài ru, núi nghe, núi ngủ yên. Rồi đàn bà đi xuống xuôi. Bài ru đổi. Tên núi mất người gọi.

Cô chạy đi tìm danh sư Lại Văn Khiêm.

Ông đang ngồi trên một tảng đá bằng phẳng ở lưng chừng núi, nhắm mắt, hai tay đặt trên đầu gối, chuẩn bị cho phép Khắc ngày rằm. Xuyến kể hết cho ông nghe. Ông nghe xong, không mở mắt.

– Thì sao? – ông hỏi. – Cô bắt người Pá Lìn ru con mỗi đêm cho núi nghe, suốt đời, đời con, đời cháu? Cô gọi những đứa con gái đã xuống xuôi về để ru? Cô đổi được chuyện người ta bỏ bản đi kiếm sống? Tên ta đặt, một lần là xong. Cô hiểu không, một lần là xong.

– Thưa danh sư, tên của danh sư đặt sẽ giữ núi đứng yên, – Xuyến nói. – Nhưng núi đứng yên không phải vì nó ngủ, mà vì nó bị khóa. Ba lăng rơi, khao dặm khao. Con nghe ra rồi. Đó không phải là tên của một ông già nằm ngủ. Đó là tiếng một người mẹ gọi con về. Núi này không phải ông già. Núi này đang đi tìm những đứa con của nó.

Lại Văn Khiêm mở mắt.

— Hết chương 2 —