Ầu ơ, lần thứ nhất

Chương 1: Ầu ơ, lần thứ nhất

Lần thứ ba núi trở mình là vào lúc chập tối, khi Cù Ngọc Xuyến đang ngồi chép tên một con suối.

Mặt đất dưới chân cô rung lên, không mạnh, chỉ như có ai đặt một cái cối đá to xuống nền nhà. Rồi trên cao, từ phía sườn tây núi Ông Ngủ, có tiếng đá lăn, ào ào kéo dài như tiếng thác, rồi tắt. Đám trẻ chăn dê ở đầu bản chạy ùa về. Một con chó sủa mãi không thôi. Xuyến đặt bút xuống, nhìn lên. Bụi đá bốc thành một cột màu nâu nhạt, ánh lên trong nắng chiều.

– Lại lấp đường muối rồi, – ông trưởng bản Pá Lìn nói, đứng cạnh cô, giọng mệt mỏi. – Lần thứ ba trong tháng. Lừa thồ muối từ biển lên không qua được, bản này hết muối từ rằm.

Xuyến hai mươi sáu tuổi, là danh tu của Danh Các, nhưng thuộc hạng thấp nhất. Danh đạo có bốn cảnh. Gọi là cảnh đầu: nghe được tên thật của sự vật, gọi lên thì sự vật nghe. Định là cảnh thứ hai: đặt được tên cho thứ chưa có tên, tên ấy dính vào nó như vỏ dính vào hạt. Khắc là cảnh thứ ba: sửa được tên đã có. Hóa là cảnh cao nhất, đổi tên một vật thì vật ấy đổi luôn bản chất, như đặt tên sông thành suối thì sông cạn đi. Cả trăm năm nay, Danh Các chỉ có ba người tới Hóa.

Xuyến ở cảnh Gọi đã bảy năm. Danh Các giao cho cô việc mà người ta coi là việc vặt: đi khắp các bản vùng biên, ghi lại tên thật của suối, đồi, đèo, cây cổ thụ, vào một cuốn sổ dày, mang về kinh lưu trữ. Cô đã ghi được bốn nghìn một trăm mười hai cái tên. Con suối cô đang chép dở chiều nay, người Pá Lìn gọi là suối Nậm Khé, nhưng tên thật của nó, khi cô ngồi bên bờ nghe đủ một canh giờ, là một tiếng rất ngắn, nghe như tiếng cá quẫy.

Núi Ông Ngủ thì cô chưa ghi được.

Người Pá Lìn gọi nó là Ông Ngủ vì nhìn từ xa, ba đỉnh núi xếp thành hình một ông già nằm nghiêng, đầu gối lên tay. Nhưng đó là tên người ta đặt theo hình, không phải tên thật. Xuyến đã ngồi dưới chân núi bảy đêm, áp tai xuống đá, nghe. Bảy đêm, cô không nghe được gì. Không phải núi im. Núi có tiếng, tiếng rất trầm, như người đang lẩm bẩm trong giấc ngủ, nhưng không thành một cái tên. Như một người đã quên tên mình, cứ lặp đi lặp lại một chữ đầu rồi bỏ dở.

– Núi trở mình là vì nó đang tìm, – cô nói với ông trưởng bản. – Núi quên tên thì không ngủ yên được. Nó sẽ cựa mãi, cho tới khi có ai gọi đúng tên nó.

– Thế cô gọi đi.

– Con không nghe ra, bác ạ. Nó quên rồi. Con chỉ nghe được những gì nó còn nhớ.

Ông trưởng bản nhìn cô một lúc, rồi chỉ tay xuống con đường mòn dưới thung lũng. Ở đó có một đoàn người ngựa đang đi lên, cờ đỏ phấp phới, lính đi trước dẹp đường, giữa đoàn là một cỗ kiệu sơn son.

– Danh Các của cô gửi người khác lên rồi đấy. Nghe nói là người tới Hóa.

Ầu ơ.

Danh sư Lại Văn Khiêm năm mươi tám tuổi, người cao gầy, tóc bạc trắng chải ngược, mặc áo the đen thêu chữ triện bằng chỉ bạc. Ông là một trong ba người tới cảnh Hóa của Danh Các. Người ta kể ông từng đổi tên một con sông hay lũ từ "Sông Dữ" thành "Sông Hiền", và từ đó sông không lũ nữa, nhưng cá trong sông cũng ít đi một nửa.

Ông đi cùng một viên quan nhỏ của phủ trấn thủ, mang theo một tờ chiếu sơn son.

– Quan trấn thủ sắp mừng thọ sáu mươi, – viên quan đọc to trước sân nhà trưởng bản. – Ngài có lời: núi trong địa hạt ngài cai quản mà trở mình làm hại dân, là núi chưa có tên đứng đắn. Nay sai danh sư Lại Văn Khiêm đặt cho núi tên mới là Thọ Vương Sơn, để núi đứng yên, mừng thọ ngài.

Người Pá Lìn đứng nghe, không ai nói gì. Có tiếng một bà cụ trong đám đông chép miệng.

Xuyến bước lên chào danh sư theo lễ của Danh Các, hai bàn tay đặt chéo trước ngực. Ông nhìn cô, nhận ra áo của cô, gật đầu nhẹ.

– Cô ghi được tên thật của núi chưa?

– Thưa danh sư, chưa. Nó quên rồi.

– Thế thì càng dễ, – ông nói. – Núi không có tên thì ta Định. Có tên cũ mà quên thì ta Khắc đè lên. Ba ngày nữa, ngày rằm, ta lên đỉnh.

– Thưa danh sư, đặt tên mới cho một thứ còn đang tìm tên cũ, – Xuyến nói, giọng nhỏ nhưng rõ, – thì nó sẽ đứng yên, nhưng nó không còn là nó nữa. Như Sông Hiền.

Lại Văn Khiêm nhìn cô lâu hơn một chút. Ông không giận, ông chỉ có vẻ như đang nhìn một con suối nhỏ cố cãi với một con sông.

– Sông Hiền không lũ nữa, – ông nói. – Ba nghìn hộ ven sông không còn mất nhà mỗi năm. Cá ít đi một nửa, đúng. Cô muốn giữ cá hay giữ nhà?

Xuyến không trả lời được ngay. Tối ấy, cô không ngủ. Cô ngồi bên bếp lửa nhà trưởng bản, lật cuốn sổ bốn nghìn một trăm mười hai cái tên, và nghe thấy, từ nhà sàn bên cạnh, tiếng một người đàn bà ru con.

— Hết chương 1 —