Tờ thứ tám mươi bảy

Chương 3: Tờ thứ tám mươi bảy

Tháng thứ ba, ba Thuần nhắn vào: ông muốn bay vào Sài Gòn, đường đường chính chính sang nhà gái thưa chuyện, dù cháu chưa viết xong chữ.

Ông Hồ Sỹ Liêm, sáu mươi lăm tuổi, gầy, đen, mặc bộ com lê màu xám có lẽ chỉ mặc vào dịp cưới hỏi, xách theo một cái ống tre dài bằng cánh tay. Ông bước vào tiệm thuốc Bắc trên phố Hải Thượng Lãn Ông, đứng giữa những dãy hộc tủ gỗ dán giấy đỏ, ngửa mặt nhìn từng hộc, môi mấp máy đọc tên thuốc. Ông nội tôi đứng sau quầy, nhìn ông.

Hai ông già cúi chào nhau. Ông Liêm nói: "Dạ thưa cụ, tôi là bố cháu Thuần, ở ngoài Nghệ An vào." Giọng còn đặc hơn giọng con. Ông nội tôi nói: "Mời ông ngồi." Giọng còn lơ lớ hơn mọi ngày. Tôi đứng giữa, chuẩn bị dịch cả buổi.

Rồi ông Liêm mở cái ống tre. Ông rút ra một cuộn giấy, mở ra trên bàn tròn. Đó là một câu đối, hai vế, mực đen trên giấy hồng đơn, chữ Hán viết theo lối chân phương, từng nét vuông vức, mạnh, đẹp như khắc.

– Dạ, quê tôi nghèo, không có lễ chi quý. – Ông Liêm nói. – Tôi viết câu đối này, xin biếu cụ.

Ông nội tôi cúi xuống. Ông đọc, bằng tiếng Quảng, chậm, từng chữ. Ông Liêm nghe một âm lạ, khẽ nghiêng đầu, rồi đọc lại cùng câu ấy bằng âm Hán Việt. Cùng một câu đối, hai giọng đọc vang lên trong tiệm thuốc, một giọng Quảng Đông khàn khàn, một giọng Nghệ An sang sảng, lần lượt từng chữ, như hai người cùng hát một bài bằng hai thứ tiếng.

Tôi không đọc được chữ Hán. Tôi phải hỏi Thuần. Anh ghé tai tôi, giải nghĩa: vế trên nói nước sông Lam chảy ngàn dặm ra biển, vế dưới nói thuyền ở bến Chợ Lớn mở cửa đón con nước. Chữ đầu vế trên là họ Hồ nhà anh, chữ đầu vế dưới là họ Lưu nhà tôi.

Ông nội tôi đứng im rất lâu. Rồi ông đặt tay lên tờ câu đối, như đặt tay lên một vật sống. Ông nói, bằng tiếng Việt, không cần tôi dịch:

– Ông viết chữ đẹp.

– Dạ không dám. – Ông Liêm nói. – Nhà tôi ba đời dạy chữ. Ông nội tôi là ông đồ, dạy chữ Nho cho cả làng. Tới đời tôi thì dạy chữ Quốc ngữ, ngoài giờ viết câu đối Tết giữ nghề. Tới đời thằng Thuần, nó học thuốc, đọc tên thuốc bằng chữ Hán, coi như chưa mất hết gốc.

Ông nội tôi nghe tôi dịch câu ấy. Ông quay sang nhìn Thuần. Rồi ông làm một việc mà cả nhà tôi không ai ngờ.

Ông đi vào buồng trong. Lúc trở ra, trên tay ông là một xấp giấy hồng đơn dày cộm, gấp làm tư, nếp gấp đã mềm. Ông đặt xấp giấy lên bàn, mở từng tờ ra. Tờ thứ nhất, chữ Hỷ xiêu vẹo, nét ngang run như dây phơi. Tờ thứ hai. Tờ thứ mười. Tờ thứ bốn mươi. Tờ nào cũng có một dòng chữ Hán nhỏ xíu ở góc dưới, bằng nét bút của ông nội, ghi ngày tháng. Trên mấy chục tờ đầu, những nét hỏng được ông khoanh lại bằng son đỏ, tờ nhiều tờ ít. Từ tờ năm mươi trở đi, không còn vòng son nào.

Tôi đếm. Tám mươi bảy tờ. Không thiếu tờ nào.

– Ông giữ hết hả ông? – Tôi hỏi bằng tiếng Quảng, giọng run.

Ông nội không trả lời tôi. Ông nói với Thuần, bằng tiếng Việt, từng chữ, chậm như bốc thuốc:

– Tờ đầu, chữ xấu, mà mày không bỏ về. Tờ thứ mười, chữ còn xấu, mà nét không vội. Tờ thứ bốn mươi, chữ được rồi, mà mày vẫn tới. Tao muốn coi mày tới được bao lâu.

Ông lật tới tờ thứ tám mươi bảy, tờ Thuần viết hôm qua. Chữ Hỷ đôi đứng thẳng, hai bên cân nhau, nét ngang giữa vững như đòn gánh.

– Chữ này ra hồn từ tờ năm mươi. – Ông nội nói. – Tờ năm mươi tới tờ tám mươi bảy là tao giữ cho tao coi.

Thuần đứng đó, không nói được câu nào. Ba anh quay đi, lấy tay áo com lê lau mắt, giả như bị bụi thuốc bay vào.

Ông nội tôi cầm cây bút lông, mài mực, kéo tờ giấy hồng đơn mới nhất trên bàn. Ông viết một chữ Hỷ đôi, nhanh, liền nét, đẹp như mọi lần. Rồi ông đưa bút cho Thuần.

– Viết thêm một chữ. Bên cạnh chữ của tao.

Thuần viết. Hai chữ Hỷ đôi đứng cạnh nhau trên một tờ giấy, một chữ của ông già tám mươi tư tuổi, một chữ của thằng trai Nghệ ba mươi tuổi. Không giống nhau. Nhưng đứng cạnh nhau thì nhìn được.

Đám cưới tôi tháng Chạp năm ấy. Cổng nhà dán đôi câu đối của ông Liêm. Giữa cửa tiệm thuốc dán tờ Song Hỷ hai chữ ấy. Khách khứa người Hoa đọc câu đối bằng tiếng Quảng, khách khứa ngoài Nghệ vào đọc bằng Hán Việt. Ai đọc giọng nấy, chẳng ai cần tôi dịch. Có ông chú họ bên nội hỏi đùa sao con gái nhà họ Lưu lại đi lấy một thằng nói tiếng mà cả nhà nghe không ra. Ông nội tôi đáp, bằng tiếng Quảng, đủ to cho cả bàn nghe: nghe không ra thì ngồi đọc câu đối, chữ thì ai cũng đọc ra.

Tối hôm cưới, tôi thấy ông nội ngồi một mình ở cái bàn tròn sau quầy. Trước mặt ông không phải ấm Thiết Quan Âm, mà là một cái tô sứ lớn, đựng nước chè xanh vàng sánh. Ông uống một ngụm, nhăn mặt vì chát, rồi uống thêm ngụm nữa.

– Ngon không ông? – Tôi hỏi.

Ông nội đặt tô xuống. Ông nói bằng tiếng Việt, mà là một thứ tiếng Việt tôi chưa nghe ông nói bao giờ, sai giọng, lơ lớ, cố bắt chước một cái giọng không phải của mình:

– Ngon. Mát. Uống chừ là vừa.

— Hết —