Lần phiên dịch đầu tiên

Chương 1: Lần phiên dịch đầu tiên

– Nó nói cái gì? – Ông nội hỏi tôi bằng tiếng Quảng, mắt không rời khỏi người thanh niên đang đứng khúm núm trước quầy thuốc.

– Ảnh nói ảnh chào ông, ảnh tên Thuần, ảnh quê Nghệ An. – Tôi dịch.

– Nó nói cả tràng dài vậy mà chỉ có vậy thôi hả?

Thật ra Thuần nói: "Dạ thưa ông, con là Hồ Sỹ Thuần, quê con ở Đô Lương, Nghệ An, con vô trong ni học đã sáu năm, chừ con làm ở phòng khám đông y bên đường Trần Hưng Đạo, con thương Nhiên đã ba năm, hôm ni con xin phép ông cho con tới thưa chuyện." Anh nói một hơi, giọng Nghệ đặc quánh như bát chè xanh nấu, chữ "ni" chữ "chừ" rơi lộp độp như mưa trên mái tôn. Ông nội tôi tám mươi tư tuổi, sống ở Chợ Lớn sáu mươi năm, nghe tiếng Việt Sài Gòn còn chưa sõi, nghe giọng Nghệ thì chịu.

Tôi dịch thêm một câu: "Ảnh xin phép ông cho ảnh tới nói chuyện." Ông nội gật đầu, rồi lắc đầu, rồi quay vào trong bốc thuốc tiếp, không nói thêm gì.

Tiệm thuốc Bắc nhà tôi nằm trên phố Hải Thượng Lãn Ông, mặt tiền hẹp, sâu hun hút, ba mặt tường là những dãy hộc tủ gỗ, mỗi hộc dán một mảnh giấy đỏ ghi tên vị thuốc bằng chữ Hán. Mùi cam thảo, mùi quế chi, mùi đương quy ngai ngái quyện vào nhau đặc quánh, đứng trong tiệm mười phút là áo quần thơm cả ngày. Ông nội đứng quầy từ năm hai mươi tuổi. Ông bốc thuốc bằng cái cân tiểu ly bằng đồng, không cần nhìn hộc, tay với là đúng.

Tôi là Lưu Gia Nhiên, hai mươi bảy tuổi, cháu đích tôn duy nhất, vì ba tôi chỉ có mình tôi. Tôi nói ba thứ tiếng: tiếng Quảng ở nhà, tiếng Việt ở ngoài, tiếng Anh ở công ty. Ba năm nay tôi học thêm thứ tiếng thứ tư mà không trường nào dạy: tiếng Nghệ.

Má tôi biết chuyện tôi với Thuần từ năm đầu, chỉ thở dài: "Ông nội con khó, con biết rồi đó." Ba tôi không nói gì, ba tôi xưa nay ít khi nói gì trước mặt ông nội. Họ hàng bên nội thì đã có sẵn một danh sách những cậu con trai nhà người Hoa quen biết ở Chợ Lớn, nhà này bán vải ở chợ Bình Tây, nhà kia làm xưởng nhựa, đứa nào cũng biết nói tiếng Quảng, đứa nào ông nội cũng gật gù được. Tôi gạt hết. Cho tới lúc dắt Thuần về, tôi vẫn không biết ông nội sẽ nói gì.

Buổi thưa chuyện đầu tiên diễn ra ở cái bàn tròn sau quầy, nơi ông nội pha trà mỗi chiều. Ông pha Thiết Quan Âm trong cái ấm đất nhỏ bằng nắm tay, rót ra những cái chén bằng hạt mít. Thuần ngồi đối diện, lưng thẳng, hai tay đặt lên đầu gối. Anh mang theo một gói chè xanh tươi từ quê gửi vào, lá còn xanh mướt, gói trong lá chuối.

– Cái gì đây? – Ông nội hỏi.

Thuần nói: "Dạ chè quê con, nấu nước uống mát lắm ông, ngoài nớ nhà mô cũng có một nồi." Tôi dịch: "Trà quê ảnh, nấu nước uống."

Ông nội cầm một lá lên, vò, ngửi, rồi đặt xuống.

– Lá trà tươi nấu nguyên lá? Như nấu canh rau?

– Dạ.

Ông nội không nói gì. Ông rót cho Thuần một chén Thiết Quan Âm. Thuần uống một ngụm, nhăn mặt vì đắng, rồi cố nuốt, rồi khen ngon. Ông nội thấy hết.

Rồi ông hỏi, bằng tiếng Việt lơ lớ của ông, chậm, rõ, cố ý để Thuần nghe được:

– Nhà mày làm cái gì?

– Dạ bố con dạy học cấp hai, về hưu rồi. Mạ con làm ruộng. Ngoài giờ bố con viết câu đối Tết cho người trong làng.

Tôi dịch. Ông nội nghe chữ "viết câu đối", mắt khẽ nheo lại. Ông hỏi tiếp:

– Mày biết chữ Hán không?

– Dạ con học Đông y, con đọc được tên vị thuốc, đọc được sách thuốc. Viết thì… con viết chưa đẹp.

Ông nội đứng dậy, đi tới quầy, rút từ hộc bàn ra một tờ giấy hồng đơn, một cây bút lông, một thỏi mực, một cái nghiên đá đã mòn lõm. Ông đặt cả lên bàn trước mặt Thuần.

– Viết chữ Song Hỷ. Viết ra hồn thì nói chuyện cưới. Viết không ra hồn thì về.

Tôi không cần dịch câu ấy. Thuần hiểu.

Cái nghiên đá ấy tôi biết từ nhỏ. Nó đen, mặt mòn lõm xuống thành một lòng chảo nông, một góc sứt. Ông nội không cho ai đụng vào, kể cả ba tôi. Tôi từng hỏi sao không mua cái mới, ông chỉ nói: "Cái này mài mực thơm hơn."

Anh mài mực. Anh cầm bút. Chữ Hỷ đôi, hai chữ Hỷ đứng cạnh nhau, chung một nét ngang dài ở giữa, mười hai nét mỗi bên. Tôi đã thấy ông nội viết chữ ấy cả trăm lần, cho thiệp cưới của hàng xóm, cho đám cưới ba má tôi, nét nào cũng đứng thẳng như cột nhà. Chữ của Thuần ra một hình thù xiêu vẹo, bên trái to, bên phải nhỏ, nét ngang ở giữa run như sợi dây phơi trong gió.

Ông nội cầm tờ giấy lên, nhìn một giây, rồi gấp làm tư, bỏ vào túi áo.

– Về.

— Hết chương 1 —