Thư thứ tư đến thư thứ sáu

Chương 2: Thư thứ tư đến thư thứ sáu

Thục nương,

Ba ngày này các đại thần Đan Ly sang dịch quán bàn với Lư đại nhân, mỗi ngày hai buổi. Ông Ba Lệ Tô ngồi giữa, dịch qua dịch lại. Mọi việc có vẻ thuận. Chuyện bến đò, chuyện thuế, chuyện cá, bên kia đều gật. Lư đại nhân vui lắm, tối qua còn bảo ta mở một vò rượu mang theo từ nhà.

Ta thì học thêm được nhiều chữ. Ta làm một cái mẹo: tối nào cũng viết lại những tiếng ta nghe ở buổi bàn mà nghe lặp nhiều lần, ghi theo âm. Sáng ra hỏi A Lộ. Thằng bé này sáng dạ lắm. Nó không biết chữ, nhưng hễ ta đọc một tiếng thì nó làm động tác cho ta hiểu. Có tiếng nó phải nghĩ lâu, có tiếng nó lắc đầu không biết vì là chữ của nhà quan.

Hôm nay nó dạy ta "tà-ra". Nó dắt ta ra đầu kênh, chỉ vào bờ kênh, rồi dậm chân lên bờ kênh. Tà-ra là cái bờ.

Lư đại nhân thì vẫn dặn ta đứng sau, đừng mở miệng. Tối qua uống rượu, ông kể chuyện lần đi sứ thứ hai, sang một nước phía tây. Phó sứ khi ấy là một người trẻ, giỏi chữ, hay nói. Giữa buổi chầu, người ấy chen lời sửa một câu của thông ngôn bên kia, sửa đúng, nhưng làm vua nước ấy mất mặt trước triều thần. Hoà ước không ký được, đoàn bị giữ lại bốn tháng mới cho về. Ông kể xong, nhìn ta, rót thêm cho ta một chén mà không nói gì nữa. Ta hiểu ông dặn gì.

Chữ hôm nay: tà-ra, là bờ sông.

Thục nương,

Hôm nay ta mất ngủ. Ta viết thư này lúc canh ba.

Trong buổi bàn chiều nay, có một câu ông Ba Lệ Tô dịch cho đại thần bên kia nghe, mà ta nghe được trọn từng tiếng. Ta đã ghi lại theo âm, đọc lên cho nàng xem, dù nàng không hiểu: "ô-pa... tà-ra... nam... Đan Ly". Ông ta đang dịch câu quốc thư "lấy giữa dòng sông làm ranh". Vậy mà trong câu ông ta nói, ta không nghe thấy chữ nào giống "giữa". Ta chỉ nghe "con sông", "bờ", "nam". Bờ nam sông Ngân Thủy là đất nhà mình.

Nếu ta nghe đúng, câu ấy sang tiếng Đan Ly đã thành "lấy bờ nam sông làm ranh". Cả con sông, bến đò, bãi bồi, chỗ thả lưới, đều thuộc Đan Ly. Hai bên ký hai bản, mỗi bản một thứ tiếng. Bản tiếng nhà mình thì đúng. Bản tiếng Đan Ly thì khác. Mai sau dân hai bờ cãi nhau, mỗi bên giơ một bản ra, bên nào cũng có ấn của cả hai vua. Thế là có cớ đánh nhau.

Ta không dám chắc. Ta học chữ của một đứa bé bán bánh có mấy ngày. Có khi tiếng Đan Ly nói "giữa" theo kiểu khác mà ta không biết.

Ta chưa nói với Lư đại nhân. Ông đang vui, mà nói ra thì ông sẽ hỏi ta lấy gì làm bằng. Ta chưa có gì.

Chữ hôm nay: không có. Ta còn đang đợi một chữ.

Thục nương,

Sáng nay ta ra cổng sớm hơn mọi khi. A Lộ chưa tới, ta ngồi chờ. Nó tới, ta mua hết cả rổ bánh của nó, mười hai cái, rồi bảo nó ngồi xuống với ta.

Ta đặt một cái bát nước lên đất, đặt một chiếc đũa nằm ngang qua giữa miệng bát, chia bát nước làm hai nửa. Rồi ta chỉ vào chiếc đũa. Thằng bé nhìn mãi, rồi vỗ đùi, nói "ka-ni". Ta chỉ vào mép bát. Nó nói "tà-ra". Ta lại chỉ vào chiếc đũa nằm giữa. Nó nói "ka-ni", nói rất to, như sợ ta không nghe.

Ka-ni là giữa.

Trong cả sáu buổi bàn, ta chưa từng nghe ông Ba Lệ Tô nói chữ "ka-ni" một lần nào.

Ta về dịch quán, xin gặp Lư đại nhân, kể hết. Ông nghe xong, ngồi im rất lâu. Rồi ông hỏi ta: phó sứ dám đánh cược cả hoà ước vào mấy chữ học của một thằng bé bán bánh sao? Nếu phó sứ nghe sai, đứng giữa điện mà tố thông ngôn của người ta gian, thì không chỉ hoà ước tan, mà đầu của cả hai ta cũng không chắc giữ được.

Ta không có câu gì đáp. Ông nói đúng.

Nhưng ông cũng không bảo ta im. Ông chỉ nói: ngày kia là ngày ký, phó sứ còn hai ngày, tự nghĩ lấy cách.

Chữ hôm nay: ka-ni, là giữa.

— Hết chương 2 —