Thư thứ nhất đến thư thứ ba

Chương 1: Thư thứ nhất đến thư thứ ba

Thục nương,

Đoàn tới kinh đô nước Đan Ly chiều hôm qua, sau bốn mươi mốt ngày đường. Ta viết thư này dưới mái hiên dịch quán, trời nóng như giữa tháng sáu nhà mình dù ở đây đang là tháng chạp. Tường dịch quán quét vôi trắng, cổng sơn đỏ, ngoài sân có một cây gì lá như lá dừa mà thân lùn, quả chín từng chùm màu cam. Người hầu bảo ăn được, ta chưa dám ăn.

Chánh sứ Lư đại nhân mệt vì đường xa, nằm từ chiều chưa dậy. Ông năm mươi chín tuổi rồi, lần này là lần đi sứ thứ ba. Ông bảo ta: việc của phó sứ là chép, là nhớ, là đứng sau lưng chánh sứ mà không để ai thấy mình đang nghe.

Ta nghe thì nghe được, nhưng hiểu thì chẳng hiểu gì. Cả đoàn hai mươi ba người, không một ai biết tiếng Đan Ly. Mọi lời qua lại đều nhờ ông thông ngôn tên là Ba Lệ Tô, người của triều Đan Ly cử sang. Ông ta nói tiếng nhà mình khá sõi, giọng hơi cứng như người Quảng Lĩnh, ăn mặc chỉn chu, lúc nào cũng cười.

Nàng dặn ta đi sứ thì học lấy vài câu tiếng người ta, để đến nơi nào cũng xin được bát nước. Ta nhớ rồi. Sáng nay có thằng bé chừng chín, mười tuổi, đứng ngoài cổng dịch quán bán bánh, cái bánh mỏng tròn như bánh đa nhưng mềm, nướng trên chảo đất, rắc vừng. Ta mua hai cái, nó chỉ vào cái bánh, nói "mun". Ta chỉ vào cái bánh, nói "mun". Nó cười ngặt nghẽo, rồi sửa giọng cho ta, phải kéo dài ra, "muun".

Chữ hôm nay: muun, là cái bánh.

Thục nương,

Hôm nay chưa vào chầu. Lễ bộ Đan Ly báo phải chờ ba ngày cho quốc vương chọn ngày tốt.

Thằng bé bán bánh tên là A Lộ. Nó đứng ở cổng từ sáng sớm đến trưa. Ta ra mua bánh, nó dạy ta thêm mấy chữ. Nó chỉ vào cái chum nước dưới gốc cây, nói "sa-ri". Ta hỏi lại bằng tay, chỉ vào trời mưa, chỉ vào giếng, chỉ vào chén trà, nó đều lắc đầu, chỉ có cái chum là gật. Hoá ra "sa-ri" là nước để uống, còn nước sông nước biển là chữ khác.

Lư đại nhân thấy ta ngồi xổm ngoài cổng học chữ với trẻ con, khẽ lắc đầu, nói phó sứ thiên triều mà ngồi đất với đứa bán bánh thì coi sao được. Ta vâng dạ, nhưng chiều lại ra.

Việc chính của đoàn, ta chép lại cho nàng hiểu, để sau này con mình lớn còn đọc. Giữa nhà mình và Đan Ly có con sông Ngân Thủy chảy dài hơn hai trăm dặm. Mấy chục năm nay hai bên cứ tranh nhau bãi bồi, bến đò, chỗ thả lưới. Năm ngoái có hai làng đánh nhau, chết bốn người. Triều ta muốn ký hoà ước: lấy giữa dòng sông làm ranh, bên nào giữ nửa bên ấy, đò của ai thì ai thu thuế, cá thì đánh chung. Quốc thư đã viết như thế, Lư đại nhân giữ trong hộp gấm.

Nàng còn nhớ ông lái đò bến Hạ ở đầu làng mình không, cái ông chân thọt hay cho trẻ con đi nhờ không lấy tiền. Năm ngoái ông chèo sang bờ bên kia đón khách, bị lính Đan Ly giữ thuyền ba ngày, nói thuyền ông đậu vào nửa sông của họ. Lúc đi, ta có ghé bến chào ông. Ông bảo: quan đi thì nói giùm, sông thì nước chảy cả hai bờ, chia làm sao cho người chèo đò còn sống được. Câu ấy ta chép vào đầu cuốn sổ đi sứ.

Chữ hôm nay: sa-ri, là nước uống.

Thục nương,

Hôm nay vào chầu lần đầu. Điện Đan Ly không có mái ngói, mà lợp bằng thứ lá dày như lá cọ, lớp nọ chồng lớp kia, mát lạnh như vào hang. Quốc vương chừng ngoài bốn mươi, gầy, mặc áo trắng, đội mũ vàng hình búp sen. Ông ta ngồi trên một cái sập thấp, hai bên là đại thần, bên tả có một ông tướng to lớn, râu quai nón, ai cũng gọi là Đại tướng Ca La.

Lư đại nhân đọc quốc thư. Ông Ba Lệ Tô dịch sang tiếng Đan Ly. Quốc vương nghe, gật đầu, nói một tràng. Ông Ba Lệ Tô dịch lại: quốc vương đồng ý về đại thể, xin ba ngày để các đại thần bàn chi tiết.

Ta đứng sau Lư đại nhân, như ông dặn, chép từng câu. Ta không hiểu gì, chỉ nghe được tiếng "sa-ri" ở đâu đó, và mấy lần nghe một chữ cứ lặp lại, nghe như "ô-pa".

Tan chầu, Đại tướng Ca La đi ngang qua đoàn mình, nhìn Lư đại nhân rồi cười một tiếng, nói gì đó với tướng dưới quyền. Ông Ba Lệ Tô bảo đại tướng khen sứ đoàn nhà mình lễ phép. Ta không biết sao, nhưng tiếng cười ấy không giống tiếng khen.

Tối, ta hỏi A Lộ "ô-pa" là gì. Nó chạy ra đầu ngõ, chỉ về phía con kênh lớn chảy qua thành. Ô-pa là con sông.

Chữ hôm nay: ô-pa, là con sông.

— Hết chương 1 —