Canh năm

Chương 3: Canh năm

Người cầm gàu là lão Hy, thợ đóng thùng. Khương kéo được lão ra, lăn lão xuống đất, đè tấm chăn ướt lên người lão cho tắt lửa trên áo. Lão rên, hai cánh tay phồng rộp, râu tóc cháy xém. Lão còn sống.

Một người đàn bà chạy tới với bát nước mắm, định đổ lên cánh tay lão Hy cho đỡ rát. Khương giữ tay bà ta lại. Anh bảo hai đứa phu khiêng lão ra bờ sông, để hai cánh tay lão ngâm dưới nước mát, ngâm cho đến khi nào lão thôi rên mới được nhấc lên, không bôi gì, không chọc vỡ chỗ phồng. Người đàn bà nhìn anh như nhìn kẻ điên, nhưng thằng Lép đã khiêng lão Hy đi rồi.

Khương đứng dậy, đứng giữa đám đông đang hoảng loạn trước cửa kho, và anh gào bằng cái giọng mà anh vẫn dùng trên đội hình, giọng phát ra từ bụng chứ không phải từ cổ họng:

– Không ai tạt nước vào dầu! Nước vào dầu là dầu bắn lên! Ai có thùng, có thúng, ra bờ sông xúc cát! Xúc đất! Cát đổ lên dầu! Ai có chăn, có chiếu, nhúng nước, trùm lên vò!

Có lẽ vì cái giọng ấy. Có lẽ vì cột lửa vừa trùm lên lão Hy, mọi người đều đã thấy. Người ta quay lại nghe. Hai tên lính kho buông giáo xuống. Dãy người chuyền nước quay ngược lại, thành dãy người chuyền cát, từ bờ sông lên, thúng nọ chuyền thúng kia.

Khương lao vào chái sau kho. Vò dầu bị vỡ đang cháy trên nền đất, dầu chảy loang thành một vũng lửa lan dần về phía những vò khác. Anh đổ cát lên mép vũng lửa trước, chặn đường chảy của dầu, rồi đổ dần vào giữa. Ba đứa phu theo anh, đổ cát, đổ đất, trùm chiếu ướt lên những vò còn nguyên đang nóng rực. Khói đen đặc sệt, cay xè cả mắt. Anh lấy vạt áo nhúng nước, buộc ngang mũi, bảo tụi nó làm theo, cúi thấp xuống, thở sát mặt đất.

Mái chái sau sụp xuống một nửa. Anh kéo thằng Lép ra kịp, nó vừa ở bờ sông chạy lên với một thúng cát. Nó mười lăm tuổi, vừa khóc vừa tiếp tục xúc.

Lửa trong kho tắt dần vào lúc trống canh năm vang lên ở chòi canh đầu bến. Những vò dầu còn lại nằm im dưới lớp chiếu ướt và cát. Dãy chái bếp phía sau phố cháy mất bảy gian, nhưng lửa không vượt qua được dãy kho. Phía đầu phố, nơi gió nồm đã đẩy lửa đi suốt canh hai, lửa dừng lại ở mép đống đổ nát của nhà bà Tám, căn thứ tư cháy rụi, căn thứ sáu chỉ sém mái.

Khi trời hửng, Khương ngồi bệt xuống bậc đá bến sông. Hai bàn tay anh phồng rộp, vai rát bỏng, mắt đỏ như than. Anh nhìn lên dãy phố. Mười một căn nhà cháy. Một căn bị dỡ.

Anh không biết mình đã đúng hay sai. Nếu không dỡ nhà bà Tám, lửa có vượt qua căn thứ năm trong lúc gió nồm còn thổi không? Có, anh nghĩ, chắc chắn có. Nó đã ngừng lại ở mép đống đổ nát. Anh đã thấy nó ngừng. Nhưng rồi gió đổi, và lửa tìm được một đường khác mà anh không thấy. Anh đã cứu được đầu phố bằng căn nhà của bà Tám, và suýt mất cả phố vì một dãy chái bếp lợp lá.

Dưới mép nước gần đó, lão Hy vẫn ngồi ngâm hai cánh tay, thằng Lép ngồi cạnh múc nước dội lên vai lão. Lão thôi rên từ lúc nào. Chỗ phồng trên cánh tay lão vẫn đỏ, nhưng không loang rộng thêm. Lão nhìn Khương đi qua, nói giọng khàn đặc rằng cả đời lão đóng thùng đựng dầu, chưa ai bảo lão dầu cháy thì đừng tạt nước. Rồi lão cười, cái cười méo xệch vì râu cháy mất một nửa, bảo từ nay lão đóng thêm thùng đựng cát, bán cho mỗi nhà trong phố một cái, đặt ở chái bếp.

Ông phường trưởng Vũ Đắc đi xuống bến. Ông đứng trước mặt anh một lúc, áo dài lấm tro, mặt hốc hác như già thêm mười tuổi.

– Quan thương chính cho người hỏi tên mày. – Ông nói. – Quan bảo mày giữ được kho dầu của quan, có thưởng.

Khương không đáp. Ông Vũ Đắc đứng thêm một lúc. Rồi ông nói, giọng nhỏ hẳn đi:

– Nhà bà Tám, phường sẽ lo dựng lại. Tao đứng ra quyên tiền. Tao nói với quan.

Ông đi rồi, Khương mới đứng dậy, đi dọc bến. Ở cuối bến, dưới gốc đa, bà Tám Sứ ngồi đó. Bà ngồi suốt đêm, đầu tóc rối bời, áo ướt sũng tới ngực. Trước mặt bà, ngâm nửa mình dưới mép nước, dựa vào rễ cây đa là tấm cửa bức bàn bằng gỗ lim. Con cá chép đang nhảy qua sóng, vây đuôi xòe ra như chiếc quạt. Một góc khung cửa sém đen một vệt nhỏ. Còn lại nguyên vẹn.

Khương ngồi xuống cạnh bà. Anh không biết nói gì. Ở thời của anh, sau mỗi đám cháy, anh luôn có cấp trên lo phần nói chuyện với chủ nhà.

Bà Tám không nhìn anh. Bà đưa tay vuốt lên con cá chép, từ đầu xuống đuôi, chậm, như mỗi sáng bà vẫn lau nó.

– Ông ấy chạm cái vảy thứ một trăm thì bị dao cứa vào tay. – Bà nói. – Cái vảy ấy có một vết máu, lau mãi không đi. Tao vẫn tìm thấy nó, chỗ gần đuôi đây này.

Bà chỉ cho anh. Một cái vảy cá, sẫm hơn những cái khác một chút.

Rồi bà quay sang, nhìn anh lần đầu tiên từ lúc anh tới.

– Mai mày có gánh nước không, Vẹt?

– Có ạ.

– Thì gánh lên đây. – Bà chỉ về phía đống đổ nát, nơi còn bốc lên những sợi khói mỏng. – Phường dựng nhà, phải có nước trộn vữa. Tao phải dựng xong trước Tết, mà cái cửa này thì phải có chỗ mà lắp vào.

— Hết —