Canh hai

Chương 1: Canh hai

Mùi khói đến trước tiếng mõ.

Khương mở mắt trong bóng tối, mũi ngửi thấy cái mùi mà mười một năm đi chữa cháy anh không bao giờ lẫn được: mùi gỗ già bén lửa, ngọt khét, lẫn với mùi sáp ong cháy. Anh bật dậy khỏi manh chiếu trải dưới gầm cầu tàu, nơi thằng Vẹt vẫn ngủ. Đầu anh còn nặng. Chín ngày rồi, mỗi lần tỉnh giấc anh vẫn phải mất một nhịp thở để nhớ ra mình đang ở đâu.

Ở đây là phố cảng Hiến Châu, ven một con sông rộng, thuyền buôn các xứ đậu kín bến, hai dãy nhà gỗ nối nhau chạy dọc bờ sông gần một dặm. Thằng Vẹt là phu gánh nước, mười tám tuổi, không cha không mẹ, sáng sáng gánh nước sông lên cho các nhà trong phố, mỗi đôi thùng một đồng. Còn Hà Duy Khương, ba mươi bốn tuổi, thượng úy cảnh sát phòng cháy chữa cháy ở Hà Nội, thì nhớ được lần cuối là đang leo thang dây vào một căn nhà ống ở phố cũ, khói đen đặc, tấm sàn gỗ dưới chân sụp xuống.

Anh chạy lên bờ. Lửa đã bùng ở cuối phố, chỗ lò nến nhà họ Tạ. Ngọn lửa liếm lên mái lá chái sau, bò sang mái ngói nhà bên, gió nồm từ sông thổi ngược vào phố, đẩy tàn lửa bay lên trời như đàn đom đóm đỏ.

Tiếng mõ nổi lên. Rồi tiếng thanh la. Rồi tiếng người. Đàn ông chạy ra với gàu, với thùng, đàn bà ôm con chạy ra bến. Ông phường trưởng Vũ Đắc, áo dài vội cài lệch khuy, đứng giữa phố hô xếp hàng chuyền nước. Người ta xếp thành một dãy dài từ bến sông lên, gàu nọ chuyền gàu kia, tạt vào mái nhà đang cháy.

Khương đứng nhìn ba hơi thở. Rồi anh nghe tiếng trẻ con khóc trên gác căn thứ hai, căn sát lò nến.

Cầu thang gỗ trong nhà đã bén lửa. Một người đàn bà đứng ở cửa sổ gác, ôm đứa bé, gào xuống đường. Người dưới phố đứng nhìn lên, không ai dám vào. Khương giật một cái thang tre dựng ở chái hàng xén bên cạnh, chạy tới, dựng vào tường dưới cửa sổ. Anh trèo lên, khói từ cửa sổ cuộn ra đen đặc, anh cúi đầu thấp dưới luồng khói, đưa tay ra.

– Đưa con cho con! Rồi bà quay lưng lại, bước xuống thang, con đỡ!

Người đàn bà đưa đứa bé ra. Anh kẹp nó vào nách, tụt xuống ba bậc, trao cho một người đứng dưới, rồi trèo lên lại. Người đàn bà ấy run đến nỗi không đặt nổi chân lên thang. Anh đặt từng bàn chân bà lên từng bậc, nói đều đều như dỗ trẻ con: chân phải, bậc dưới, chân trái, bậc dưới. Khi bà chạm đất thì mái căn thứ hai sụp xuống sau lưng anh, tàn lửa trút xuống vai như mưa.

Anh nhảy xuống, phủi lửa trên áo. Thằng Lép, đứa phu nhỏ nhất dưới gầm cầu tàu, đứng há hốc miệng nhìn anh. Khương không có thời gian để nhìn lại nó. Anh đã tính xong.

Gió nồm thổi chừng cấp ba, cấp bốn, đẩy lửa về phía đầu phố, ngược chiều với bến. Nhà gỗ ở đây sát vách nhau, mái chồng lên mái, cột kèo khô sau ba tháng nắng. Lửa sẽ đi nhanh hơn người chạy bộ. Một dãy gàu nước từ bến sông lên thì chỉ làm ướt được cái mái ngay trước mặt. Trong đầu anh, như trong những buổi diễn tập, hiện ra một tấm bản đồ: lửa từ lò nến, trong một canh sẽ ăn hết mười căn nhà, rồi đến khu nhà kho đầu phố của quan thương chính, nơi chứa hàng trăm vò dầu lạc chờ xuống thuyền. Nếu lửa vào được chỗ đó, cả phố Hiến Châu sẽ thành một cái lò.

Ở thời của anh, có xe thang, có vòi rồng, có bình bọt. Ở đây, chỉ có một cách mà người ta đã dùng từ hàng nghìn năm trước khi có vòi rồng: dỡ trước những căn nhà chưa cháy, tạo một dải trống giữa lửa và phần phố còn lại. Lửa không có gì để ăn thì dừng.

Anh chạy lên đầu dãy chuyền nước, tìm ông phường trưởng.

– Thưa ông, gàu nước không chặn được đâu. Phải dỡ nhà phía trước lửa. Hai căn, cách lửa bốn căn. Dỡ bây giờ thì kịp.

Ông Vũ Đắc nhìn thằng phu gánh nước như nhìn một con chó dại.

– Dỡ nhà người ta khi chưa cháy? Mày điên à? Ai đền?

Khương không trả lời. Anh đếm từ chỗ lửa. Một, hai, ba, bốn. Căn thứ năm là tiệm đồ sứ nhà bà Tám. Căn thứ sáu là gian nhà ngang bằng gỗ của kho thương chính, sát vách dãy kho dầu. Hai căn ấy, nếu dỡ đi, sẽ để lại một khoảng trống rộng chừng bốn sải, bên kia là bức tường gạch của nhà thờ họ Lưu. Đủ để lửa không nhảy qua, nếu gió không mạnh thêm.

Tiệm bà Tám Sứ là căn mà sáng nào anh cũng gánh nước tới. Bà góa, sáu mươi tuổi, bán bát đĩa, ấm chén. Ngay sáng đầu tiên thằng Vẹt tỉnh dậy trong cái đầu mới, bà đã gọi anh vào uống bát nước chè, chỉ cho anh tấm cửa bức bàn ở gian giữa. Trên đó chạm một con cá chép đang nhảy qua sóng, vây đuôi xòe ra như chiếc quạt, vảy cá khắc tỉ mỉ từng cái một. Chồng bà chạm nó năm hai người cưới nhau, bà nói. Ông chạm ròng rã ba tháng mùa mưa. Ông mất mười hai năm rồi, bà vẫn lau nó mỗi sáng.

Khương đứng trước cửa tiệm. Lửa đã ăn sang căn thứ hai. Tiếng ngói nổ lách tách, tiếng xà gỗ gãy răng rắc. Bà Tám đứng ở bậc cửa, hai tay ôm một chồng bát, mặt trắng bệch dưới ánh lửa.

Anh cầm lấy một cây sào móc ai đó vứt ven đường.

Bà Tám thấy cây sào, thấy mắt anh, và bà hiểu. Bà buông chồng bát xuống đất. Bát vỡ loảng xoảng. Bà quỳ sụp xuống trước tấm cửa chạm cá chép, dang hai tay ra.

– Vẹt ơi. – Bà nói, giọng không la, không khóc. – Mày dỡ thì dỡ cả tao.

— Hết chương 1 —