Con lợn nái và tấm chiếu

Chương 1: Con lợn nái và tấm chiếu

Ở nhà.

Bà Trình bán con lợn nái vào phiên chợ mười sáu. Con lợn đã đẻ cho bà bốn lứa, lứa nào cũng mười con. Lái lợn trả bốn quan hai tiền, bà đòi bốn quan rưỡi, cãi nhau mất nửa buổi rồi lấy bốn quan ba. Bà buộc tiền vào ruột tượng, thắt chặt hai vòng quanh bụng, rồi đi thẳng ra bãi cói ngoài đê cắt một bó cói non.

Ba đêm sau đó, làng Cói Bùi nghe tiếng khung dệt nhà bà Trình kẽo kẹt đến gà gáy.

Con trai bà, Trình Văn Lộc, hai mươi ba tuổi, đỗ thi Hương năm ngoái, hạng áp chót. Cả làng ba trăm năm mới có người đỗ Hương. Ông lý mổ một con gà mừng, ông đồ dạy Lộc khóc mất một buổi. Nhưng đỗ Hương rồi thì phải lên kinh thi Hội, mà lên kinh thì phải có tiền đi đường, tiền trọ, tiền mua giấy mực, và phải mang theo lều chõng vào trường thi, vì trường thi chỉ là một bãi đất trống quây rào, thí sinh tự dựng lều mà ngồi viết ba ngày.

Nhà khá giả thì thuê người khuân lều vải, chõng tre, đệm bông. Bà Trình không có tiền cho những thứ ấy. Bà có cói và có đôi tay.

Tấm chiếu bà dệt cho con không giống chiếu bán ở chợ. Bà dệt dày gấp đôi, sợi cói chẻ nhỏ, xe săn, nén chặt từng hàng bằng cái go gỗ đến nỗi soi lên đèn không thấy lọt ánh sáng. Bà dệt kiểu ấy theo cách ông ngoại Lộc dạy bà hồi bé, ngày ông còn là người đắp đê giỏi nhất vùng. Hồi đó làng Cói Bùi không đắp đê bằng đất nện như các làng trên. Người ta đóng hai hàng cọc tre, đan cói dày như thế này giữa hai hàng cọc, rồi mới đổ đất. Nước lũ vào, đất thấm nước nhão ra, nhưng tấm cói giữ đất lại, đê mềm mà không vỡ.

– Mang đi mà nằm. – Bà nói khi buộc tấm chiếu cuộn tròn sau lưng con. – Mưa thì lấy che. Chiếu này đội lên đầu còn kín hơn mái tranh nhà mình.

Lộc nhìn mẹ. Anh muốn nói gì đó, nhưng bà đã quay đi, kéo cái quang gánh ra ngõ.

– Đi đi. Đi muộn lỡ đò.

Ở kinh.

Từ Cói Bùi lên kinh thành Vĩnh Đô, đi bộ mười sáu ngày. Lộc tới nơi còn hai mươi ngày nữa mới vào trường thi. Quán trọ gần trường thi giá đã tăng gấp ba, anh phải ra tận xóm bến Sông Rạch, thuê một góc gác xép trên kho muối, đêm nằm nghe chuột chạy.

Tiền bốn quan ba của mẹ, đi đường mất hơn một quan, giấy mực mất một quan. Còn lại không đủ ăn tới ngày yết bảng. Lộc ngồi ở đầu bến, kê cái hòm sách làm bàn, viết thư thuê cho phu khuân vác. Một lá thư năm đồng. Người ta đọc, anh viết, phần lớn là thư gửi về quê, hỏi lúa má thế nào, mẹ ốm đã đỡ chưa, gửi kèm mấy tiền. Một ngày anh viết được mười lăm lá.

Một hôm có một đoàn nho sinh đi ngang bến, áo the lụa, quạt giấy. Người đi đầu dừng lại, cúi nhìn tấm chiếu cói Lộc trải dưới đất ngồi.

– Thi Hội mà mang chiếu cói vào trường? – Gã cười, giọng phủ Đông, câu nào cũng như hát. – Diêu Tử Kỳ tôi thi ba khoa, chưa thấy ai nằm chiếu cói trong lều thi. Huynh đài định ngủ hay định bán chiếu?

Mấy người đi sau cười theo. Lộc không ngẩng đầu, chấm mực viết tiếp lá thư đang dở cho một bà bán cá. Bà bán cá thì không cười. Bà nhìn tấm chiếu, rồi nhìn Lộc.

– Chiếu này mẹ cậu dệt à? – Bà hỏi.

– Dạ.

– Ừ. – Bà nói, rồi không nói thêm gì nữa. Lúc trả tiền, bà trả bảy đồng thay vì năm.

— Hết chương 1 —