Khung cửi bà Thoi

Chương 2: Khung cửi bà Thoi

Từ trấn Sơn Nam lên làng Vạn Thượng mất một ngày thuyền ngược sông. Một ngày ấy, Đũi và Kiêu cãi nhau mười bảy lần. Đũi đếm.

Lần thứ nhất, về chuyện ai ngồi đầu thuyền. Lần thứ ba, về chuyện tơ Vạn Thượng sợi to hay sợi nhỏ hơn tơ làng Cổ Đô. Lần thứ bảy, về chuyện con phượng có đầu thì quý hơn hay con phượng có đuôi thì quý hơn. Lần thứ mười hai, về chuyện ông nội ai sai trong trận cãi nhau năm mươi năm trước, mà cả hai đều không biết trận cãi nhau ấy về chuyện gì.

Bà Chánh Thất ngồi trong mui, lâu lâu cười khúc khích, rồi lại nhắm mắt nhấp trà.

Lần thứ mười lăm, chiếc thuyền chòng chành vì Kiêu đứng phắt dậy cãi, cái tay nải của Đũi rơi xuống sông. Kiêu nhảy xuống vớt, ướt sũng từ đầu đến chân. Đũi đứng trên thuyền, định cảm ơn, rồi lại thôi, bảo nếu không vì hắn đứng dậy thì tay nải đã không rơi. Đó là lần thứ mười sáu.

Lần thứ mười bảy, Kiêu ngồi phơi áo ở mũi thuyền, hắt xì liền ba cái. Đũi lục trong tay nải lấy ra gói gừng khô mẹ dặn mang theo, ném cho hắn. Hắn bảo gừng nhà Phúc Thịnh chắc cũng cay như người nhà Phúc Thịnh. Nhưng hắn vẫn nhai.

Chiều tối, thuyền cập bến làng Vạn Thượng. Kiêu nhảy lên bờ trước, chìa tay ra đỡ bà Chánh Thất, rồi theo thói quen chìa luôn tay về phía Đũi. Đũi nhìn bàn tay ấy một lúc, rồi tự nhảy lên, suýt trượt chân xuống bùn. Cả làng là tiếng cửi. Nhà nào cũng có một, hai khung cửi đặt ở hiên, tiếng thoi đưa lách cách từ đầu xóm đến cuối xóm như mưa rơi trên lá chuối. Những nong tằm phơi trên sân, những cuộn tơ vàng óng treo trên sào tre, mùi lá dâu, mùi kén luộc.

Người dệt lụa hoa phượng giỏi nhất làng là bà Thoi. Bà đã ngoài bảy mươi, mắt còn tinh, tay còn nhanh, cả đời chỉ dệt một kiểu hoa văn: chim phượng. Năm nay bà còn đủ tơ hạng nhất cho bốn mươi tấm, là đúng bốn mươi tấm, không hơn.

Đêm ấy, Đũi không ngủ được, ra ngồi ở bến làng. Trăng mười bốn sáng vằng vặc, mặt sông lấp lánh như ai trải một tấm lụa bạc. Một lúc sau, có tiếng chân sau lưng. Kiêu cũng không ngủ được.

Hai đứa ngồi cách nhau ba bước chân, không ai nói gì một lúc lâu. Rồi Kiêu nói trước, lạ lùng là không cãi.

– Hồi bé, đêm nào tao cũng ra cửa ngồi nhìn cái đầu phượng nhà mày. Phượng nhà tao không có mắt. Tao cứ nghĩ con phượng nhà tao bay mà không nhìn thấy đường.

Đũi im một lúc.

– Tao cũng thế. – Nó nói. – Tao nhìn cái đuôi nhà mày. Phượng nhà tao không có đuôi, tao cứ sợ nó ngã.

Hai đứa nhìn nhau, rồi cùng quay đi, cùng ho một tiếng như bị sặc gió. Kiêu bảo mai nó sẽ dậy sớm hơn Đũi. Đũi bảo cứ thử xem.

Sáng hôm sau, Đũi dậy từ gà gáy, đến nhà bà Thoi trước. Đến nơi thì Kiêu đã ngồi sẵn ở hiên, đang uống nước chè với bà Thoi.

Hai đứa cùng mở lời. Đũi mặc cả, theo cái cách đã làm nó nổi tiếng: chê sợi tơ hơi xù, chê màu hơi ngả, rồi trả bốn quan một tấm, đúng giá, không hơn không kém, trả tiền ngay. Kiêu không mặc cả. Kiêu trả năm quan một tấm, đặt cọc trước một nửa.

Bà Thoi nghe hết. Rồi bà lắc đầu.

– Không bán.

– Năm quan rưỡi. – Kiêu nói.

– Bốn quan, và hiệu cháu lấy thêm hai mươi tấm lụa trơn của làng mỗi năm. – Đũi nói.

– Không bán. – Bà Thoi nói, rồi đứng dậy, ngồi vào khung cửi, đưa thoi lách cách. – Bốn mươi năm nay, tơ phượng của nhà tôi chỉ bán cho hiệu Phượng Song. Phượng Song không còn, tôi không bán cho nửa nào cả.

Đũi đứng sững. Kiêu cũng đứng sững. Trong hiên, bà Chánh Thất ngồi trên cái chõng tre từ lúc nào, nhấp trà, mắt nhìn hai đứa, cười.

– Nhưng mà, – Kiêu nói, – Phượng Song cưa đôi từ năm mươi năm trước rồi bà ạ.

– Thì năm mươi năm nay tôi bán cho người khác. – Bà Thoi nói, không ngừng tay. – Tơ hạng nhì, tơ hạng ba, tôi bán cho ai cũng được. Tơ phượng hạng nhất thì không. Tôi để dành.

– Để dành cho ai ạ?

Bà Thoi ngừng tay, quay lại nhìn bà Chánh Thất. Hai bà cụ nhìn nhau rất lâu. Rồi bà Thoi cười móm mém.

– Để dành cho chị tôi. Chị tôi bảo năm nào chị ấy về thì chị ấy lấy.

Đũi nhìn bà Chánh Thất. Kiêu nhìn bà Chánh Thất. Bà Chánh Thất đặt chén trà xuống, thở ra một hơi.

– Thôi được, ta kể. – Bà nói. – Kể cho hai đứa cháu nhà Phượng Song nghe chuyện năm mươi năm trước. Kể xong rồi, hai đứa muốn cãi nhau thì cứ cãi tiếp.

— Hết chương 2 —