Đầu phượng, đuôi phượng

Chương 1: Đầu phượng, đuôi phượng

Năm Đũi lên sáu, nó đứng trước cửa hiệu nhà mình, chỉ tay sang bên kia đường và hét thật to:

– Phượng nhà tao có đầu! Phượng nhà mày không có đầu!

Thằng Kiêu bảy tuổi đứng trước cửa hiệu bên kia, hét lại:

– Phượng nhà tao có đuôi! Không có đuôi thì bay bằng niềm tin à!

Cả phố Hàng Lĩnh cười. Hai bà mẹ chạy ra, mỗi bà túm tai một đứa lôi vào. Đó là lần đầu tiên Đũi và Kiêu nói chuyện với nhau, và cũng là kiểu nói chuyện duy nhất của hai đứa suốt mười lăm năm sau.

Phố Hàng Lĩnh ở trấn Sơn Nam có mười một hiệu lụa. Hai hiệu lớn nhất đứng đối cửa nhau ở giữa phố: hiệu Phúc Thịnh của họ Từ, hiệu Đức Long của họ Phạm. Trên cửa hiệu Phúc Thịnh treo nửa tấm biển gỗ chạm một con phượng, chỉ có phần đầu, cổ và một bên cánh. Trên cửa hiệu Đức Long treo nửa còn lại, phần thân sau, cánh kia và cái đuôi xòe như cái quạt. Hai nửa biển ghép vào nhau thì thành một con phượng hoàng hoàn chỉnh, bên dưới có hai chữ "Phượng Song" đã bị cưa đứt làm đôi.

Cả phố biết chuyện. Năm mươi năm trước, ông nội Đũi và ông nội Kiêu là bạn từ thuở chăn trâu, cùng nhau mở hiệu lụa Phượng Song. Hai mươi năm làm ăn chung, hiệu phát đạt nhất trấn. Rồi một đêm, hai ông cãi nhau một trận to đến nỗi cả phố thức dậy. Sáng hôm sau, hai ông gọi thợ mộc, cưa đôi tấm biển, mỗi người mang một nửa sang một bên đường, mở hai hiệu riêng. Không ai biết vì sao. Hai ông mất rồi, cũng không ai biết. Chỉ biết từ đó, nhà họ Từ với nhà họ Phạm không nói với nhau một câu nào, trừ những câu hai đứa trẻ con hét qua đường.

Đũi bây giờ hai mươi mốt tuổi, đứng quầy thay mẹ, nổi tiếng cả phố vì mặc cả tơ không ai bằng. Kiêu hai mươi hai, đi buôn tơ khắp các làng dệt, nổi tiếng vì nhìn một tấm lụa là biết nó dệt bằng tơ làng nào. Hai đứa vẫn cãi nhau mỗi lần gặp ở chợ tơ. Nhưng bây giờ đã lớn, hai đứa cãi nhau lịch sự hơn, bằng giá cả.

Tháng Tư năm ấy, một chiếc thuyền có mui sơn đỏ cập bến trấn Sơn Nam. Một bà cụ ngoài bảy mươi bước lên bờ, tóc bạc trắng búi gọn, mặc áo dài nâu, tay chống cây gậy trúc đầu bịt bạc, theo sau là hai người hầu. Người ta bảo đó là bà Chánh Thất, vợ góa một vị quan to ở kinh thành, về quê tìm lụa cưới cho cháu gái.

Bà Chánh Thất vào hiệu Phúc Thịnh trước. Bà ngồi xuống cái ghế khách, nhìn quanh hiệu, nhìn lên nửa tấm biển phượng có đầu, nhìn rất lâu. Rồi bà bảo Đũi:

– Ta cần bốn mươi tấm lụa trắng, dệt hoa văn chim phượng, tơ phải là tơ làng Vạn Thượng. Cháu gái ta cưới vào tháng Chín.

Đũi tính nhanh trong đầu. Bốn mươi tấm, lụa hoa tơ Vạn Thượng, mỗi tấm bốn quan. Một trăm sáu mươi quan.

– Dạ, hiệu cháu nhận được ạ.

– Đừng vội. – Bà cụ giơ tay. – Ta cũng hỏi hiệu bên kia đường rồi. Ta không chọn hiệu nào cả. Ta chọn người. Ngày mai ta lên làng Vạn Thượng chọn tơ, ở đó ba ngày. Mỗi hiệu cử một người theo ta. Người nào làm ta vừa lòng, ta đặt hiệu ấy.

Đũi chưa kịp hỏi thì bà cụ đã đứng dậy, chống gậy đi sang bên kia đường. Bà dừng lại giữa phố, ngẩng đầu nhìn hai nửa tấm biển phượng, một bên đầu, một bên đuôi, rồi lắc đầu, khẽ cười, như người nhớ lại một chuyện buồn cười từ lâu lắm.

Tối hôm ấy, mẹ Đũi ngồi bên đèn, gỡ rối một cuộn tơ, dặn con gái đúng ba câu. Câu thứ nhất, bốn mươi tấm lụa là tiền lãi nửa năm của hiệu. Câu thứ hai, bà cụ ấy ăn nói như người từng buôn bán, đừng tưởng nói ngọt là được. Câu thứ ba, mẹ nói nhỏ hơn hai câu trước.

– Đi với thằng nhà Đức Long thì đừng để nó thấy mình thua. Nhưng cũng đừng làm gì cho nó phải thua. Ông nội con dặn mẹ thế, trước khi mất.

Đũi hỏi sao ông nội lại dặn thế. Mẹ bảo mẹ cũng không hiểu, ông nói xong thì quay mặt vào tường.

Sáng hôm sau, khi Đũi xách cái tay nải xuống bến, thì thấy Kiêu đã ngồi sẵn trên chiếc thuyền mui đỏ, mặt nhăn như khỉ ăn ớt.

– Sao lại là mày? – Kiêu nói.

– Sao lại không phải tao? – Đũi nói.

Bà Chánh Thất ngồi trong mui thuyền, nhấp trà, mắt nhắm hờ, như không nghe thấy gì.

— Hết chương 1 —