Lớp mài

Chương 3: Lớp mài

Quan quản gia họ Trịnh mở hai cái hộp ra trên bàn gỗ hoa giữa sảnh phủ Thượng thư. Ông Lỗ Văn Cát đứng một bên, Trạc đứng một bên. Mấy người trong phủ đứng xung quanh xem.

Hộp của xưởng Hưng Thịnh bóng loáng, đỏ rực, đôi hạc tinh tế, thếp vàng dày. Hộp của xưởng cụ Khiết đỏ thẫm, ánh lên từ bên trong, đôi hạc vụng về. Ai nhìn cũng thấy cái nào đẹp hơn.

Quan quản gia cầm hộp Hưng Thịnh lên, xoay xoay trong tay, gật gù. Rồi ông cầm hộp của Trạc lên, nhìn đôi hạc, cười.

– Con hạc này cổ dài quá. Cậu học trò vẽ phải không?

– Dạ.

– Thôi được. – Quan quản gia đặt hộp xuống. – Phủ đặt xưởng Hưng Thịnh. Ông Lỗ, bốn mươi hộp, hai tháng nữa giao.

Ông Lỗ Văn Cát cúi đầu cảm tạ, liếc sang Trạc, khóe miệng nhếch lên.

Trạc đã nghĩ đến lúc này suốt ba đêm. Thầy cậu dặn, làm nghề không nói xấu hàng người khác. Để hàng nói. Mà hàng nói thì cần thời gian.

– Bẩm quan. – Cậu nói. – Con xin quan một điều. Quan cứ chọn như vậy, con không dám cãi. Nhưng xin quan để hai cái hộp này lại trong phủ ba ngày, đặt cạnh nhau, ai trong phủ muốn cầm thì cứ cầm. Ba ngày sau, nếu quan vẫn chọn hộp Hưng Thịnh, con mang hộp của thầy con về, không dám nói thêm câu nào.

Ông Lỗ Văn Cát bật cười.

– Ba ngày thì hạc của cậu có mọc thêm lông được không?

Quan quản gia nhìn Trạc, nhìn những vết thâm cũ trên cánh tay cậu lộ ra dưới ống tay áo xắn. Ông ngập ngừng một lúc, rồi phẩy tay.

– Được. Ba ngày. Đặt hai cái hộp ở thư phòng ta.

Ngày thứ nhất, không có gì. Trạc về kể với thầy. Cụ Khiết chỉ gật đầu, nói ngọng nghịu rằng sơn sống cắn chậm, phải đợi nó ngấm qua một đêm. Ngày thứ hai, Trạc ngồi ở xưởng, phết sơn một cái khay cũ cho đỡ sốt ruột, không ăn được bát cơm nào.

Chiều ngày thứ hai, một người lính phủ Thượng thư đến xưởng cụ Khiết, gọi Trạc đi ngay.

Quan quản gia họ Trịnh ngồi trên ghế ở sảnh, hai bàn tay sưng vù, đỏ tấy, nổi đầy mụn nước. Một bên má ông cũng sưng lên, mắt trái híp lại. Ông gãi không ngừng, gãi cả vào cổ. Hai đứa hầu gái đứng bên cạnh cũng đang gãi tay. Thầy thuốc của phủ vừa đến, lắc đầu, bảo đây không phải bệnh, mà là bị sơn ăn.

– Ta cầm cái hộp ấy từ sáng hôm kia. – Quan quản gia nói, giọng run vì ngứa. – Cầm cả ngày, ngắm cả ngày. Đêm qua thì thế này.

Từ nhà trong, một bà cụ tóc bạc được hai người hầu dìu ra. Cụ bà phủ Thượng thư. Trên tay cụ là cái hộp đỏ thẫm của Trạc, con hạc bên trái cổ dài hơn con bên phải.

– Hôm qua ta sang thư phòng chơi, thấy cái hộp này. – Cụ bà nói, giọng chậm. – Con hạc cổ dài này giống con hạc ông nhà ta vẽ lên quạt hồi còn trẻ, vẽ vụng mà thương. Ta mang về buồng, cầm suốt từ chiều đến giờ.

Cụ giơ hai bàn tay nhăn nheo ra. Trơn láng, không một nốt đỏ.

Ông Lỗ Văn Cát cũng đã có mặt ở sảnh, mặt tái xanh.

– Bẩm quan, oan cho con! Thằng học trò nhà Khiết bôi sơn sống lên hộp nhà con! Nó ghen ăn tức ở, nó hại con! Quan cứ tra nó!

Quan quản gia quay sang nhìn Trạc. Mọi người trong sảnh quay sang nhìn Trạc.

Trạc đã nghĩ đến câu ấy từ ba đêm trước. Cậu biết người ta sẽ hỏi, vì cậu là người duy nhất trong phủ này được lợi nếu hộp Hưng Thịnh hỏng. Cậu bước tới, quỳ xuống trước mặt quan quản gia.

– Bẩm quan, nếu con bôi sơn sống lên mặt ngoài cái hộp, thì sơn sống chỉ nằm ở mặt ngoài. Xin quan cho con một con dao nhỏ.

Người hầu mang dao đến. Trạc đặt hai cái hộp lên bàn, trước mặt quan quản gia và ông Lỗ. Cậu cầm dao, cạo một đường nhỏ ở đáy hộp của thầy mình. Lưỡi dao cạo ra một thứ bột đỏ mịn, khô, rơi lả tả như phấn. Cạo sâu thêm, vẫn là bột khô. Sâu thêm nữa, tới lớp vải màn bó gỗ, vẫn khô.

Rồi cậu cầm dao lên, đưa cho ông Lỗ.

– Ông Lỗ cạo hộp nhà ông đi.

Ông Lỗ không cầm dao. Quan quản gia nhìn ông một lúc, rồi bảo người hầu cạo. Người hầu cạo một đường ở đáy hộp Hưng Thịnh. Lớp ngoài cùng bong ra thành vảy, giòn như vỏ trứng. Bên dưới lớp vảy ấy, sơn mềm như sáp, dính vào lưỡi dao, kéo thành sợi. Mùi chua hăng bốc lên, cả sảnh ai cũng ngửi thấy. Người hầu buông dao, rụt tay lại như bị bỏng.

Không ai cần giải thích nữa.

Quan quản gia ngồi im một lúc lâu, gãi tay, rồi nói với ông Lỗ Văn Cát một câu, giọng không to:

– Bốn mươi hộp này mà đem tặng khách mừng thọ cụ bà, thì cả triều đình ngứa đến Tết.

Ông Lỗ lui ra. Lúc qua cửa sảnh, ông còn ngoái lại nhìn cái hộp đỏ thẫm trên tay cụ bà một lúc, như người thợ nhìn một món hàng mà mình biết làm, chỉ là đã lâu lắm rồi không chịu làm. Tháng sau, xưởng Hưng Thịnh mất mối hàng ở ba phủ quan khác, vì chuyện quan quản gia phủ Thượng thư bị sơn ăn đã đi khắp kinh thành nhanh hơn cả gió.

Còn Trạc, lúc nhận đơn bốn mươi hộp, cậu quỳ xuống trước quan quản gia, thưa thật một điều nữa.

– Bẩm quan, bốn mươi hộp sơn chín, con không làm kịp trong hai tháng. Xưởng thầy con chỉ có một buồng ủ. Hai tháng con giao được hai mươi hộp. Hai mươi hộp còn lại, ba tháng sau mới xong.

Quan quản gia gãi tay, nhìn cậu, rồi bật cười, cái cười nhăn nhó vì má còn sưng.

– Hai mươi hộp thì để cụ bà tặng khách quý. Hai mươi hộp sau thì để cụ bà tặng khách quý hơn, những người sang mừng thọ trễ.

Ba tháng sau, Trạc giao đủ bốn mươi hộp. Cổ đôi hạc trên mỗi hộp đều nhau, vì cụ Khiết đã ngồi dậy được, ngồi bên cạnh cậu từng nét vẽ, tay trái cầm cây gậy gõ vào bàn mỗi khi cậu vẽ lệch.

Cái hộp mẫu đầu tiên, cái có con hạc bên trái cổ dài hơn con bên phải, cụ bà không trả lại. Cụ giữ nó bên gối, đựng trầu. Hai năm sau, Trạc có việc lên phủ, thấy cụ bà ngồi ở hiên sau, cái hộp đặt trong lòng, ánh lên từ bên trong như mặt nước giếng buổi sớm. Quan quản gia họ Trịnh ngồi trên cái đôn thấp bên cạnh, đang têm trầu cho cụ, hai bàn tay trơn láng.

— Hết —