Lớp thí

Chương 2: Lớp thí

Mười ngày sau, cả phố Hòm Đỏ kéo nhau đến xem cái hộp của xưởng Hưng Thịnh.

Ông Lỗ Văn Cát làm xong hộp mẫu trước hạn hai mươi ngày, đem bày ngay trước cửa xưởng trên một cái giá gỗ phủ lụa vàng. Cái hộp đỏ thắm như máu gà, bóng như mặt gương, soi được cả mặt người. Trên nắp vẽ đôi hạc bay qua cây tùng, nét vẽ tinh tế, thếp vàng lấp lánh. Người qua đường dừng lại trầm trồ. Ông Lỗ đứng bên cạnh, tay vuốt râu.

Trạc đứng trong đám đông. Cậu không lại gần. Cậu chỉ đứng cách ba bước, hít một hơi qua mũi. Giữa mùi người, mùi bụi phố, mùi bánh rán của bà hàng rong, có một mùi khác. Chua hăng. Rất nhẹ. Nhưng có.

Cậu đi về xưởng, không nói gì với ai. Về đến cửa, bà cụ hỏi hộp nhà người ta có đẹp không. Cậu bảo đẹp. Bà hỏi đẹp hơn hộp nhà mình không. Cậu nghĩ một lúc rồi bảo, hôm nay thì đẹp hơn.

Mười ngày. Không ai làm được mười hai lớp sơn trong mười ngày, trừ khi không ủ trong buồng ẩm mà hơ trên lửa than. Trạc đã nghe thợ trong phố kể, xưởng Hưng Thịnh mấy năm nay làm hàng chợ như thế. Hơ than, mỗi lớp khô trong nửa ngày, rồi trộn dầu trẩu vào lớp cuối cho bóng. Hàng ấy bán cho người mua một lần, người mua chẳng biết. Đến khi lớp sơn bong ra, thì họ đã quên mua ở đâu.

Tối hôm ấy, ông Lỗ Văn Cát đến xưởng cụ Khiết. Ông không vào thăm cụ. Ông đứng ở sân, nhìn Trạc đang quỳ trên nền đất phết sơn, cười nhạt.

– Mới đến lớp thứ năm à? Còn hai mươi ngày, mỗi lớp ủ hai ngày rưỡi. Cậu tính xem có kịp không.

Trạc không ngẩng lên.

– Kịp ạ.

– Thôi cậu ạ. – Ông Lỗ nói. – Cụ Khiết già rồi, nằm đó chưa biết bao giờ dậy. Xưởng Hưng Thịnh thiếu một thợ cả. Cậu sang làm cho tôi, tôi trả gấp ba tiền công ở đây. Cái hộp kia cậu cứ làm, nộp hay không thì tùy, đằng nào quan quản gia cũng chọn hộp nhà tôi.

Ông nói xong thì đi. Bà cụ đứng sau cánh cửa bếp, nghe hết. Bà không nói gì, chỉ nhìn Trạc.

Trạc phết xong lớp thứ năm, đặt cái hộp vào buồng ủ, tưới thêm nước xuống nền đất, rồi ngồi bên giường cụ Khiết đến khuya. Cụ đã ngủ. Cậu nhìn hai bàn tay mình, những vết thâm cũ trên cánh tay, và nghĩ đến bốn trăm quan.

Còn hai mươi ngày, bảy lớp sơn. Lớp thứ sáu, thứ bảy, thứ tám là lớp thí, phết mỏng, ủ lâu. Lớp thứ chín, thứ mười là lớp vẽ. Lớp mười một là lớp thếp vàng. Lớp mười hai là lớp phủ cuối, rồi mài, rồi đánh bóng bằng lòng bàn tay. Nếu mỗi lớp ủ đủ ba ngày như sách dạy thì không kịp. Nếu ủ hai ngày rưỡi như thầy tính thì vừa kịp, không thừa một khắc.

Cậu ngủ hai canh mỗi đêm. Ngày tưới nền buồng ủ ba lần, đêm thức dậy tưới thêm hai lần. Hai đứa học việc thay nhau quạt than dưới bếp, đun nước nóng hắt lên vách đất buồng ủ cho hơi nước bốc lên, mà không để lửa lại gần cái hộp. Bà cụ nấu cháo cho cả nhà, nấu thêm cháo cho cụ Khiết, bón từng thìa.

Ngày thứ hai mươi tư, lớp vẽ. Trạc không có tay vẽ của thầy. Cậu vẽ đôi hạc chậm, nét run. Vẽ hỏng một con, cậu phải cạo đi, phết lại, ủ thêm một ngày. Mất một ngày.

Đêm ấy, sau khi cạo hỏng con hạc, Trạc ngồi một mình ở xưởng, nhìn cái lò than hai đứa học việc vừa ủ dưới bếp. Một ngày. Chỉ cần hơ lớp sơn mới phết lại trên than nửa đêm, sáng ra nó se mặt, là bù được một ngày. Không ai biết. Cái hộp sẽ đẹp y như vậy. Cậu bưng lò than lên, đi đến cửa buồng ủ, đứng đó rất lâu.

Trong buồng ủ tối om, mùi đất ướt xộc ra. Trên giá tre, cái hộp nằm im. Cạnh nó là những cái khay, cái bình của thầy, có cái đã nằm đó từ trước khi cậu về xưởng, chờ người đến lấy, lớp sơn trên chúng chín dần qua từng mùa nồm.

Cậu quay về bếp, đổ than vào lại lò, rồi đi tưới thêm một gáo nước xuống nền buồng ủ. Bà cụ đứng ở cửa buồng trong từ lúc nào. Bà không nói gì, chỉ đi xuống bếp, múc cho cậu một bát cháo nóng.

Ngày thứ hai mươi tám, lớp thếp vàng. Ngày thứ hai mươi chín, lớp phủ cuối. Ngày thứ ba mươi, cái hộp ra khỏi buồng ủ lúc nửa đêm. Trạc ngồi bên ngọn đèn dầu, mài bằng than xoan, mài bằng bột đá, rồi đánh bóng bằng lòng bàn tay trần, xoa đi xoa lại cho đến khi lòng bàn tay nóng rát.

Gần sáng, cái hộp đã xong. Nó không đỏ như máu gà. Nó đỏ thẫm, sâu, như màu son trong lòng một quả gấc chín. Nó không bóng như gương. Nó bóng như mặt nước giếng buổi sớm, ánh lên từ bên trong chứ không phải từ mặt ngoài. Đôi hạc trên nắp hơi vụng, con bên trái cổ dài hơn con bên phải.

Trạc đưa cái hộp lên mũi. Không có mùi gì. Chỉ thoang thoảng như mùi gỗ cũ.

Cậu mang cái hộp vào buồng cụ Khiết. Cụ đã tỉnh. Cụ nhìn cái hộp rất lâu, rồi giơ bàn tay trái còn cử động được, đặt lên nắp hộp, xoa nhẹ. Rồi cụ áp má vào nó.

– Chín. – Cụ nói, rõ tiếng hơn mọi ngày.

— Hết chương 2 —