Chợ thành Sa Lan

Chương 3: Chợ thành Sa Lan

Ngày mười hai tháng tư, thành Sa Lan.

Tới Sa Lan sau mười bốn ngày. Thành này lớn gấp năm lần huyện mình, tường thành bằng đá vàng, chợ chia thành hai mươi phố, mỗi phố bán một thứ. Phố lụa nằm sát cửa Tây.

Con đi phố lụa trước khi đem hàng ra. Con muốn biết giá. Và đến sạp thứ bảy, con thấy nó.

Lụa hoa đào. Mười tấm, xếp ngay ngắn trên sạp của một thương nhân người mình, ông họ Hồ, đã ở Sa Lan mười năm. Con cầm một tấm lên, lật mép. Sợi tơ đỏ son dệt chìm suốt dọc biên.

Ông Hồ thấy con lật mép thì cười bảo: hàng nhà họ Quách đấy, cậu tinh mắt. Ba lạng một tấm, không bớt.

Con hỏi ông mua từ đâu. Ông bảo mua của một đoàn đưa thư ngựa đi nhanh, khởi hành từ Thạch Quan trước đoàn lạc đà nửa tháng. Người bán gửi hàng là một người họ Lỗ, ông có giấy biên nhận đóng dấu thương hội Sa Lan.

Bốn mươi tấm. Ông Hồ mua cả bốn mươi.

Ngày mười ba tháng tư, thương hội Sa Lan.

Con không đi một mình. Con mang theo một tấm lụa hoa đào phai màu con giữ lại không cho nhuộm, sổ hàng của cha có ghi một trăm hai mươi tấm hoa đào, sợi đỏ, và tờ giấy biên nhận của ông Hồ.

Ông chủ thương hội là một người Sa Lan già, râu trắng, nói được tiếng mình. Ông nghe con trình bày, lật mép tấm lụa phai, rồi lật mép tấm lụa ở sạp ông Hồ. Ông cho người gọi chú Lỗ Bá tới.

Chú tới. Chú nhìn tấm lụa phai trên bàn, nhìn tờ biên nhận có tên chú, rồi nhìn con. Chú không chối.

Chú kể, giọng đều đều như đọc sổ. Con trai chú ở nhà mê đánh bạc, nợ một chủ sòng ở huyện bên một trăm hai mươi lạng. Chủ sòng nói nếu đến tháng năm không trả thì chặt tay. Chú xin cha ứng trước tiền công ba năm. Cha không cho, cha bảo cho là hại thằng bé. Chú về nhà ngồi một đêm, sáng ra đi mua bốn mươi tấm lụa nhuộm ở chợ huyện.

– Tôi định về sẽ trả dần. – Chú nói. – Ông chủ không phải lật mép từng tấm. Ông chủ ốm.

– Chú biết con sẽ đi theo đoàn mà.

– Tôi nghĩ cậu không biết sợi đỏ.

Con nhìn chú. Hai mươi ngày trong biển cát, chú chỉ cho con cộng sổ, dạy con quấn khăn, ngồi vuốt cổ con lạc đà què. Hai mươi ngày ấy không phải giả. Bốn mươi tấm lụa cũng không phải giả.

Ông chủ thương hội phân xử: ông Hồ mua hàng ngay tình, có giấy biên nhận, nên không mất gì. Bốn mươi tấm lụa trả lại cho nhà họ Quách. Số bạc ông Hồ đã trả, chú Lỗ Bá phải hoàn lại, trước hết trừ vào tiền công cả chuyến, chưa đủ thì làm giấy nợ có thương hội đóng dấu. Chú ký.

Ngày mười sáu tháng tư, phố lụa Sa Lan.

Hôm nay mở hàng. Tám mươi tấm hoa đào có sợi đỏ, bán hết trước trưa, ba lạng một tấm.

Bốn mươi tấm lụa chàm nhuộm ở Lục Tuyền thì con không biết bán thế nào, chỉ trải ra một góc sạp. Đến chiều, một bà quý tộc Sa Lan đi kiệu ngang qua, sai người hầu dừng lại, chỉ vào tấm lụa chàm. Người hầu nói, ở Sa Lan màu chàm sẫm là màu của người đi lễ đền. Lụa mình thì mỏng mà màu ấy thì sâu, cả thành chưa có ai bán. Bà mua mười tấm, bốn lạng một tấm. Sáng hôm sau ba phủ nữa sai người tới. Đến ngày thứ ba thì hết.

Con ngồi tính lại sổ dưới ngọn đèn dầu. Trừ tiền nhuộm, trừ phần nợ của chú Lỗ Bá chưa trả, chuyến này nhà mình vẫn lãi hơn chuyến của cha năm ngoái mười một lạng.

Ngày mười tám tháng tư, cửa Tây thành Sa Lan.

Mai đoàn quay về. Chú Lỗ Bá đã nhận dẫn đoàn đến hết chuyến này, về đến nhà thì xin nghỉ. Tối nay chú đưa cho con một túi vải nhỏ. Trong túi có một nắm tro cây chà là và một mẩu lụa chàm. Chú bảo chú đi đường này mười bốn chuyến, chưa từng nghĩ tới chuyện nhuộm lại lụa ở Lục Tuyền.

– Lần sau cậu đi, – chú nói, – đừng nhuộm lụa hỏng nữa. Mang lụa trắng nhà mình theo, đến Lục Tuyền mà nhuộm.

Con ghi lại đây để về kể cho cha. Và để nhớ rằng câu ấy là của chú Lỗ Bá.

— Hết —