Ốc đảo Lục Tuyền

Chương 2: Ốc đảo Lục Tuyền

Ngày hai mươi ba tháng ba, ốc đảo Lục Tuyền.

Lục Tuyền có sáu cái giếng, ba trăm cây chà là, và một cái chợ chỉ họp vào buổi sáng. Người ở đây nói thứ tiếng con chỉ hiểu được dăm chữ. Đàn bà quấn khăn chàm sẫm, đàn ông quấn khăn trắng. Chú Lỗ Bá dẫn đoàn vào một cái sân rộng có tường đất bao quanh, chủ sân quen chú, ôm chú một cái rất lâu.

Đoàn nghỉ ở đây năm ngày cho lạc đà uống nước và lại sức.

Ngày hai mươi lăm tháng ba, Lục Tuyền.

Đêm qua mưa. Ô Đạt bảo ba năm Lục Tuyền mới có một trận mưa như thế. Người trong ốc đảo chạy ra đường đứng ngửa mặt hứng nước, trẻ con nhảy múa. Còn đoàn mình thì tán loạn: các kiện hàng xếp ngoài sân, chỉ che bằng một tấm bạt. Đến lúc chú Lỗ Bá hô mọi người khiêng vào hiên thì hai kiện lụa đã ướt sũng một góc.

Sáng nay con mở hai kiện ấy ra phơi. Và con thấy một chuyện mà đến giờ, lúc ghi những dòng này, tay con vẫn còn run.

Kiện thứ nhất, mười tấm, đều là lụa nhà mình. Con nhận ra ngay: mép mỗi tấm lụa có một sợi tơ đỏ son dệt chìm vào biên, dài suốt tấm. Cha làm thế từ hồi ông nội còn sống. Cha bảo người mua lụa ở Sa Lan không đọc được chữ mình, nhưng họ đọc được sợi đỏ ấy, thấy sợi đỏ là biết lụa nhà họ Quách, đếm tiền không cần hỏi. Mười tấm ướt, nhưng màu không chảy.

Kiện thứ hai, mười tấm, màu hoa đào. Nước mưa thấm tới đâu, màu hoa đào loang ra tới đó, nhạt thếch, chỗ đậm chỗ nhạt như vải lau bàn. Con lật mép từng tấm. Không có sợi đỏ.

Con không gọi ai. Con đợi cả đoàn đi ra chợ, rồi một mình mở thêm hai kiện nữa. Hai kiện ấy khô, nhưng cũng không có sợi đỏ. Con cắt một mẩu nhỏ ở góc, nhúng vào chậu nước. Màu ra ngay.

Bốn kiện, bốn mươi tấm. Một phần ba số lụa trong đoàn là lụa nhuộm vội, loại người ta bán ở chợ huyện mười tiền một tấm. Lụa nhà mình ở Sa Lan bán được ba lạng bạc một tấm.

Kiện hàng là chú Lỗ Bá đóng. Hôm đóng kiện, cha nằm trên giường. Con đứng ngoài kho đếm lạc đà. Chỉ có chú và hai người làm công trong kho.

Ngày hai mươi sáu tháng ba, Lục Tuyền.

Con chưa nói gì với chú. Cả đêm qua con nằm nghĩ. Ở giữa biển cát này, người dẫn đường là của chú, người làm công nghe lời chú, chủ sân là bạn chú. Con hỏi bây giờ, chú chối, con không có cách gì làm chứng. Con hỏi bây giờ, chú nhận, thì sao? Con có trói được chú dắt về không?

Còn bốn mươi tấm lụa phai màu. Mang tới Sa Lan, người ta lật mép thấy không có sợi đỏ, người ta trả mười tiền, mà còn mất cả tiếng nhà họ Quách.

Sáng nay con đi chợ một mình, đứng ở hàng bán khăn của đàn bà ốc đảo. Khăn của họ màu chàm, sẫm đến gần đen, giặt không phai. Con ra hiệu hỏi họ nhuộm bằng gì. Một bà già dắt con ra sau nhà, chỉ cho con mấy cái chum đất chôn sâu dưới cát, trong chum là nước chàm ủ với tro cây chà là, mùi khai nồng. Bà nhúng tay xuống, nhấc lên, bàn tay xanh đến tận khuỷu.

Con hỏi bà nhuộm lụa được không. Bà cười, gật.

Ngày hai mươi bảy tháng ba, Lục Tuyền.

Con bảo chú Lỗ Bá bốn kiện lụa bị ướt mưa, phai màu, con thuê người ốc đảo nhuộm lại cho đỡ lỗ. Chú nhìn con rất lâu. Rồi chú bảo: tùy cậu.

Bà già và ba cô con dâu nhuộm suốt hai ngày. Lụa hoa đào gặp nước chàm, lớp màu cũ phai sạch ra, rồi ăn màu mới, xanh sẫm như bầu trời lúc vừa tắt nắng, phơi trên những cành chà là kín cả một góc sân. Con trả bà sáu lạng bạc. Sáu lạng là hết số tiền cha cho con dắt lưng phòng thân.

Tối nay chú Lỗ Bá đi qua chỗ con phơi lụa. Chú cầm một tấm lên, sờ mép. Chú không nói gì. Con cũng không.

— Hết chương 2 —