Nút ba vòng

Chương 3: Nút ba vòng

Sân đồn tuần thành nằm ở cửa Đông kinh thành, rộng như một bãi chợ. Một trăm sáu mươi người lính đứng thành tám hàng. Vệ úy Chiêm Đức ngồi trên ghế dưới hiên, một người đàn ông bốn mươi tuổi mặt rám nắng. Bên cạnh ông, đúng như lời hứa, là Lỗ Bá Chương và bốn ông lão trong hội phường May, áo the chỉnh tề.

Ngà cho lính mặc thử. Hàng đầu lấy cỡ vừa, hàng hai cỡ lớn, người nào thấy chật thì đổi. Không tới nửa canh giờ, cả tám hàng đã mặc xong. Viên Vệ úy đứng dậy, đi dọc từng hàng. Ông dừng lại trước một anh lính cao lêu nghêu, kéo vạt áo xuống, thấy vạt dài tới đúng đầu gối. Ông dừng trước một anh lính lùn, thấy vạt cũng tới đúng đầu gối.

– Giơ giáo lên, – ông ra lệnh.

Một trăm sáu mươi cây giáo giơ lên trời. Những anh lính ở hàng có áo vá thoi dưới nách giơ cao hơn hẳn, vạt áo không xếch lên một chút nào.

Viên Vệ úy quay lại ghế, nhưng chưa ngồi.

– Áo tốt, – ông nói. – Tốt hơn áo năm ngoái. Nhưng hội phường có điều muốn trình.

Lỗ Bá Chương bước ra, chắp tay. Ông ta không to tiếng.

– Bẩm quan, hội không chê áo. Hội chỉ trình rằng một trăm sáu mươi áo này do đàn bà xóm Cột Cờ khâu, không ai có giấy của phường. Hàng quan xưa nay là việc của thợ có giấy, cả phường ai cũng giữ. Lệ mà bỏ một lần, năm sau phố Kim Chỉ không còn ai giữ nghề.

Viên Vệ úy gật đầu chậm rãi. Bà Liễn hiểu cái gật đầu ấy. Ông ta là quan võ, ông ta thích cái áo, nhưng lệ phường đã trình lên phủ Doãn, ông ta không muốn vì một trăm sáu mươi cái áo mà đắc tội với cả một phường.

– Chị Khúc có gì nói không? – ông hỏi.

Bà Liễn bước lên. Bà sáu mươi mốt tuổi, chưa bao giờ đứng nói trước mặt quan. Bà mở cái bọc vải nhỏ. Bên trong là một chiếc áo the cũ, màu nâu đã bạc, gấp vuông vức.

– Bẩm quan, đây là áo của chồng tôi, thợ cả tiệm Khúc Ký, ba mươi năm có giấy của phường. Ông ấy mặc áo này đi hầu hội phường mỗi năm một lần.

Bà lật gấu áo ra, ngay chỗ đường gấp ở vạt sau, lấy móng tay khều lên một nút chỉ nhỏ như hạt tấm.

– Nút này là nút ba vòng. Đàn bà làng Vạn Chỉ thắt. Cả cái áo này, từ đường sườn tới đường gấu, là tôi khâu. Ba mươi năm, áo nào tiệm Khúc Ký giao cho quan cũng có nút này. Ông nhà tôi cắt. Tôi khâu. Ban đêm, đóng cửa.

Sân đồn im lặng. Bà Liễn quay sang Lỗ Bá Chương.

– Ông Chương, ông cho tôi xem gấu áo ông một chút được không.

Lỗ Bá Chương đứng im. Mặt ông ta không đỏ, cũng không tái. Ông ta nhìn bà hồi lâu, như nhìn một người quen cũ vừa nhắc tới một chuyện mà cả hai đã hứa sẽ quên. Rồi ông ta tự tay lật vạt sau chiếc áo the lam sẫm, cái áo mà cả phố Kim Chỉ gọi là tay nghề Lỗ gia, chìa ra.

Bà Liễn không cần khều. Nút ba vòng nằm đó, nhỏ như hạt tấm, giấu trong đường gấp.

– Vợ ông Chương, bà Đồng, – bà Liễn nói, không to, – là đứa con gái thứ hai ở làng Vạn Chỉ học được nút này.

Có tiếng ai đó trong hàng lính cười khúc khích, rồi im bặt. Bốn ông lão hội phường nhìn xuống chân. Một ông lặng lẽ kéo vạt áo mình lại cho kín.

Viên Vệ úy Chiêm Đức ngồi xuống ghế. Ông ta lấy tay xoa cằm, rồi bật cười, một tiếng cười ngắn, khô, của người lính.

– Lệ phường tôi đọc rồi, – ông nói. – Lệ ghi tiệm nào được nhận hàng, không ghi ai cầm kim. Hàng này tiệm Khúc Ký nhận, chủ tiệm là con trai chị Khúc, có tên trong phường. Nhận áo. Trả tiền.

Ông ta quay sang Lỗ Bá Chương.

– Ông trùm thấy sao?

Lỗ Bá Chương cúi đầu.

– Bẩm, quan xử phải.

Lúc hội phường ra về, bà Liễn đi ngang qua một cậu học trò của tiệm Lỗ gia đang đứng dắt ngựa ở cổng đồn. Cậu ta chừng mười sáu tuổi, hai bàn tay đút vội vào tay áo khi thấy bà nhìn. Nhưng bà đã kịp thấy móng tay cậu ta, mười cái móng còn xanh đen một màu chàm, thứ màu phải ba tuần mới phai.

Bà không nói gì. Bà chỉ đứng đó, cho tới khi Lỗ Bá Chương cũng nhìn theo ánh mắt bà, xuống đôi tay của cậu học trò. Ông ta hiểu. Ông ta khẽ gật đầu với bà, một cái gật đầu không ai khác thấy, rồi lên ngựa.

Tiền bốn mươi đồng một áo, trừ công chín người đàn bà xóm Cột Cờ, trừ hai mươi áo vải mua ngoài chợ, tiệm Khúc Ký lỗ mất cây trâm bạc chạm hoa mai. Ngà không chuộc lại được.

Nhưng hai tuần sau, đội tuần thành cửa Tây cử người tới đặt ba trăm áo. Rồi đến đội phu đê. Rồi đến một nhà buôn muốn may áo cho năm mươi người làm, ba cỡ, có miếng thoi dưới nách. Lỗ Bá Chương không đến gõ cửa nữa. Cuối năm, hội phường May họp, ông ta đề nghị sửa lệ: tiệm có giấy được thuê người ngoài làm công, miễn chủ tiệm chịu trách nhiệm hàng. Không ai phản đối. Không ai nhắc đến nút ba vòng.

Tối hôm sửa lệ, bà Liễn gọi con dâu vào buồng. Bà ngồi trên mép giường, chỉ vào cái dải vải thắt nút trên cổ Ngà.

– Cái thước ấy, – bà nói. – Mày dạy tao đọc với.

Ngà tháo cái thước xuống. Bà Liễn cầm lấy, để nó chạy qua những ngón tay đã bắt đầu cứng khớp, đếm từng nút to, từng nút nhỏ. Rồi bà ngẩng lên, hỏi một câu mà suốt mấy tháng nay bà giữ trong bụng:

– Chỗ trước kia của mày, đàn bà có được đứng tên trên cái áo mình khâu không?

Ngà nhìn bà một lúc lâu.

– Được, mẹ ạ.

Bà Liễn gật đầu. Bà quàng cái thước dây lên cổ mình, thử xem nó nằm thế nào, rồi bảo con dâu thắt cho bà một cái khác, dài hơn một chút, vì cổ bà to hơn cổ Ngà.

— Hết —