Chín người đàn bà xóm Cột Cờ

Chương 2: Chín người đàn bà xóm Cột Cờ

Mười hai ngày ấy, về sau bà Liễn kể lại cho các cháu nhiều lần, là mười hai ngày bà ngủ ít nhất trong đời.

Ngày thứ nhất, Ngà cắt xong ba mươi áo cỡ vừa. Ngày thứ hai, ba mươi áo cỡ lớn. Đến ngày thứ ba thì hết vải. Vải quan cấp không đủ khổ, tấm hẹp tấm rộng, tấm nào cũng hụt một gang so với lời viên thư lại hứa. Bà Liễn ngồi phịch xuống sàn, bảo thôi, đi trả việc.

Ngà không trả. Ngà trải tấm vải hẹp nhất ra, rồi ngồi xổm nhìn nó suốt một khắc, tay xếp xếp mấy mảnh giấy cắt hình thân áo, tay áo, vạt, cổ, xoay chỗ này, lật chỗ kia, như người chơi ô ăn quan. Rồi Ngà gọi bà lại.

– Mẹ xem. Nếu con xếp tay áo đảo đầu, vạt trước lồng vào vạt sau, thì một tấm hẹp này vẫn ra đủ một áo cỡ nhỏ. Còn thừa một dải ở mép, để làm cổ.

Bà Liễn nhìn. Ba mươi năm cắt áo, bà chưa bao giờ nghĩ tới chuyện xếp các mảnh vải như xếp gạch.

– Ở chỗ con trước kia, – Ngà nói, rồi tự dừng lại. – Ở chỗ con… người ta tiếc vải lắm.

Bà Liễn không hỏi chỗ trước kia là chỗ nào.

Ngày thứ tư, chín người đàn bà xóm Cột Cờ đến nhận việc. Có chị Rạng tay khâu nhanh nhất xóm, có bà cụ Ưng sáu mươi tuổi mắt kém chỉ làm được việc viền gấu, có cô Tẻo mới mười chín tuổi, chồng chết ở đèo Hắc Phong khi cưới chưa được ba tháng. Họ đứng ở cửa sau, không dám vào, cho tới khi bà Liễn bê ra một mâm khoai luộc.

Ngà dạy họ từng việc. Không ai phải may trọn một áo. Chị Rạng chỉ khâu hai đường sườn, ngày khâu sáu mươi đường. Bà cụ Ưng chỉ viền gấu, lần mò bằng đầu ngón tay mà mũi chỉ vẫn đều như rắc hạt vừng. Cô Tẻo làm cổ áo, làm hỏng bốn cái đầu tiên, khóc, rồi cái thứ năm làm đẹp hơn cả thợ trong tiệm.

Đến ngày thứ năm, bà Liễn không đứng ngoài nhìn nữa. Bà ngồi xuống cạnh cô Tẻo, cầm lấy cái cổ áo, chỉ cho cô cách lộn cổ sao cho hai đầu nhọn không bị cộm. Rồi bà chỉ cho cả bọn một thứ mà ba mươi năm nay bà chưa chỉ cho ai: cách thắt nút cuối đường chỉ.

– Đàn bà làng Vạn Chỉ thắt thế này, – bà nói, vòng sợi chỉ qua đầu kim ba lần rồi kéo. – Nút ba vòng. Nhỏ như hạt tấm mà không bao giờ tuột. Thắt xong thì giấu vào trong đường gấp, không ai thấy.

– Bà học ở đâu thế ạ? – cô Tẻo hỏi.

– Ở làng. Hồi mười hai tuổi. Cả làng chỉ có hai đứa con gái học được, tao với một đứa nữa.

Bà không kể tiếp. Ngà ngước lên nhìn bà, nhưng cũng không hỏi.

Ngày thứ chín thì xảy ra chuyện.

Sáng sớm bà Liễn xuống nhà dưới, thấy cửa sau mở hé. Hai mươi thân áo cắt sẵn xếp trên chạn, loại cỡ lớn, bị ai đổ lên cả một chậu nước chàm. Nước chàm ngấm loang lổ từ trên xuống, xanh đen như vết bầm. Vải nâu nhuộm chàm thì không còn là vải quan cấp nữa. Quan mà thấy, sẽ bảo tiệm tráo vải.

Bà Liễn đứng sững. Ngà xuống sau, nhìn đống vải, mặt trắng bệch, nhưng không khóc.

– Còn ba ngày, – Ngà nói. – Vải quan hết rồi. Mình phải mua vải nâu ngoài chợ, đúng màu, đúng khổ.

– Tiền đâu mà mua? Bốn mươi đồng một áo, trả công chín người xong là hết.

Ngà đi lên buồng. Lúc quay xuống, trên tay Ngà là cây trâm bạc chạm hoa mai, của hồi môn duy nhất mẹ Ngà để lại, cái trâm Ngà cài trong ngày cưới. Bà Liễn biết cây trâm ấy. Bà đã từng thấy con dâu lau nó bằng tay áo mỗi tối, hồi trước trận sốt.

– Con cầm trâm, – Ngà nói. – Mua đủ hai mươi áo thì vẫn còn thiếu một ít. Con sẽ cắt nhỏ lại, chỗ thiếu thì con vá một miếng dưới nách.

– Vá dưới nách? Áo quan mà vá?

– Không phải vá cho đỡ rách đâu mẹ. – Ngà lấy một mảnh giấy, cắt ra một hình thoi nhỏ bằng bàn tay, ướm vào chỗ nối giữa tay áo và thân áo. – Miếng này lót vào đây, lính giơ tay lên cao không bị kéo căng vạt. Ở chỗ con trước kia, áo nào tử tế cũng có.

Đêm ấy chín người đàn bà xóm Cột Cờ không về nhà. Họ ngồi quanh ngọn đèn dầu lạc ở nhà dưới tiệm Khúc Ký, khâu hai mươi cái áo có miếng thoi dưới nách. Gần sáng, bà Liễn đi rửa cái chậu chàm bị bỏ lại ở cửa sau. Cái chậu không phải của nhà bà. Nó là thứ chậu sành miệng loe của lò nhuộm đầu phố, ai cũng có thể mua. Bà lật cái chậu lên, nhìn rất lâu, rồi đặt nó vào góc bếp.

Ngày thứ mười hai, một trăm sáu mươi cái áo kép xếp thành ba chồng trên chiếc xe bò thuê. Lớn, vừa, nhỏ. Mỗi chồng buộc một sợi lạt có thắt nút khác nhau để phân biệt, một nút, hai nút, ba nút. Bà Liễn đi sau, trên tay ôm một cái bọc vải nhỏ mà bà không nói với ai trong đó có gì.

— Hết chương 2 —