Năm mươi thếp giấy một tháng

Chương 2: Năm mươi thếp giấy một tháng

Hôm sau tôi xin mẹ cho nghỉ xeo một buổi, đi bộ mười dặm lên phủ đường.

Bà Khế có quyền xem văn tự, vì đó là việc kiện nhà bà. Tôi đi theo bà, xưng là cháu họ. Viên lính lệ dẫn chúng tôi vào gian bên, mở cái tráp gỗ, lấy ra tờ văn tự đặt lên bàn, dặn chỉ được xem, không được cầm lên. Ông thông lại Kiều Bá Lộc ngồi ở bàn bên cạnh, đang chép sổ, không ngẩng lên.

Tờ văn tự viết chữ Hán, nét chữ đẹp, nói rằng năm Mậu Tý, ông Lư Văn Mừng ở xóm Bãi bán đứt ba sào ruộng bãi cho bá hộ Đường Văn Quý, giá ba mươi quan, có người làm chứng là lý trưởng năm ấy, nay đã mất. Cuối tờ là một dấu điểm chỉ mực son đã ngả màu gạch cũ. Giấy vàng, mép hơi sờn, góc dưới có một vết ố hình như nước trà.

Tôi nhìn tờ giấy rất lâu. Chỉ nhìn thôi, không cầm lên được, thì không soi được nan mành. Nhưng nhìn thôi cũng thấy được vài thứ. Mặt giấy có những vệt xơ dó dài, không đều, đúng kiểu bột nhà tôi đập bằng chày tay chứ không phải bột cối giã của làng bên. Độ dày ấy, độ mịn ấy, tôi xeo mỗi ngày ba trăm tờ, nhắm mắt sờ cũng biết.

Lúc lính lệ quay đi rót nước, tôi nghiêng người, ghé sát cửa sổ, để ánh nắng xiên qua chạm vào mép tờ giấy. Chỉ được một khắc. Nhưng một khắc ấy đủ để tôi thấy, giữa những đường nan mờ mờ, có một đường mảnh hơn hẳn, sáng hơn một chút, như sợi tóc ai lỡ rơi vào.

Tôi ngồi thẳng lại. Ông Kiều ở bàn bên vẫn cúi đầu chép sổ, nhưng ngòi bút của ông dừng lại từ lúc nào không biết.

Trên đường về, bà Khế hỏi tôi thấy gì. Tôi bảo chưa chắc. Thật ra tôi chắc. Tờ văn tự ghi năm Mậu Tý, mười hai năm trước. Sợi lông ngựa thì mới nằm trên mành nhà tôi từ năm lụt Quý Tỵ, bảy năm trước. Một tờ giấy không thể sinh ra trước tấm mành làm ra nó.

Tối đó tôi kể với mẹ. Mẹ tôi đang gỡ giấy khỏi tấm ép, nghe xong thì đặt tờ giấy xuống, ngồi im một lúc lâu.

– Con có biết giấy phủ đường mua của nhà mình để ở đâu không?

– Ở kho giấy của phủ.

– Ai giữ kho giấy?

Tôi không trả lời. Mẹ tôi biết là tôi biết.

– Ông Kiều giữ kho. – Mẹ nói. – Con mà nói ra trên công đường rằng giấy ấy là giấy nhà mình làm sau lụt, thì người ta sẽ hỏi giấy ấy từ đâu mà ra. Giấy ấy từ kho phủ mà ra. Rồi tháng sau ai mua năm mươi thếp giấy của nhà mình?

– Không mua thì mình bán chỗ khác.

– Bán cho ai? – Mẹ tôi hạ giọng. – Con tưởng cả phủ này có bao nhiêu người viết chữ? Mối phủ đường là mối của ông nội con chạy mười năm mới được. Chỗ còn lại, các nhà trong làng chia nhau hết rồi.

Thằng Tũn, em trai tôi, mười tuổi, nằm trên phản giả vờ ngủ, nghe hết. Tôi biết nó nghe vì nó thôi ngáy.

Sáng hôm sau, ông Kiều lại đến. Lần này không phải để lấy giấy. Ông mang theo một gói chè mạn và một xâu tiền, đặt lên phản, ngồi uống nước với mẹ tôi như người quen lâu ngày.

– Tôi nói thẳng để chị em mình đỡ mất công. – Ông nói, giọng vẫn nhỏ nhẹ. – Việc ruộng nhà mụ Khế là việc của bá hộ Đường với mụ ấy. Nhà ta làm giấy, giấy ta bán ra rồi, người ta viết gì lên đấy là việc của người ta. Phủ đường tháng sau lấy năm mươi thếp. Tháng sau nữa cũng năm mươi thếp. Tôi nói được câu ấy.

Rồi ông quay sang tôi, mỉm cười.

– Con bé hôm qua lên phủ chơi, chắc là mỏi chân lắm. Mấy hôm tới cứ ở nhà xeo giấy cho mẹ, khỏi đi đâu.

Ông về. Xâu tiền vẫn nằm trên phản. Mẹ tôi không cất nó đi, cũng không trả lại, cứ để đó cả buổi như một con rắn nằm khoanh. Đến trưa, mẹ cầm xâu tiền đi ra chợ, mua về một bao gạo, nửa cân thịt, và một cái mành xeo mới tinh của thợ Thượng Mỗ.

Tôi nhìn cái mành mới mà thấy lạnh sống lưng.

– Mành cũ của ông mục rồi. – Mẹ tôi nói, không nhìn tôi. – Từ mai con xeo bằng mành mới.

Đêm đó tôi không ngủ. Tôi nằm nghe tiếng chày giã dó của nhà hàng xóm thình thịch đến gần sáng, nghĩ đến ba đứa con bà Khế, nghĩ đến năm mươi thếp giấy, nghĩ đến chuyện mẹ tôi đã một mình nuôi hai chị em từ ngày bố tôi đi phu không về. Mẹ không sai. Mẹ chỉ sợ.

Gần sáng, tôi dậy ra sân lò. Cái mành cũ của ông nội đã bị mẹ tháo khỏi khung, cuộn lại, dựng ở góc bếp cạnh đống củi. Chỉ cần một mồi lửa nấu cám lợn sáng nay là nó thành tro, và cùng với nó là cái chữ ký duy nhất mà ông nội để lại cho tờ giấy nhà tôi.

Tôi cầm cuộn mành lên. Rồi tôi nghe sau lưng tiếng mẹ gọi.

— Hết chương 2 —