Trổ

Chương 3: Trổ

Cuộc họp xã viên diễn ra ở hội trường hợp tác xã vào một buổi tối cuối tháng Ba. Ba trăm người ngồi chật kín, có người đứng cả ngoài cửa sổ. Ông Định ngồi trên bàn chủ toạ, cạnh ông giám đốc hợp tác xã và một cán bộ của xã. Ông Định nói đầu tiên, giọng đầy phẫn nộ: hợp tác xã đã bị đại lý Lộc lừa, đã bị công ty giống lừa, hợp tác xã sẽ đứng ra kiện đến cùng, đòi bồi thường cho bà con.

Cả hội trường vỗ tay. Có người hô phải đóng cửa cái đại lý ấy.

Hà ngồi ở hàng ghế thứ ba, cạnh bà Toan. Trên đùi cô là một bao tải dứa đựng hai cái bao giống: một cái chỉ trắng lấy từ nhà bà Toan, một cái chỉ xanh lấy từ kho ông Lộc. Cô đã gặp công an xã từ chiều, đưa cho họ toàn bộ ảnh chụp, số lô, lời xác nhận của công ty giống. Họ dặn cô cứ dự họp như một kỹ sư khuyến nông, họ sẽ có mặt.

Khi ông Định nói xong, Hà xin phát biểu. Cô không nói về ông Định. Cô nói về lúa.

Cô giải thích cho bà con những cây lúa cao vượt là gì. Đó là cây lẫn, cây khác giống, có cả những cây lúa cỏ hạt đỏ, thứ cỏ dại giống hệt lúa mà ở đồng bằng sông Cửu Long người ta khổ sở vì nó, còn ở Hải Hậu xưa nay rất hiếm. Cô nói đã gửi mẫu hạt lép từ ruộng bà Toan đi phân tích, kết quả cho thấy đó là lúa thương phẩm, loại lúa người ta xay ra gạo để ăn, không phải lúa giống. Ai đó đã mua lúa ăn rẻ tiền, đóng vào bao giống, bán cho ba trăm hai mươi hộ.

Rồi cô mở bao tải dứa, giơ lên hai cái bao. Một cái chỉ xanh, một cái chỉ trắng.

– Công ty giống khâu bao bằng chỉ xanh. Đại lý ông Lộc bán đúng bao chỉ xanh. Bao của hợp tác xã chia cho bà con thì khâu bằng chỉ trắng, mũi thưa, buộc nút hai đầu. Ở cả xã này chỉ có một nơi đã giữ chín trăm bao giống trước khi chia cho bà con, đủ lâu để tháo miệng bao ra mà khâu lại.

Hội trường im phăng phắc. Ông Định đứng bật dậy, nói cô kỹ sư khuyến nông nói gì thì phải có bằng chứng, ai cũng khâu được chỉ trắng, cái máy khâu nhà ai mà chẳng có. Ông nói rất to, mặt đỏ bừng.

Bà Toan đứng lên. Bà cụ tám mươi hai tuổi, lưng còng, chống cái gậy tre. Cả hội trường quay lại nhìn bà.

– Anh Định. – Bà nói, không to, nhưng ai cũng nghe thấy. – Tháng Chạp năm ngoái, anh sang nhà tôi mượn cái máy khâu chân. Anh bảo hợp tác xã cần khâu bao đựng phân. Anh mang đi mười hôm mới trả. Lúc trả, trong ngăn kéo máy còn sót nửa cuộn chỉ trắng. Không phải chỉ của tôi. Chỉ của tôi là chỉ đen.

Bà rút trong túi áo ra nửa cuộn chỉ trắng, đặt lên bàn chủ toạ.

Hà quay sang nhìn bà, sững sờ. Bà Toan chưa bao giờ nói với cô chuyện này. Bà đã giữ nửa cuộn chỉ ấy từ tháng Chạp, từ trước khi lúa mọc, trước khi ai biết có chuyện gì.

Ông Định không nói được gì nữa. Hai cán bộ công an xã ngồi ở cuối hội trường đứng dậy, đi lên phía bàn chủ toạ. Tối hôm ấy, có lệnh của cơ quan điều tra, người ta mở cái ổ khoá mới sáng loáng của kho hợp tác xã. Trong góc kho, dưới mấy chồng bao phân, còn một cuộn bao in bông lúa vàng chưa dùng hết, một chồng bao chỉ xanh đã tháo miệng, và vương vãi trên nền xi măng những hạt thóc tẻ hạt dài, vỏ mỏng, loại thóc mà Hà nhìn qua đã biết không phải thóc giống. Bà con đứng chật ngoài sân kho, đèn pin rọi loang loáng, không ai về.

Sau này, ở cơ quan điều tra, ông Định khai đã mua bảy tấn lúa thương phẩm từ một chủ vựa ở miền Tây, giá chỉ bằng một nửa giống thật. Ông trộn hai tấn giống thật mua của đại lý Lộc với bảy tấn lúa ăn ấy, đóng sang những bao giả đặt in ở một cơ sở không giấy phép, rồi chia cho xã viên. Tem trên bao giả ông cào sẵn cả, để không ai tự đi kiểm tra. Ông sửa hoá đơn hai tấn thành chín tấn, giả chữ ký ông Lộc. Phần chênh lệch ông bỏ túi hơn bốn mươi triệu. Ông không ngờ rằng một cây lúa có thể cao vượt lên như thế, càng không ngờ rằng bà cụ hàng xóm lại giữ nửa cuộn chỉ thừa.

Ba trăm hai mươi hộ mất một phần mùa vụ xuân. Hợp tác xã họp lại, bầu ban giám đốc mới. Công ty giống, tuy không có lỗi, vẫn hỗ trợ giống cấy dặm cho những ruộng lẫn nặng. Ông Lộc được nhiều người trong xã đến xin lỗi. Ông vẫn khó đăm đăm, vẫn không mời ai ngồi, nhưng vụ mùa năm ấy ông bán giống cho cả xã với giá vốn.

Tháng Năm, lúa trổ đều. Những cây lúa lẫn được nhổ bỏ, xếp thành từng đống trên bờ ruộng, khô dần dưới nắng. Hà đi thăm đồng lần cuối trước khi gặt, ghé nhà bà Toan.

Bà cụ đang ngồi ở hiên, trước cái máy khâu chân. Bà đang khâu lại miệng một cái bao giống để đựng thóc mới. Bà khâu bằng chỉ đen, mũi dày, đều tăm tắp. Thấy Hà, bà không ngừng tay, chỉ hất hàm về phía ruộng.

– Năm nay thóc ít. Nhưng thóc của mình, cô ạ. Của mình thì bà khâu chỉ của mình.

— Hết —