Mạ

Chương 1: Mạ

Bà Toan nhổ cây lúa lên, rũ bùn, giơ cao lên ngang mặt Hà.

– Cô xem, thằng này nó cao hơn cả làng.

Cây lúa cao gần bằng vai bà cụ, cao hơn hẳn những cây xung quanh cả một gang tay, lá xanh nhạt hơn, thân mảnh, đã lấp ló đòng trong khi cả ruộng mới đang đẻ nhánh. Hà đứng trên bờ ruộng, ủng cao su ngập trong bùn đến bắp chân, nhìn ra cả cánh đồng. Giữa một màu xanh đều đặn của lúa xuân tháng Ba, lố nhố những ngọn lúa cao vượt lên như lông măng trên đầu đứa trẻ, rải khắp, ruộng nào cũng có.

– Không phải mỗi ruộng nhà bà đâu cô. – Bà Toan nói. – Cả xứ Hải Hậu này, ruộng nào gieo giống của hợp tác xã là ruộng ấy bị. Người ta bảo tại đất, tại nước mặn, tại trời rét. Bà làm ruộng sáu mươi năm, bà biết, đây là tại giống.

Hà là kỹ sư khuyến nông của trạm, ba mươi mốt tuổi, quê ngay xã bên, lớn lên giữa những cánh đồng như thế này. Cô biết bà Toan nói đúng. Đất mặn làm lúa còi, rét làm lúa vàng lá, không có thứ thời tiết nào làm cho một cây lúa vọt cao hơn anh em của nó một gang tay. Một giống lúa thuần, gieo từ hạt giống xác nhận, thì phải mọc đều như răng lược. Cây nào cao vượt, trổ sớm, lá khác màu là cây lẫn, cây khác giống.

Cô đếm thử trên một mét vuông. Mười một cây lẫn trên chừng hai trăm khóm. Tỷ lệ ấy, một giống lúa đạt chuẩn không bao giờ cho phép.

Vụ xuân năm nay, hợp tác xã nông nghiệp của xã đứng ra mua chung giống lúa cho ba trăm hai mươi hộ xã viên. Giống là một giống thơm năng suất cao của một công ty giống ở Hà Nội, giá đại lý bán lẻ mười tám nghìn một ký. Hợp tác xã mua được giá mười lăm nghìn, xã viên mừng như được mùa. Người đứng ra lo việc mua giống là ông phó giám đốc hợp tác xã, Phạm Văn Định. Ông đi lấy hàng từ đại lý vật tư nông nghiệp của ông Tạ Văn Lộc ngoài thị trấn, chở về kho hợp tác xã, chia cho từng hộ theo diện tích.

Trưa hôm ấy, ở đầu bờ, mấy ông xã viên ngồi xổm hút thuốc lào, tranh nhau nói. Ông thì bảo tại năm nay rét đậm kéo dài, ông thì bảo tại nước sông Ninh Cơ lên mặn sớm. Một anh trẻ hơn nói chắc tại mình gieo dày quá. Ông Khoát, đội trưởng sản xuất cũ, gõ cái điếu cày xuống bờ cỏ, nói gieo dày thì lúa nhỏ đi, chứ ai thấy gieo dày mà lúa cao vọt lên bao giờ. Cả bọn im. Rồi một bà ở xóm Đông kể vụ xuân mười năm trước cũng có một ruộng bị lẫn, hồi ấy người ta bảo tại chuột tha giống nhà bên sang. Mọi người cười, nhưng là cái cười không vui. Ba trăm hai mươi hộ, mỗi hộ chừng bốn sào, nếu năng suất tụt một phần ba thì cả xã mất bao nhiêu tấn thóc, không ai dám nhẩm.

Hà ngồi xuống cùng họ, hỏi ai còn nhớ hôm lấy giống ở kho hợp tác xã. Ai cũng nhớ: hôm ấy là hai mươi tư tháng Chạp, giống chở về từ trước đó mười ngày, cất trong kho khoá cửa, ông Định giữ chìa. Ngày chia, ông Định đứng ở cửa kho đọc tên từng hộ, phát phiếu, ai cũng khen ông chu đáo.

Chiều hôm ấy, Hà đến hợp tác xã. Ông Định đón cô ở cổng, áo sơ mi xanh cộc tay, nói chuyện xởi lởi, rót nước chè xanh mời cô. Ông nói ông cũng đang lo đứt ruột. Ông đã gọi cho đại lý Lộc, đại lý Lộc đổ cho công ty, công ty bảo giống của họ đạt chuẩn, có giấy kiểm định, có tem chống hàng giả trên từng bao.

– Chắc là lô hàng của công ty có vấn đề, cô ạ. Hoặc là đại lý ông Lộc nhập phải hàng không rõ nguồn gốc. Ông Lộc ấy tính khí khó chịu lắm, cả vùng này ai cũng biết.

Hà xin xem bao bì. Ông Định nói xã viên lấy giống về gieo xong thì bao để ở nhà, hợp tác xã không giữ. Ông đưa cô xem hoá đơn mua hàng từ đại lý Lộc: chín tấn giống, có đóng dấu, có chữ ký.

Hà về nhà bà Toan lúc chạng vạng. Bà cụ đang ngồi ở hiên, trước mặt là cái máy khâu chân Liên Xô cũ, đang khâu lại mấy cái bao giống đã gieo hết thành bao đựng thóc. Hà ngồi xuống cạnh bà, nhặt một cái bao lên. Bao dệt nhựa trắng, in hình bông lúa vàng và tên giống, có tem chống hàng giả dán ở góc. Tem đã bị cào lớp bạc, hiện ra dãy số. Bà Toan nói hôm lấy giống về bà cào luôn, nhắn tin theo số in trên tem, máy trả lời là hàng chính hãng.

– Chính hãng mà mọc ra thế à bà?

Bà Toan không trả lời ngay. Bà cầm cái bao lên, lật miệng bao, chỉ vào đường may ở mép trên.

– Cô xem cái chỉ này. Bà mua giống mấy chục năm, bao nào ở công ty ra cũng khâu bằng máy to, chỉ xanh, mũi móc xích, kéo một đầu là tuột cả đường. Bao này khâu chỉ trắng, mũi thưa, nút buộc hai đầu. Bà định tháo ra lấy chỉ thì nó không tuột, phải lấy kéo cắt.

Hà nhìn đường chỉ trắng trên miệng bao, dưới ngọn đèn sáu mươi oát vàng vọt. Cô lấy điện thoại chụp lại. Ngoài đồng, ếch nhái bắt đầu kêu rộ, gió từ phía biển thổi về mang mùi mặn của những ruộng muối Văn Lý.

— Hết chương 1 —