Vách đá trống

Chương 3: Vách đá trống

Tấm ảnh được treo trên vách gỗ nhà bà Mý, ngay cạnh bàn thờ, trong một cái khung nhựa màu nâu San mua dưới chợ. Thấm đứng trước nó, không nói gì.

Đó là một bức ảnh đẹp thật. Một khóm lan hài đang nở ba bông, cánh tím sẫm, cái túi môi phồng lên như chiếc hài nhỏ, nền phía sau là vách đá phủ rêu mờ trong sương. Ở chân khóm lan, rõ mồn một, một vòng chỉ đỏ xe vàng.

Người chụp tên Mạc Đình Viễn, ba mươi tám tuổi, có trang cá nhân với gần trăm nghìn người theo dõi, đã đoạt mấy giải ảnh thiên nhiên. Bức ảnh khóm lan hài ấy cũng nằm trên trang của anh ta, đăng tháng Tư năm ngoái, kèm dòng chú thích: một nơi bí mật ở Hoàng Liên, xin phép không tiết lộ tọa độ vì muốn bảo vệ loài lan quý.

Phần chú thích là thật. Anh ta không tiết lộ tọa độ cho công chúng.

Cảnh sát môi trường mời anh ta lên làm việc hai buổi. Buổi đầu anh ta chối. Người ta đặt lên bàn sao kê tài khoản: ba lần chuyển khoản từ Kiều Văn Thịnh, mỗi lần mười lăm triệu, ghi nội dung là mua bản quyền ảnh. Rồi người ta đặt lên bàn tọa độ chính xác của vách đá, lấy từ dữ liệu gốc trong tấm ảnh anh ta gửi cho San, cái tấm mà anh ta quên không xóa thông tin. Anh ta vẫn nói đó là tiền bán ảnh.

Thấm gặp anh ta một lần, ở trụ sở công an, trong buổi làm việc thứ hai. Anh ta mặc áo khoác dã ngoại đắt tiền, tóc buộc gọn sau gáy, nói chuyện nhỏ nhẹ, lịch sự, đúng kiểu người quen nói trước đám đông. Anh ta nói anh ta yêu thiên nhiên hơn ai hết, anh ta đi rừng mười lăm năm, anh ta chỉ bán ảnh, không bán gì khác.

Thấm không cãi. Chị mở điện thoại, đưa cho anh ta xem tấm ảnh chị chụp khung ảnh treo trong nhà bà Mý, cạnh bàn thờ, khói hương còn vương trên mặt kính.

– Bà ấy treo ảnh của anh ở đây, – chị nói. – Ngay cạnh tổ tiên của bà ấy.

Anh ta nhìn tấm ảnh lâu hơn chị nghĩ. Rồi anh ta trả điện thoại lại, không nói gì.

Buổi chiều hôm ấy, anh ta xin được viết lại lời khai. Anh ta viết chậm, gạch xóa nhiều chỗ. Anh ta kể lần đầu Thịnh nhắn tin hỏi mua ảnh, rồi hỏi mua chỗ chụp, giá cao gấp mười lần tiền nhuận ảnh một năm. Anh ta kể mình đã tự nhủ rằng lan thì đằng nào người ta cũng hái, người khác bán chỗ thì cũng vậy. Anh ta kể đêm đầu tiên ở homestay, bà Mý rót cho anh ta chén rượu ngô, bảo anh ta là khách thì cũng như con trong nhà. Viết tới đó thì anh ta đặt bút xuống, ngồi im một lúc lâu, rồi mới viết tiếp: anh ta đã bán tọa độ vách đá và mô tả đường lên cho Thịnh. Không chỉ vách đá này. Còn bốn chỗ khác, ở bốn bản khác, nơi anh ta từng được người dân dẫn lên chụp hoa.

Thịnh thuê người lên hái vào một đêm cuối tháng Ba, đi theo đúng mô tả. Lan được đưa về vườn ở Đông Anh, trồng xen vào giữa những chậu nuôi cấy mô thật, nuôi vài tháng cho hồi lại, rồi bán ra với giấy chứng nhận của những chậu kia. Trong vườn của Thịnh, người ta thu giữ hơn ba trăm cây lan hài có dấu hiệu là cây rừng, chị Hiên ngồi phân loại suốt hai ngày, đếm từng vết sẹo lá.

Bốn mươi hai cây trong số đó còn dính những mẩu chỉ đỏ xe vàng trong rễ.

Thấm lên bản lần cuối vào đầu mùa mưa năm sau, cùng chị Hiên và hai cán bộ của vườn quốc gia, mang theo bốn mươi hai cây lan trong những chiếc giỏ tre lót rêu ẩm. Sau một năm được chăm trong vườn ươm của vườn quốc gia, chúng đã hồi lại, ra lá mới, rễ mới trắng nõn. Các nhà khoa học đã bàn bạc nhiều lần trước khi đồng ý đưa chúng về chỗ cũ, vì vách đá ấy giờ đã có tổ tuần tra cộng đồng, do chính San làm tổ trưởng.

Bà Mý đi trước, vẫn chiếc khăn đỏ, vẫn đôi chân trần bám đá như móng dê. Bà leo nhanh hơn tất cả. Tới vách đá, bà đứng thở một lúc, nhìn những hốc đá trống đã mọc cỏ dại, rồi quỳ xuống.

Chị Hiên chỉ chỗ, bà đặt cây. Từng cây một, vào đúng những hốc đá mà các nhà khoa học đánh dấu. Bà ấn mùn quanh gốc, vén rêu đắp lên, rồi lấy trong túi áo ra một cuộn chỉ đỏ xe vàng.

Bà buộc quanh gốc mỗi cây một vòng, thắt một cái nút nhỏ. Bốn mươi hai cây, bốn mươi hai cái nút.

San ngồi xổm bên cạnh mẹ, nhìn. Tới cây cuối cùng, bà đưa cuộn chỉ cho con trai, nói với nó một câu tiếng Dao. Rồi bà đứng dậy, phủi đất trên đầu gối, đi ra mép vách đá đứng nhìn xuống thung lũng ruộng bậc thang mờ trong mây.

San cúi xuống, buộc vòng chỉ quanh gốc cây cuối cùng. Tay nó vụng, cái nút xiêu vẹo. Nó cởi ra, buộc lại lần nữa.

– Mẹ nói gì vậy em? – Thấm hỏi khẽ.

San không ngẩng lên. Nó kéo cái nút cho chặt.

– Mẹ nói: từ giờ con buộc. Con buộc thì con nhớ.

— Hết —