Cây nuôi cấy mô không có tuổi

Chương 2: Cây nuôi cấy mô không có tuổi

Sáng hôm sau, Thấm nhắn tin cho người đăng bài. Anh ta tên Tiệp, giáo viên cấp ba ở Long Biên, chơi lan hai mươi năm. Chị giới thiệu mình là kiểm lâm, hỏi anh ta có thể cho chị xem trực tiếp chậu lan được không.

Anh Tiệp trả lời sau mười phút: Chị nghi cây này là lan rừng à?

Em chưa dám nói, anh. Em chỉ muốn xem.

Mười phút nữa trôi qua. Rồi: Tôi chơi lan hai mươi năm, chưa mua cây rừng bao giờ. Tôi mua cây này vì người ta nói có giấy nuôi cấy mô. Nếu đúng là cây rừng, tôi giao lại cho các chị. Tôi không muốn giữ.

Hai ngày sau, Thấm xuống Hà Nội, cùng một giảng viên thực vật học ở trường đại học lâm nghiệp, người đã viết luận án tiến sĩ về họ lan hài. Chị ta tên Hiên, trạc bốn mươi, tóc cắt ngắn, kính dày, nói nhanh, cầm chậu lan lên là quên hết mọi người xung quanh.

– Cây nuôi cấy mô thì không có tuổi, – chị Hiên nói, xoay chậu lan dưới ánh đèn. – Ý tôi là nó có tuổi, nhưng tuổi của nó đọc được. Ra khỏi bình nuôi cấy, trồng ra vườn ươm, ba năm, bốn năm, lá nào cũng cùng lứa, đều nhau, rễ trắng, sạch, mập đều. Còn cây này, chị nhìn đây.

Chị chỉ vào gốc cây, nơi có một hàng những vết sẹo nhỏ hình bán nguyệt xếp chồng lên nhau, như những vòng tuổi trên một cái gốc cây gỗ.

– Mỗi vết sẹo này là một cái lá đã rụng. Một năm cây rụng một hai lá. Đếm ở đây tôi thấy mười bốn vết. Cây này phải hơn mười năm tuổi. Và rễ, nhìn rễ đi, rễ già có lớp vỏ xốp màu nâu, có rêu bám, có rễ chết khô ngoài cùng mà người ta chưa kịp cắt. Không vườn nuôi cấy mô nào có cây mười năm tuổi để bán với giá hai triệu.

– Còn sợi chỉ?

Chị Hiên lấy nhíp, gắp đoạn chỉ đỏ ra khỏi bộ rễ, đặt vào một túi ni lông nhỏ.

– Cái đó là việc của chị. Tôi chỉ biết là trên đời này chưa ai nuôi cấy mô ra được một sợi chỉ.

Anh Tiệp ngồi trên ghế, hai tay đan vào nhau, nhìn chậu lan như nhìn một người khách lạ vừa vào nhà mình.

Thấm gửi ảnh sợi chỉ cho San. San gửi lại ảnh một sợi chỉ khác, sợi mà bà Mý vừa xe tối qua để so. Đỏ xe vàng, xe ngược.

Vườn lan của Kiều Văn Thịnh ở Đông Anh, một khu nhà lưới rộng chừng hai nghìn mét vuông, có biển hiệu, có giấy phép kinh doanh, có cả giấy chứng nhận của một phòng thí nghiệm nuôi cấy mô ở phía nam. Trang mạng của vườn đăng ảnh hàng trăm chậu lan hài xếp ngay hàng, kèm dòng chữ in đậm: một trăm phần trăm nuôi cấy mô, không lan rừng.

Ba tuần sau, Thấm đứng trong vườn lan ấy, cùng tổ công tác của phòng cảnh sát môi trường Công an thành phố Hà Nội và chị Hiên. Thịnh khoảng năm mươi tuổi, người đậm, nói giọng Hà Nội gốc, mặc áo phông có in hình bông lan. Anh ta không hốt hoảng. Anh ta mời mọi người ngồi uống trà dưới giàn lưới, bày ra một tập hồ sơ dày: giấy phép, hóa đơn, hợp đồng mua cây giống từ phòng thí nghiệm, ảnh chụp những bình thủy tinh đầy cây con xanh mướt.

– Các anh chị cứ kiểm tra, – Thịnh nói. – Vườn tôi làm ăn đàng hoàng mười năm nay. Cây nào có vấn đề, tôi chịu.

Chị Hiên không ngồi uống trà. Chị đi thẳng vào nhà lưới, đi dọc các luống chậu, cúi xuống từng chậu, lật lá, nhìn gốc. Có lúc chị đứng lặng trước một chậu, có lúc chị đi nhanh qua cả chục chậu không dừng. Chị cầm một cây bút dạ, đánh dấu chéo lên những chậu chị dừng lại.

Hai tiếng sau, chị quay ra, áo ướt đẫm mồ hôi.

– Một nửa vườn này là nuôi cấy mô thật, – chị nói. – Đẹp, đều, sạch. Nửa còn lại, tôi đánh dấu ba trăm mười hai chậu. Cây già, có sẹo lá, có rễ cũ. Tôi không nói được chúng từ đâu tới. Nhưng tôi nói được chúng không ra đời trong cái bình thủy tinh nào cả.

Thịnh đặt chén trà xuống. Anh ta vẫn cười, nhưng nụ cười đã cứng lại.

– Cây nuôi lâu năm thì nó già, chị ạ. Tôi mua cây con về nuôi mười năm, nó cũng có sẹo lá như ai.

– Vườn anh mở được mười năm, – Thấm nói. – Hóa đơn mua cây giống sớm nhất anh vừa đưa là bốn năm trước.

Thịnh không trả lời. Anh ta nhìn xuống tập hồ sơ của mình như nhìn một thứ vừa phản bội anh ta.

Nhưng đó là chuyện của ba tuần sau. Trước đó, Thấm không xông vào ngay. Chị chuyển hồ sơ cho phòng cảnh sát môi trường, kèm ý kiến chuyên môn của chị Hiên, kèm ảnh sợi chỉ, kèm lời khai của anh Tiệp. Còn một điều chị không hiểu, và điều ấy làm chị mất ngủ suốt mấy đêm: làm sao người của Thịnh biết đường lên cái vách đá ấy.

Bà Mý đã nói: chỉ người nhà biết.

Đêm thứ ba, Thấm nhắn tin cho San, hỏi một câu chị đã định hỏi từ lâu mà không dám.

Năm ngoái tới giờ, ngoài chị, mẹ em có dẫn ai lên vách đá đó nữa không?

San không trả lời ngay. Mười phút. Hai mươi phút. Rồi:

Có một người. Một anh chụp ảnh. Ở homestay em ba đêm hồi tháng Ba năm ngoái. Anh ấy nói chụp ảnh hoa dại cho một cuốn sách. Anh ấy ngồi uống rượu với mẹ em, khen áo mẹ em thêu đẹp, xin chụp mẹ em, rồi năn nỉ mẹ em cho xem chỗ có lan. Mẹ em thương anh ấy như con. Mẹ em dẫn đi.

Em có tên anh ấy không?

Có ạ. Anh ấy còn gửi em tấm ảnh đẹp nhất. Mẹ em in ra, treo ở nhà.

— Hết chương 2 —