Tháng Ba, bà Lý

Chương 3: Tháng Ba, bà Lý

Cổng nhà bà Lý là hai cánh cửa gỗ đã bạc màu, then cài bằng một khúc tre. Luyến đứng ngoài gọi ba lần, bà mới ra.

– Cháu là con bé nhà ông Thụ phải không? Học trên Hà Nội về rồi à?

– Dạ, cháu về hẳn rồi bà.

Bà Lý bảy mươi tư tuổi, lưng còng, ngồi trên cái chõng tre giữa sân, chung quanh là những cái giỏ dở dang. Tay bà run, Luyến nhìn là biết. Cái run của người cầm dao vót nan sáu mươi năm.

Luyến mở điện thoại, đưa bà xem mấy bức ảnh: chiếc đèn mắt cáo cô đã thấy ở một tiệm nội thất sang trọng trên phố Tràng Thi, hàng nhập từ nước ngoài, giá bốn triệu tám. Cô hỏi bà có đan được kiểu này không.

Bà nhìn, rồi cười, để lộ hàm răng đen còn sót mấy chiếc.

– Cái này mắt cáo ba, làng mình hồi hợp tác xã đan thúng, đan mủng toàn kiểu này. Bây giờ không ai đan nữa, mất công, công ty nó trả có mười lăm nghìn một cái thì đan làm gì.

– Cháu trả bốn mươi lăm nghìn. Bà dạy cháu với ạ.

Bà lắc đầu.

– Tay bà không đan được nữa. Mà bà dạy, cháu học đến Tết cũng chưa đều được. Mắt cáo nó khó ở chỗ cái nan nào cũng phải đều nhau như sợi tóc, chẻ không đều là méo cả cái.

Luyến ngồi đó cả buổi chiều. Cô không năn nỉ nữa. Cô chỉ ngồi chẻ nan theo cách bà chỉ, chẻ hỏng hết lượt này đến lượt khác. Đến lúc trời nhá nhem, bà Lý nhìn đống nan hỏng dưới chân cô, rồi nói:

– Muốn học mắt cáo thì đi hỏi con Hiền.

– Chị Hiền thu gom ạ?

– Ừ. Nó bây giờ thu gom. Hồi nó mười sáu tuổi, nó đan mắt cáo đều nhất làng, đều hơn cả bà. Cả hợp tác xã ai cũng phục. Rồi giá mây tre xuống, nó đan một ngày không đủ đong gạo. Nó bỏ đan, đi gom hàng cho người ta, từ đấy không cầm nan nữa.

Bà Lý đứng dậy, chống tay vào gối, đi vào nhà, lục trong cái hòm gỗ một lúc rồi đem ra một cái giỏ nhỏ đã ngả màu nâu sẫm, bóng như đồ sơn. Mắt cáo đều tăm tắp. Dưới đáy giỏ còn buộc một sợi chỉ đỏ đã bạc, thắt hai nút chéo.

– Cái này nó đan năm mười sáu tuổi, đi thi thợ giỏi hợp tác xã, được giải nhất. Giải là cái phích nước. Nó cho bà cái giỏ. Sợi chỉ đỏ là kiểu nó buộc để tính công. Mỗi đứa một kiểu.

Luyến cầm cái giỏ trên tay. Nhẹ bẫng.

Hôm sau, cô mang cái giỏ đến nhà chị Hiền. Chị Hiền đang cân hàng cho một xe tải, mồ hôi ướt lưng áo. Nhìn thấy cái giỏ, chị dừng tay, đứng im khá lâu.

– Bà Lý còn giữ à?

– Dạ. Chị dạy em kiểu này với.

Chị Hiền bật cười, xua tay.

– Thôi em ơi. Đan cái này một ngày được hai cái, ai mua. Em học trên Hà Nội về thì đi làm văn phòng, đan lát làm gì.

Luyến đặt cái giỏ lên bàn cân của chị.

– Em bán được. Mỗi cái đèn mắt cáo ba em bán được một triệu hai. Em trả thợ bốn mươi lăm nghìn mỗi lớp nan, đèn to ba lớp. Em không cần chị dạy hết. Chị đan cho em một cái thôi, em xem tay chị làm. Em tự học.

Chị Hiền nhìn cái giỏ một lúc nữa, rồi nhìn Luyến. Rồi chị kéo cái ghế nhựa lại, ngồi xuống, với lấy một bó nan tre đã chẻ sẵn trên đống hàng, rút ra mấy cái, bẻ thử. Chị lắc đầu, ném đi, rút mấy cái khác.

– Nan này chẻ dày quá. – Chị nói. – Mắt cáo phải nan mỏng hơn, đều hơn. Đưa chị con dao.

Luyến đưa con dao vót. Chị Hiền cầm dao, ngón cái tì vào sống dao, đặt cái nan lên đầu gối, kéo một đường. Một sợi nan mỏng như tờ giấy cuộn tròn rơi xuống đất. Chị kéo đường thứ hai, thứ ba. Đến sợi thứ mười, tay chị đã nhanh như không cần nhìn.

Luyến ngồi xổm bên cạnh, không dám thở mạnh. Ngoài cổng, cái xe tải bấm còi giục. Chị Hiền không ngẩng lên.

– Bảo nó chờ. – Chị nói. – Hai chục năm rồi, chờ thêm một tí cũng chẳng chết ai.

— Hết —